Panegyricus Constantino Augusto dictus 14.1
Studium et humanitas tua hortata est, Imperator, hucusque ut exultatio nostra verbis illud luderet. Sed jam ad potiora redeamus.
PL 8, 664A皇帝よ、あなたの熱意と人間味とに促されて、我々の歓喜はこれまで、そのことを言葉で戯れ興じてきた。しかし今や、より重要な事柄へと立ち返ろう。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 14.2
Recuperata omni cis Padum Italia, ipsa jam ad te supplices manus Roma tendebat, cui portentum illud insederat, nihil conari ausum ad tot nuntios suarum cladium. Quippe ipsa se vilissimi hominis obsidebat ignavia, et degeneres animos timor arguebat.
PL 8, 664Aパドゥス河のこちら側のイタリア全土が取り戻されると、いまやローマ自身が、あなたに向けて嘆願の手を差し伸べていた。その都には、あの怪物がのしかかっており、自らの敗北のこれほど多くの知らせを受けてもなお、何ひとつ企てようとしなかった。実に、彼は、この上なく卑しい男の臆病さによって自らを包囲し、卑しい心を恐れが暴き出していたのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 14.3
Stultum et nequam animal nusquam extra parietes egredi audebat. Ita enim aut prodigiis, aut metus sui praesagiis monebatur. Pro pudor! intra parietum custodias, Imperator. Non ille aspirare in campum, non exerceri armis, non pulverem pati.
PL 8, 664Aその愚かで邪悪な生き物は、どこにも壁の外へ出ようとしなかった。というのも、彼はあるいは凶兆によって、あるいは自らの恐れの予感によって、そう戒められていたからである。ああ、恥ずべきことよ! 皇帝よ、壁の見張りのうちに留まるとは。彼は、野に出ることを望むこともなく、武器で鍛練することもなく、砂塵に耐えることもなかった。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 14.4
Astutus quidem, ne virorum officia tentantem in illo palatio marmoratis parietibus incedere. Nam in Salustianos hortos ire, peregrinatio et expeditio putabatur.
PL 8, 664B抜け目のない彼は、男子の務めを試みることのないよう、あの大理石の壁に囲まれた宮殿の中を歩き回っていた。サルスティウスの庭園へ行くことさえ、旅であり遠征であると思われていたのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 14.5
Et hae quidem deliciae toto illo tempore, quo orbem obsederat, semet incluserat, turpissimam hanc ejus formidinem protegebant. Non enim se imbellem, sed beatum, non inertem, sed securum videri volebat.
PL 8, 664Bそしてこの快楽こそが、彼が都を包囲していた〔底本は orbem。urbem と読む〕——実は自らを閉じ込めていた——その全期間を通じて、彼のこの上なく恥ずべき臆病さを覆い隠していたのである。というのも、彼は自らを、戦意なき者としてではなく幸せな者として、怠惰な者としてではなく憂いのない者として見せたかったからである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 14.6
Quoties milites in concionem vocabat, se solum cum illis imperatorem, alios per limites pro se militare jactabat. Fruimini, aiebat, dissipate, prodigite. Haec erat miserorum brevis et caduca felicitas.
PL 8, 664B兵士たちを集会に呼ぶたびに、彼は、自分だけが彼らとともにある皇帝であり、他の者たちは辺境で自分の代わりに戦っているのだと誇っていた。『楽しめ』と彼は言った、『浪費せよ、蕩尽せよ』と。これが、哀れな者たちの短く儚い幸福であった。