Apologeticus 17.1
, Deus unus est; qui totam molem istam cum omni instrumento elementorum, corporum, spirituum, verbo, quo jussit, ratione, qua disposuit, virtute, qua potuit, de nihilo expressit, in ornamentum majestatis suae: unde et Graeci nomen mundo κοσμον accommodaverunt.
PL 1, 375B我々が崇拝するのは唯一の神である。この神は、諸元素・諸物体・諸霊のあらゆる備えを含むこの全体を、御自らが命じたその言葉によって、御自らが秩序づけたその理によって、御自らが能くしたその力によって、無から作り出し、御自身の威厳を飾るものとされたのである。それゆえギリシア人たちも、世界に対して「コスモス」という名を与えたのである。
Apologeticus 17.2
Invisibilis est, etsi videatur; incomprehensibilis, etsi per gratiam repraesentetur; inaestimabilis, etsi humanis sensibus aestimetur; ideo verus et tantus est. Caeterum quod videri communiter, quod comprehendi, quod aestimari potest, minus est et oculis quibus occupatur, et manibus quibus contaminatur, et sensibus quibus invenitur. Quod vero immensum est, soli sibi notum est.
PL 1, 376Aこの神は不可視である、たとえ〔何らかの仕方で〕見られることがあるとしても。この神は把握され得ない、たとえ恩寵によって現し出されることがあるとしても。この神は測り知れない、たとえ人間の感覚によって推し量られることがあるとしても。まさにそれゆえにこそ、真実であり、かくも偉大なのである。それに対して、普通に見られ、把握され、推し量られうるものは、それを捉える目よりも、それに触れて汚す手よりも、それを見出す感覚よりも、劣ったものである。しかし、量り尽くしえぬものは、ただ自分自身にのみ知られているのである。
Apologeticus 17.3
Hoc est quod Deum aestimari facit, dum aestimari non capit. Ita eum vis magnitudinis et notum hominibus objicit et ignotum. Et haec est summa delicti nolentium recognoscere, quem ignorare non possunt.
PL 1, 376A神が推し量られるものとなるのは、まさにこのことによってである。すなわち、神が推し量られることを容れないという、まさにそのことによってなのである。かくしてその偉大さの力は、神を人間たちに対して、知られたものとしても、知られざるものとしても、同時に差し出すのである。そしてこれこそが、彼らが知らずにいることのできない神を、認めようとしない者たちの罪の極みなのである。
Apologeticus 17.4
Vultis ex operibus ipsius tot ac talibus, quibus continemur, quibus sustinemur, quibus oblectamur, etiam quibus exterremur, vultis ex animae ipsius testimonio comprobemus?
PL 1, 376B諸君は、我々がそれによって包まれ、それによって支えられ、それによって楽しませられ、また、それによって恐れさせられる、これほど多くこれほど優れた神の御業から証明することを望むだろうか。それとも、魂そのものの証言から証明することを望むだろうか。
Apologeticus 17.5
Quae licet carcere corporis pressa, licet institutionibus pravis circumscripta, licet libidinibus ac concupiscentiis evigorata, licet falsis diis exancillata, cum tamen resipiscit, ut ex crapula, ut ex somno, ut ex aliqua valetudine, et sanitatem suam patitur, DEUM nominat, hoc solo nomine, quia proprio Dei veri: DEUS MAGNUS, DEUS BONUS, et QUOD DEUS DEDERIT, omnium vox est.
PL 1, 376Bこの魂は、たとえ肉体という牢獄に押し込められ、たとえ邪な教育によって縛られ、たとえ欲情や情欲によって力を奪われ、たとえ偽りの神々に隷属させられていようとも、それでもなお、あたかも酔いから、眠りから、あるいは何らかの病から覚めるように、本来の分別を取り戻し、おのれの健全さを身に受けるときには、「神」という名を口にする。それはただ、この唯一の神のみが、まさしく真実であるがゆえに他ならない。「神は善にして大いなる方である」、「神が与えたもうものを」というのは、すべての人の言葉である。
Apologeticus 17.6
Judicem quoque contestatur illum, DEUS VIDET, et DEO COMMENDO, et DEUS MIHI REDDET. O testimonium animae naturaliter christianae! Denique pronuntians haec, non ad Capitolium, sed ad coelum respicit. Novit enim sedem Dei vivi; ab illo, et inde descendit.
PL 1, 376B魂はまた、この神を審判者として呼び出す。「神は見ておられる」、「神に委ねる」、「神が私に報いてくださるだろう」と。おお、生まれながらにキリスト者である魂の証言よ。実に、魂はこれらの言葉を発するとき、カピトリウムにではなく、天に目を向けるのである。というのも、魂は生ける神の座を知っているからである。魂はその神のもとから、またそこから降って来たのだから。