Apologeticus 28.1
Quoniam autem facile iniquum videretur, liberos homines invitos urgeri ad sacrificandum (nam et alias divinae rei faciendae libens animus indicitur): certe ineptum existimaretur, si quis ab alio cogeretur ad honorem deorum, quos ultro sui caussa placare deberet, ne prae manu esset jure libertatis dicere: Nolo mihi Jovem propitium; tu, quis est me conveniat Janus iratus ex qua velit fronte; quid tibi mecum est?
PL 1, 436A自由人を、彼らの意に反して犠牲を捧げるよう強要することは、容易に不正なことと見なされるであろう。なぜなら、そもそも神事を行うには、進んでそうする心が求められるものだからである。まして、本人が自ら進んで自分自身のために宥めるべき神々への敬意のために、他人から強制されるとすれば、それは確かに理に適わないことと見なされるであろう。そうでなければ、自由の権利によってすぐさまこう言うことができたはずである。「私はユピテルが自分に対して慈悲深くあることなど望まない。お前は何者だ。ヤヌスが望むだけどちらの顔で私に怒ろうと構わない。それがお前と何の関わりがあるのか」と。
Apologeticus 28.2
Formati estis ab iisdem utique spiritibus, ut nos pro salute imperatoris sacrificare cogatis, et imposita est tam vobis necessitas cogendi, quam nobis obligatio periclitandi.
PL 1, 436Aあなた方は間違いなく、まさにそれと同じ霊たちによって、我々に皇帝の安泰のために犠牲を捧げるよう強制するように仕立てられているのである。そしてあなた方には強制するという必要が課せられ、我々には危険を冒すという義務が課せられているのである。
Apologeticus 28.3
Ventum est igitur ad secundum titulum laesae augustioris majestatis, siquidem majore formidine et callidiore timiditate Caesarem observatis, quam ipsum de Olympo Jovem, et merito si sciatis. Quis enim ex viventibus non quolibet mortuo tuo potior?
PL 1, 436Cかくして我々は、より尊厳あるとされる威厳、すなわち皇帝の威厳を侵害したという第二の告発に至った。諸君はオリュンポスのユピテルその人よりも、より大きな恐れと、より巧妙な小心さとをもって皇帝に気を配っているからである。そしてもし諸君がそのことをわきまえているならば、それは当然のことである。生きている者は誰であれ、死者よりも力があるのだから。
Apologeticus 28.4
Sed nec hoc vos ratione facitis potius quam respectu praesentaneae potestatis, adeo et in isto irreligiosi erga deos vestros deprehendimini, qui plus timoris humano dominio dicatis. Citius denique apud vos per omnes deos, quam per unum genium Caesaris pejeratur.
PL 1, 437Aしかし諸君がこれを行うのも、理によるというよりは、目の前にある権力への配慮によるものである。それゆえ、諸君はこの点においてもまた、自分たちの神々に対して不敬虔であることが露見するであろう。人間の支配に対してより多くの恐れを捧げているのだから。実際、諸君のもとでは、皇帝のただ一つのゲニウスに懸けて偽誓するよりも、あらゆる神々に懸けて偽誓する方がたやすいのである。