Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 1Apologeticus

Caput XI 第XI章

Tertullian · Apologeticus · PL 1, 332B · 16 sectiones

Apologeticus 11.1

1

Et quoniam, sicut illos homines fuisse non audetis negare, ita post mortem deos factos instituistis asseverare, caussas quae hoc exegerint retractemus.

PL 1, 332B

そして、諸君は彼ら〔異教の神々〕がかつて人間であったことを否定する勇気を持たぬ一方で、死後に神とされたのだと主張して憚らぬのであるから、そのことを要求した原因について、今一度検討してみようではないか。

Apologeticus 11.2

2

Imprimis quidem necesse est concedatis esse aliquem sublimiorem Deum et mancipem quemdam divinitatis, qui ex hominibus deos fecerit. Nam neque sibi illi potuissent sumere divinitatem, quam non habebant, nec alius praestare eam non habentibus, nisi qui proprie possidebat.

PL 1, 332B

まず何よりも、諸君は、人間から神々を作り出したところの、より崇高なある神、いわば神性の所有者とでも言うべき者が存在することを認めざるを得ない。なぜなら、かの者たちは自ら持たぬ神性を自分自身に得ることはできなかったであろうし、また神性を持たぬ者に対してそれを与えることのできる他の者も、それを固有に所有する者でなければ存在しえなかったからである。

Apologeticus 11.3

3

Caeterum si nemo esset, qui deos faceret, frustra praesumitis deos factos auferendo factorem. Certe quidem si ipsi se facere potuissent, numquam homines fuissent, possidentes apud se scilicet melioris conditionis potestatem.

PL 1, 332B

さもなければ、もし神々を作る者が誰もいなかったとすれば、諸君が神々は作られたのだと思い込むのは、作り手を取り除いてしまう以上、無益なことである。確かに、もし彼ら自身が自分自身を作ることができたのであれば、彼らは決して人間であったことはなかったであろう。というのも、そうであればより良き境遇の力をすでに所有していたことになるからである。

Apologeticus 11.4

4

Igitur si est qui faciat deos, revertor ad caussas examinandas faciendorum ex hominibus deorum, nec ullas invenio, nisi si ministeria et auxilia officiis divinis desideravit ille magnus Deus. Primo indignum est, ut alicujus opera indigeret, et quidem mortui, quum dignius ab initio deum aliquem fecisset, qui mortui erat operam desideraturus.

PL 1, 332D

それゆえ、もし神々を作る者が存在するのであれば、私は人間から神々を作り出す原因を検討することに立ち返るが、かの偉大な神が神的な務めのために奉仕と助力とを必要としたのでない限り、いかなる原因も見出すことができない。第一に、彼が誰かの働きを必要とすること自体がふさわしからぬことであり、しかもそれが死者の働きであるとすればなおさらである。死者の働きを必要とすることになるはずであった当の彼こそ、初めから何らかの神を作っておく方が、よりふさわしかったのだから。

Apologeticus 11.5

5

Sed nec operae locum video. Totum enim hoc mundi corpus sive innatum et infectum secundum Pythagoram, sive natum et factum secundum Platonem, semel utique in ista constructione dispositum et instructum et ordinatum cum omnis rationis gubernaculo inventum est. Imperfectum non potuit esse, quod perfecit omnia.

PL 1, 333B

しかし私には、そもそも働きの入り込む余地があるとは思われない。というのも、この世界という全体は、ピュタゴラスに従うなら生まれず作られてもいないものであり、あるいはプラトンに従うなら生まれ作られたものであるにせよ、いずれにせよ一度この構成において配置され、備えられ、秩序づけられ、あらゆる理性の舵取りを備えたものとして見出されたのである。すべてを完成させたものが不完全であるということはありえない。

Apologeticus 11.6

6

Nihil Saturnum et Saturniam gentem exspectabat. Vani erunt homines, nisi certi sint, a primordio et pluvias de coelo ruisse, et sidera radiasse, et lumina floruisse, et tonitrua mugisse et ipsum Jovem, quae in manu ejus ponitis, fulmina timuisse item omnem frugem ante Liberum et Cererem et Minervam, imo ante ullum aliquem principem hominem de terra exuberasse, quia nihil continendo et sustinendo homini prospectum post hominem potuit inferri.

PL 1, 333B

サトゥルヌスやサトゥルヌスの民を待つべきものなど何もなかった。人間たちは、初めから雨が天より降り注ぎ、星々が輝き、光が花咲き、雷が轟き、諸君が彼の手に握らせているあの雷電そのものをユピテルが恐れていたこと、また同様にあらゆる作物がリベルやケレスやミネルウァに先立って、いやそれどころかあの最初の人間に先立って、大地からあふれ出ていたことを確信していなければ、愚かな者と言われねばならない。なぜなら、人間を維持し支えるために必要なものは、人間の出現より後になって初めてもたらされる、ということはありえなかったからである。

Apologeticus 11.7

7

Denique invenisse dicuntur necessaria ista vitae, non instituisse. Quod autem invenitur, fuit; et quod fuit, non ejus deputabitur, qui invenit, sed ejus qui instituit: erat enim, antequam inveniretur.

PL 1, 333D

結局のところ、彼らは生活に必要なこれらのものを発見したと言われているのであって、創始したとは言われていない。しかし発見されるものは、すでに存在していたものであり、すでに存在していたものは、それを発見した者に帰せられるべきではなく、それを創始した者に帰せられるべきである。なぜなら、それは発見される以前から存在していたのだからである。

Apologeticus 11.8

8

Caeterum si propterea Liber deus, quod vitem demonstravit, male cum Lucullo actum est, qui primus cerasa ex Ponto Italiae promulgavit, quod non est propterea consecratus, ut novae frugis auctor, quia inventor et ostensor.

PL 1, 334B

さらに、もしリベルが葡萄の木を示したという理由で神であるとするなら、ポントゥスからイタリアへ初めてサクランボをもたらしたルクッルスは、不当な扱いを受けたことになる。彼は新しい果実の示し手であったにもかかわらず、その創始者として神格化されることはなかったのだから。

Apologeticus 11.9

9

Quamobrem si ab initio et instructa et certis exercendorum officiorum suorum rationibus dispensata universitas constitit, vacat ex hac parte caussa allegendae humanitatis in divinitatem, quia quas illis stationes et potestates distribuistis, tam fuerunt ab initio, quam et fuissent, etiamsi deos istos non creassetis.

PL 1, 334B

それゆえ、もし万物が初めから備えられ、それぞれの務めを果たすための確かな理法によって秩序づけられて成り立っていたのであれば、この点において人間性を神性へと加える理由は無用となる。なぜなら、諸君が彼らに分配したあの地位や権能は、たとえ諸君がそれらの神々を創り出さなかったとしても、初めからそうであったのと同様に、そうであり続けたはずだからである。

Apologeticus 11.10

10

Sed convertimini ad caussam aliam, respondentes collationem divinitatis meritorum remunerandorum fuisse rationem. Et hinc concedetis, opinor, illum Deum deificum justitia praecellere, qui nec temere, nec indigne nec prodige tantum praemium dispensarit.

PL 1, 334D

しかし諸君はここで別の理由へと転じ、神性の授与は功績に報いるための道理であったと答える。そしてここから諸君は、思うに、かの神々を神とするその神が、そのように大きな褒賞を軽率にでも、値せぬ者にでも、みだりにでもなく授けた点において、正義において卓越していることを認めているのであろう。

Apologeticus 11.11

11

Volo igitur merita recensere, an ejusmodi sint, ut illos in coelum extulerint, et non potius in imum tartarum demerserint, quem carcerem poenarum infernarum cum multis affirmatis.

PL 1, 335B

そこで私は、彼らの功績を吟味してみたい。それが果たして彼らを天に高く上げるようなものであったのか、それとも、諸君が都合よく地獄の刑罰の牢獄であると主張するあの最下のタルタルスへと、むしろ彼らを沈めるべきものであったのかを。

Apologeticus 11.12

12

Illuc enim abstrudi solent impii quique in parentes, et in sorores incesti, et maritarum adulteri, et virginum raptores et puerorum contaminatores, et qui saeviunt, et qui occidunt, et qui furantur, et qui decipiunt, et quicumque similes sunt alicujus dei vestri, quem neminem integrum a crimine aut vitio probare poteritis, nisi hominem negaveritis.

PL 1, 336A

というのも、そこには通常、親に対して不敬な者、姉妹に対して近親相姦を犯した者、人妻を犯す姦通者、処女を犯す略奪者、少年を汚す者、そして残虐な者、殺す者、盗む者、欺く者、さらには諸君の神々のうちの誰かに似た者たちが、押し込められるのが常だからである。そして諸君は、その神が人間であったことを否定しない限り、罪や悪徳から潔白であることを証明できる者を、誰一人として示すことはできないであろう。

Apologeticus 11.13

13

Atquin ut illos homines fuisse non potestis negare, etiam istae notae accedunt, quae nec deos postea factos credi permittunt. Si enim talibus vos puniendis praesidetis, si commercium, colloquium, convictum malorum et turpium probi quique respuitis, horum autem pares Deus ille majestatis suae consortio ascivit, quid ergo damnatis, quorum collegas adoratis?

PL 1, 336A

しかも、諸君が彼らの人間であったことを否定しえぬのと同様に、これらの汚点までもが加わってくるのであって、それは彼らが後に神とされたと信ずることをも許さぬのである。もし諸君がそのような者たちを罰する側に立ち、また正しき者は誰しも悪しき者、恥ずべき者との交際、対話、共住を拒むというのに、かの神は彼らと同類の者を自らの威厳の座に迎え入れたというのであれば、いったい諸君は、その仲間を自ら崇拝しておきながら、何ゆえに彼らを断罪するのか。

Apologeticus 11.14

14

Suggillatio est in coelo vestra justitia. Deos facite criminosissimos quosque, ut placeatis diis vestris. Illorum est honor consecratio coaequalium.

PL 1, 336B

諸君の正義とは、天において嘲弄の的でしかない。諸君の神々の気に入るために、極悪の犯罪者たちをこぞって神とするがよい。自分と同等の者が神格化されることこそ、彼らにとっての栄誉なのだから。

Apologeticus 11.15

15

Sed ut omittam hujus indignitatis retractatum probi et integri et boni fuerint. Quot tamen potiores viros apud inferos reliquistis? aliquem de sapientia Socratem, de justitia Aristidem, de militia Themistoclem , de sublimitate Alexandrum, de felicitate Polycratem, de copia Croesum, de eloquentia Demosthenem?

PL 1, 336C

だがこの不当さの詮議はさておくとしても、彼らが正しく、清廉で、善良であったとしよう。それにしても諸君は、いかに多くのより優れた人物たちを冥界に残してきたことか。知恵においてはソクラテスの如き者を、正義においてはアリステイデスの如き者を、武勇においてはテミストクレスの如き者を、崇高さにおいてはアレクサンドロスの如き者を、幸運においてはポリュクラテスの如き者を、富においてはクロイソスの如き者を、雄弁においてはデモステネスの如き者を。

Apologeticus 11.16

16

Quis ex illis diis vestris gravior et sapientior Catone, justior et militarior Scipione? quis sublimior Pompeio, felicior Sylla, copiosior Crasso, eloquentior Tullio? Quanto dignius istos deos ille assumendos expectasset, praescius utique potiorum? Properavit, opinor, et coelum semel clusit, et nunc utique melioribus apud inferos mussitantibus erubescit.

PL 1, 336C

諸君の神々のうち、いったい誰がカトーよりも重厚で賢明であろうか。誰がスキピオよりも正しく武勇に優れているであろうか。誰がポンペイウスより崇高であり、スッラより幸運であり、クラッススより富み、キケロより雄弁であろうか。かの神は、より優れた者たちを予め知っていたのであるから、こうした人々をこそ神として迎え入れることを待つ方が、どれほどふさわしかったことか。思うに彼は急ぎすぎたのであり、一度天を閉ざしてしまい、今やまさしく、冥界でつぶやいているより優れた人々を前にして、恥じ入っているに違いない。