Apologeticus 3.1
Quid? quod ita plerique clausis oculis in odium ejus impingunt, ut bonum alicui testimonium ferentes admisceant nominis exprobrationem: Bonus vir Caïus Seius, tantum quod Christianus. Item alius: Ego miror Lucium sapientem virum repente factum Christianum. Nemo retractat: Nonne ideo bonus Caïus, et prudens Lucius, quia Christianus? aut ideo Christianus, quia prudens et bonus?
PL 1, 280Aさらに言えば、多くの者は目を閉ざしたままこの名への憎悪へと突き進み、ある人に良い証言を与えながら、同時に名への非難を混ぜ込むほどではないか。『ガイウス・セイウスは善い人だ、ただキリスト教徒であることを除けば。』また別の者は、『私は、ルキウス・ティティウスというあの賢明な人物が、突然キリスト教徒になったことに驚いている』と言う。誰も、ガイウスが善く、ルキウスが賢明であるのは、まさにキリスト教徒であるからではないか、あるいは、彼がキリスト教徒であるのは、まさに賢明で善い人であるからではないか、とは考え直さないのである。
Apologeticus 3.2
Laudant quae sciunt, vituperant quae ignorant, et id quod sciunt, eo quod ignorant, corrumpunt; cum sit justius occulta de manifestis praejudicare, quam manifesta de occultis praedamnare.
PL 1, 280B彼らは自分の知っていることを称賛し、知らないことを非難する。そして知っていることを、知らないことによって覆してしまう。しかるに、隠れたことについて明らかなことから先取り判断するほうが、明らかなことについて隠れたことから先に断罪するよりも、正しいはずである。
Apologeticus 3.3
Alii, quos retro ante hoc nomen vagos, viles, improbos noverant, ex ipso denotant, quo laudant; caecitate odii in suffragium impingunt. Quae mulier! quam lasciva, quam festiva! Qui juvenis! quam lascivus, quam amasius! Facti sunt Christiani. Ita nomen emendationi imputatur.
PL 1, 280Bまた別の者たちは、この名を得る以前には、放埒で、卑しく、不埒な人物として知っていた者たちに対して、まさに彼らが称賛しているその当のことによって烙印を押す。憎悪の盲目さによって、彼らはむしろ称賛へと突き進んでしまう。『あの女はどうだ! なんと淫らで、なんと浮かれていたことか! あの若者はどうだ! なんと放蕩者で、なんと色好みであったことか! それが今やキリスト教徒になった。』かくして、名がその改善の責めに帰せられるのである。
Apologeticus 3.4
Nonnulli etiam de utilitatibus suis cum odio isto paciscuntur, contenti injuria, dum ne domi habeant, quod oderunt. Uxorem jam pudicam maritus jam non zelotypus ejecit, filium jam subjectum pater retro patiens abdicavit, servum jam fidelem dominus olim mitis ab oculis relegavit: ut quisque hoc nomine emendatur offendit. Tanti non est bonum, quanti est odium Christianorum.
PL 1, 281Aさらに、ある者たちは、自分の利益とこの憎悪とを取引にかける。すなわち、家の内に自分の憎むものを持たないためならば、自ら損害を被ることすら甘んじて受け入れるのである。今や嫉妬する理由もなくなった夫は、貞淑になった妻を追い出し、かつて我慢強かった父は、今は従順になった息子を勘当し、かつて穏やかだった主人は、今は忠実になった奴隷を目の前から追いやる。この名によって改まれば改まるほど、その者は憎まれるのである。善であることの価値は、キリスト教徒への憎悪ほどには重んじられないのである。
Apologeticus 3.5
Nunc igitur, si nominis odium est, quis nominum reatus? Quae accusatio vocabulorum, nisi si aut barbarum sonat aliqua vox nominis, aut infaustum, aut maledicum, aut impudicum? Christianus vero, quantum interpretatio est, de unctione deducitur. Sed et cum perperam Chrestianus pronuntiatur a vobis (nam nec nominis certa est notitia penes vos), de suavitate vel benignitate compositum est. Oditur ergo in hominibus innocuis etiam nomen innocuum.
PL 1, 282Aさて、もしこれが名そのものへの憎悪であるとすれば、名にどのような罪があり、語にどのような告発があるというのか。名の語が何か野蛮な響きを持つとか、不吉であるとか、呪わしいとか、卑猥であるとかいうのでない限りは。ところで『クリスティアヌス』(キリスト教徒)という語は、その解釈によれば、『塗油』に由来する。しかも諸君によって誤って『クレスティアヌス』と発音されるとき――というのも、諸君のもとではこの名の正確な知識さえないのだから――それは『快さ』あるいは『善良さ』から成り立った語となる。かくして、無害な人間たちのうちに、無害な名までもが憎まれているのである。
Apologeticus 3.6
At enim secta oditur in nomine utique sui auctoris. Quid novi, si aliqua disciplina de magistro cognomentum sectatoribus suis inducit? Nonne philosophi de auctoribus suis nuncupantur Platonici, Epicurei, Pythagorici? etiam a locis conventiculorum et stationum suarum Stoici, Academici? atque medici ab Erasistrato, et grammatici ab Aristarcho, coci etiam ab Apicio?
PL 1, 282Aしかし、教団はまさにその創始者の名において憎まれるのだ、と言われるかもしれない。ある教えが、その師の名から従う者たちに呼び名をもたらすとしても、何ら新しいことではない。哲学者たちは、その創始者にちなんでプラトン主義者、エピクロス主義者、ピュタゴラス主義者と呼ばれるではないか。あるいはまた、集会や活動の場所にちなんで、ストア派、アカデメイア派とも呼ばれるではないか。同様に、医者はエラシストラトスにちなみ、文法学者はアリスタルコスにちなみ、料理人でさえアピキウスにちなんで呼ばれるではないか。
Apologeticus 3.7
Nec tamen quemquam offendit professio nominis, cum institutione transmissa ab institutore. Plane si qui probet malam sectam et ita malum auctorem, is probabit et nomen malum dignum odio de reatu sectae et auctoris. Ideoque ante odium nominis competebat prius de auctore sectam recognoscere, vel auctorem de secta.
PL 1, 283Aしかも、創始者から伝えられた教えとともにその名を公言することは、誰の反感も買うものではない。もちろん、もし誰かがある教団が悪しきものであり、それゆえその創始者も悪しき者であることを証明するならば、その者は名もまた悪しきものであり、その教団と創始者の罪ゆえに憎悪に値することを証明することになろう。それゆえ、名への憎悪に先立って、まず創始者から教団を、あるいは教団から創始者を認識することが必要であったはずである。
Apologeticus 3.8
At nunc utriusque inquisitione et agnitione neglecta nomen detinetur, nomen expugnatur, et ignotam sectam, ignotum et auctorem vox sola praedamnat, quia nominantur, non quia revincuntur.
PL 1, 283Aしかるに今や、両者についての探究と認識は等閑に付され、名だけが捕らえられ、名だけが攻撃される。そして、知られざる教団と知られざる創始者とを、ただその語だけが先に断罪する。それは、彼らが論駁されたからではなく、ただ名指しされたからにすぎない。