Apologeticus 40.1
At e contrario illis nomen factionis ac commodandum est, qui in odium bonorum conspirant, qui adversum sanguinem innocentium conclamant, praetexentes sane ad odii defensionem illam quoque vanitatem, quod existiment omnis publicae cladis, omnis popularis incommodi christianos esse in caussa.
PL 1, 479Aしかし逆に、「党派」という名は、善良で正しい人々への憎悪において共謀し、罪なき者たちの血に対して叫び声をあげる者たち――彼らはその憎悪を正当化するために、あらゆる公の災厄、あらゆる民衆の不幸の原因はキリスト教徒にあると考えるという、あの空虚な口実さえ用いる者たちである――にこそふさわしく与えられるべきなのである。
Apologeticus 40.2
Si Tiberis ascendit in moenia, si Nilus non ascendit in arva, si coelum stetit, si terra movit, si fames, si lues, statim CHRISTIANOS AD LEONEM. Tantos ad unum?
PL 1, 480Aもしティベリス河が城壁にまで溢れ上れば、もしナイル河が田畑にまで水を上らせなければ、もし天が動きを止めれば、もし大地が揺れれば、もし飢饉があれば、もし疫病があれば、たちまち「キリスト教徒を獅子に!」と叫ばれるのである。これほど多くの者を、ただ一頭に対してか。
Apologeticus 40.3
Oro vos, ante Tiberium, id est ante Christi adventum, quantae clades orbem et urbem ceciderunt? Legimus Hieran, Anaphen et Delon et Rhodon et Co insulas multis cum millibus hominum pessum abiisse.
PL 1, 480A私は諸君に問いたい。ティベリウス帝以前、すなわちキリストの降臨以前に、いかに多くの災厄が世界と都市とを襲ったことであろうか。我々が読むところによれば、ヒエラ、アナフェ、デロス、ロドス、コスの島々は、幾千もの人々もろとも没し去ったという。
Apologeticus 40.4
Memorat et Plato majorem Asiae et Africae terram Atlantico mari creptam. Sed et mare Corinthium terrae motus ebibit, et vis undarum Lucaniam Italiae abscissam in Siciliae nomen relegavit. Haec utique non sine injuria incolentium accidere potuerunt.
PL 1, 481Aプラトンもまた、アジアあるいはアフリカよりも大きな陸地が、大西洋の海によって奪い去られたことを語っている。さらにコリントスの海は地震によって飲み干され、波の勢いはルカニアを切り離してシチリアという名に編入してしまった。これらのことは、そこに住む者たちに何の被害もなく起こったはずはあるまい。
Apologeticus 40.5
Ubi vero tunc, non dicam deorum vestrorum contemptores christiani, sed ipsi dii vestri, cum totum orbem cataclysmus abolevit, vel ut Plato putavit, campestre solummodo?
PL 1, 482Aでは、そのときいったいどこにいたのか。諸君の神々を侮る者たるキリスト教徒は、とは言うまい。ほかならぬ諸君の神々自身は、大洪水が全世界を――あるいはプラトンが考えたところでは平野部のみを――滅ぼし尽くしたそのとき、いったいどこにいたのであろうか。
Apologeticus 40.6
Posteriores enim illos clade diluvii contestantur ipsae urbes, in quibus nati mortuique sunt, etiam quas condiderunt; neque enim alias in hodiernum manerent, nisi et ipsae postumae cladis illius.
PL 1, 482Aかの神々があの洪水の災厄より後の者であることは、彼らが生まれまた死んだ都市そのもの、さらには彼ら自身が建てた都市そのものが証ししている。なぜなら、それらの都市もまたあの災厄の後に生まれたものでなかったなら、今日まで存続してはいなかったはずだからである。
Apologeticus 40.7
Nondum judaeum ab Aegypto examen Palaestina susceperat, nec jam illic christianae sectae origo consederat, quum regiones affines ejus Sodoma et Gomorra igneus imber exussit. Olet adhuc incendio terra, et si qua illic arborum poma conantur, oculis tenus, caeterum contacta cinerescunt.
PL 1, 483Aパレスチナはまだエジプトから来たユダヤ人の群れを受け入れてはおらず、キリスト教という宗派の起源もいまだそこに根を下ろしてはいなかった。そのとき、パレスチナに隣接する地方であるソドムとゴモラを、火の雨が焼き尽くしたのである。その地は今なお焼け焦げの臭いを放っており、もしそこに木の実がなることがあっても、それは目に見えるかぎりで実ろうと試みるばかりで、触れれば灰と化してしまうのである。
Apologeticus 40.8
Sed nec Tuscia jam tunc atque Campania de Christianis querebatur, quum Volsinios de coelo, Tarpeios de suo monte perfudit ignis. Nemo adhuc Romae Deum verum adorabat, cum Annibal apud Cannas Romanos annulos, caedes suas, modio metiebatur. Omnes dii vestri ab omnibus colebantur, cum ipsum Capitolium Senones occupaverunt.
PL 1, 485Aさらに、ウルシニイが天から降る火に、ポンペイがその山から流れる火に浸された当時、トゥスキアもカンパニアも、まだキリスト教徒について訴えることなどしていなかった。ハンニバルがカンナエで、殺したローマ人の指輪を升で量っていた当時、ローマではまだ誰一人として真の神を礼拝していなかった。セノネス族がまさにあのカピトリウムの丘を占領していた当時、諸君の神々は皆、あらゆる人々によって崇拝されていたのである。
Apologeticus 40.9
Et bene, quod si quid adversi accidit urbibus, eaedem clades templorum quae et moenium fuerunt, ut jam hoc revincam, non a deis evenire, quia et ipsis evenit.
PL 1, 485Aしかも好都合なことに、都市に何らかの災いが降りかかるとき、神殿を襲った災厄も城壁を襲った災厄も同一のものであった。これによって私は、それらの災厄が神々から生じるものではないことを、いまや反証しうるのである。なぜなら、その災厄は神々自身にも降りかかっているのだから。
Apologeticus 40.10
Semper humana gens male de Deo meruit: primo quidem ut inofficiosa ejus, quem cum intelligeret ex parte, non solum non requisivit timendum, sed et alios sibi citius commenta est quos coleret; dehinc quod non inquirendo innocentiae magistrum, et nocentiae judicem et exactorem, omnibus vitiis et criminibus inolevit.
PL 1, 486A人類は常に神に対して悪しく報いてきた。まず第一に、神への務めを欠く者として、部分的にはこれを知りながら、これを尋ね求めることをせず、そのうえ自らのために崇拝すべき別の神々まで考え出したという点においてである。次に、無垢を教える師にして、罪責を裁きその罰を取り立てる方を尋ね求めなかったがゆえに、あらゆる悪徳と罪過のうちに凝り固まってしまったという点においてである。
Apologeticus 40.11
Caeterum si requisisset, (sequeretur, ut) cognosceret et recognosceret requisitum, et recognitum observaret, et observatum magis propitium experiretur quam iratum.
PL 1, 486Aしかし、もし人類が神を尋ね求めていたならば、当然その結果として、求めた神を知り、知った神を敬い畏れ、敬い畏れた神を、怒れる神としてよりもむしろ恵み深い神として経験したはずであった。
Apologeticus 40.12
Eumdem ergo nunc quoque scire debet iratum, quem et retro semper, priusquam Christiani nominarentur. Cujus bonis utebatur ante editis, quam deos sibi fingeret, cur non ab eo etiam mala intelligit evenire, cujus bona esse non sensit? Illius rea est, cujus et ingrata.
PL 1, 486Cそれゆえ人類は、今もなお、かつてキリスト教徒という名がまだ呼ばれる前から常にそうであったのと同じ神が、怒っておられることを知るべきなのである。人類が自分たちのために神々を作り上げる以前から享受していたその恩恵の主が、いったい誰であったのかを感じ取らなかった以上、その同じ主から悪もまた生じることを、なぜ理解しないのであろうか。人類は、恩恵を受けた当の相手に対して、まさにその恩知らずのゆえに有罪なのである。
Apologeticus 40.13
Et tamen si pristinas clades comparemus, leviora nunc accidunt, ex quo christianos a Deo orbis accepit. Ex eo enim et innocentia seculi iniquitates temperavit, et deprecatores Dei esse coeperunt.
PL 1, 487Aだが、それでもなお、かつての災厄と比べてみようではないか。世界が神からキリスト教徒を受け取って以来、今日起こる災厄はより軽いのである。それというのも、その時以来、〔キリスト教徒の〕無垢がこの世の不義を和らげ、また神に執り成しを乞う者たちが現れ始めたからである。
Apologeticus 40.14
Denique cum ab imbribus aestiva hiberna suspendunt et annus in cura est, vos quidem, quotidie pasti statimque pransuri, balneis et cauponis et lupanaribus operati, aquilicia Jovi immolatis, nudipedalia populo denuntiatis, coelum apud Capitolium quaeritis, nubila de laquearibus exspectatis, aversi ab ipso et deo et coelo.
PL 1, 487Aさて、夏に雨が降らず冬にも降らずに雨季が滞り、一年の収穫が案じられるようになると、諸君は、日々満腹し、すぐにまた食事に向かい、風呂屋も居酒屋も遊女屋も休みなく営業させながら、ユピテルに雨乞いの生贄を献げ、民衆に裸足の行進を布告し、カピトリウムのあたりに天を求め、天井の格子から雲が現れるのを待ち望むのである――神ご自身からも、天そのものからも背を向けたままで。
Apologeticus 40.15
Nos vero jejuniis aridi et omni continentia expressi, ab omni vitae fruge dilati, in sacco et cinere volutantes, invidia coelum tundimus, Deum tangimus, et cum misericordiam extorserimus, Jupiter honoratur
PL 1, 487Dしかし我々は、断食によって痩せ衰え、あらゆる節制によって絞り上げられ、人生のあらゆる楽しみを先延ばしにし、粗衣と灰の中に身を転がしながら、しつこいまでに天を叩き、神に触れる。そしてついに憐れみをもぎ取ったとしても――称えられるのはユピテルなのである。