Apologeticus 15.1
lasciviae ingenia etiam voluptatibus vestris, per deorum dedecus operantur. Dispicite Lentulorum et Hostiliorum venustates, utrum mimos deos vestros in jocis et strophis rideatis: MOECHUM ANUBIM MASCULUM LUNAM, et DIANAM FLAGELLATAM, et JOVIS MORTUI TESTAMENTUM recitatum, et TRES HERCULES FAMELICOS an, et irrisos.
PL 1, 359Aその他の放埒な才知は、諸君の娯楽のためにも、神々の恥辱を通じて働いている。レントゥルスやホスティリウスの機知に富んだ作品を吟味するがよい。諸君はそれらの冗談や仕掛けの中で、道化を笑っているのか、それとも自分の神々を笑っているのか、よく見分けてみるがよい。「姦夫アヌビス」、「男と化した月の女神ルナ」、「鞭打たれるディアナ」、「死せるユピテルの遺言の朗読」、「飢えた三人のヘラクレスの物笑い」といった演目を。
Apologeticus 15.2
Sed et histrionum litterae omnem foeditatem eorum designant. Luget Sol filium jactatum de coelo, laetantibus vobis, et Cybele pastorem suspirat fastidiosum, non erubescentibus vobis. Et sustinetis Jovis elogia cantari, et Junonem, Venerem, Minervam a pastore judicari.
PL 1, 359A役者たちの台本もまた、彼ら神々のあらゆる醜態を描き出している。ソルは息子が天から投げ落とされたことを嘆き、諸君はそれを喜んで見物する。キュベレは自分を嫌う羊飼いのことでため息をつき、諸君はそれを恥じることなく見ている。そして諸君は、ユピテルへの弔辞が歌われるのを、ユノーとウェヌスとミネルウァが一人の羊飼いによって審判されるのを、平然と見過ごしているのである。
Apologeticus 15.3
Quid, quod imago dei vestri ignominiosum caput et famosum vestit? quod corpus impurum et ad istam artem effeminatione productum Minervam aliquam vel Herculem repraesentat? Nonne violatur majestas et divinitas constupratur plaudentibus vobis?
PL 1, 361A諸君の神の像が、不名誉で悪名高い頭を覆っているというまさにそのこと、また不浄な体、しかもかの技芸のために女性化によって仕立てられた体が、ミネルウァやヘラクレスなにがしを演じているというそのこと自体、威厳が汚され、神性が凌辱されているのではないか。しかも諸君はそれを称賛しているのである。
Apologeticus 15.4
Plane religiosiores estis in cavea, ubi super sanguinem humanum, super inquinamenta poenarum proinde saltant dii vestri, argumenta et historias noxiis ministrantes, nisi quod et ipsos deos vestros saepe noxii induunt?
PL 1, 361A確かに諸君は闘技場においてこそ、より信心深いというべきであろう。そこでは人間の血の上、刑罰の汚穢の上で、諸君の神々が同じように踊り、罪人たちに筋書きと物語とを提供しているのだから――もっとも、しばしば罪人自身が諸君の神々を演じることになるのだが。
Apologeticus 15.5
Vidimus aliquando castratum Atyn, illum deum ex Pessinunte; et qui vivus ardebat, Herculem induerat. Risimus et inter ludicras meridianorum crudelitates Mercurium mortuos cauterio examinantem. Vidimus et Jovis fratrem gladiatorum cadavera cum malleo deducentem.
PL 1, 362A我々はかつて、去勢されたアッティス――あのペッシヌスの神――が演じられるのを見たし、生きたまま焼かれる者がヘラクレスを演じているのも見た。真昼の見世物の残虐な余興の中で、メルクリウスが焼き鏝で死者を検分するのを見て我々は笑ったし、ユピテルの兄弟〔プルート〕が槌をもって剣闘士の死体を引き摺っていくのも見た。
Apologeticus 15.6
Singula ista quaeque adhuc investigare quis possit? Si honorem inquietant divinitatis, si majestatis vestigia obsoletant, de contemptu utique censentur, tam eorum qui ejusmodi factitant, quam eorum quibus factitant.
PL 1, 363Aこれらの事柄を一つ一つ、なおも詳しく詮索しうる者があろうか。もしそれらが神性の栄誉を侵害し、威厳の名残を汚すものであるならば、それらはとにかく、そのようなことを繰り返し行う者たちの側にも、またそのために行ってやる相手の者たちの側にも、軽蔑があることの証と見なされるのである。
Apologeticus 15.7
Sed ludicra ista sunt. Caeterum si adjiciam, quae non minus conscientiae omnium recognoscent, in templis adulteria componi, inter aras lenocinia tractari, in ipsis plerumque aedituorum et sacerdotum tabernaculis, sub iisdem vittis et apicibus et purpuris, thure flagrante libidinem expungi; nescio, plusne de vobis dii vestri, quam de Christianis querantur. Certe sacrilegi de vestris semper apprehenduntur. Christiani enim templa nec interdiu norunt; spoliarent forsitan ea et ipsi, si et ipsi ea adorarent.
PL 1, 363Aだがこれらは戯れごとであるとしておこう。しかしもし私が、すべての者の良心が劣らず認めるであろうこと、すなわち神殿の中で姦通が仕組まれ、祭壇の間で女衒の商いが行われ、しばしば神殿番や祭司たちの宿舎そのものの中で、あの聖帯や祭冠や紫の衣をまとったまま、香が焚かれる中で情欲が満たされているということを付け加えるならば――私にはわからない、諸君の神々がキリスト者についてよりも、むしろ諸君について、より多く不平を漏らすのではないかと思われるほどである。確かに瀆聖の罪で捕らえられる者は、常に諸君の側の者ばかりである。キリスト者たちは神殿を昼間でさえ知らないのだから。もし彼らがそれらの神殿を崇拝していたのであれば、あるいは彼らもまたそれらを略奪したかもしれない。
Apologeticus 15.8
Quid ergo colunt, qui talia non colunt? Jam quidem intelligi subjacet veritatis esse cultores, qui mendacii non sint: nec errare amplius in eo, in quo errasse se recognoscendo cessaverint. Hoc prius capite, et omnem hinc sacramenti nostri ordinem haurite, repercussis ante tamen opinionibus falsis.
PL 1, 363Bそれでは、このようなものを崇拝しない者たちは、いったい何を崇拝しているのか。すでに次のことは容易に理解されうるであろう。すなわち、偽りの崇拝者でない者は真理の崇拝者であるということ、そして自分が誤っていたと認めることによってその誤りをやめた者は、もはやその点において誤ってはいないということである。まずこのことを把握し、そこから我々の信仰の秘義の全体系を汲み取ってほしい。ただしその前に、誤った臆説が論破されねばならないのであるが。