Orationes 2.20.1
ALII VERSUS VIRGILII MARONIS DE CHRISTO, EORUMQUE INTERPRETATIO, IN QUIBUS OSTENDITUR OBSCURE, UT POETIS MORIS EST, INDICATUM ESSE MYSTERIUM. [0457] Ille Deum vitam accipiet, Divisque videbit Permistos heroas, et ipse videbitur illis: Justis scilicet.
PL 8, 457Aウェルギリウス・マロのキリストについてのほかの詩行、およびその解釈——そこには、詩人たちの習わしのままに、秘義がひそかに示されていることが明らかにされる。 かの子は神の生を受け、神々と共に 入り混じる英雄たちを見るであろう。そして自らも彼らに見られるであろう—— すなわち義しき者たちに、である。
Orationes 2.20.2
Pacatumque reget patriis virtutibus orbem. At tibi prima puer nullo munuscula cultu Errantes hederas passim cum baccare tellus, Mistaque ridenti colocasia fundet acantho.
PL 8, 457Aそして父の力によって、鎮まった世界を治めるであろう。 されど汝のために、幼子よ、大地は何の耕作もなく最初の贈り物として はびこる蔦を、あちこちにバッカルと共に、 そして笑うアカントゥスに混じるコロカシアを注ぎ出すであろう。
Orationes 2.20.3
Vir porro admirabilis et omni doctrinae genere excultus, cum cognitam haberet illorum temporum crudelitatem, haec addidit: Ipsae lacte domum referent distenta capellae Ubera, nec magnos metuent armenta leones. Vera utique dicens.
PL 8, 457Aさて、あらゆる種類の学識に秀でた、この驚嘆すべき人物は、当時の残虐さを知っていたので、こう付け加えた。 山羊たちは自ら、乳で張った 乳房を家に持ち帰るであろう、そして家畜の群れは大きな獅子を恐れないであろう。 まことのことを語りながら。
Orationes 2.20.4
Neque enim palatii proceres formidatura erat fides. Ipsa tibi blandos fundent cunabula flores, Occidet et serpens, et fallax herba veneni Occidet; Assyrium vulgo nascetur amomum. Quibus nihil verius, nihil Servatoris virtuti convenientius dici potest.
PL 8, 457Bというのも、信仰は宮廷の高官たちを恐れる必要がなかったからである。 揺りかごそのものが汝のために、愛らしい花々を注ぎ出すであろう、 そして蛇は死に絶え、毒ある欺きの草も 死に絶えるであろう。アッシリアの香草アモムムが、あまねく生えいずるであろう。 これより真実なこと、救い主の力にふさわしいことは、何も語られ得ない。
Orationes 2.20.5
Ipsa enim Dei cunabula, divini spiritus vis tanquam flagrantissimos quosdam flores novellae obtulit genti.
PL 8, 457Bというのも、神の揺りかごそのものを、神的な霊の力は、あたかもこの上なく香り高い花々であるかのように、新しい民に差し出したのだからである。
Orationes 2.20.6
Occidit vero serpens, et venenum serpentis sublatum est: ejus scilicet serpentis qui primos homines in fraudem primus induxit eorumque animos ab innata temperantia ad voluptatum traduxit illecebras, ut malum quod ipsorum capitibus incumbebat minime intelligerent.
PL 8, 457B実に蛇は死に絶え、蛇の毒は取り除かれた。すなわち、最初の人間たちを欺きへと最初に誘い込み、彼らの心を生まれながらの節制から快楽の誘惑へと引き渡し、自分たちの頭上にのしかかっていた悪を全く悟らせなかった、あの蛇の毒である。
Orationes 2.20.7
Etenim ante Servatoris nostri in terras adventum, serpens ille mentes hominum ignoratione immortalis justorum vitae occaecatas, ac nulla bonorum spe fultas subverterat.
PL 8, 457C実に、我々の救い主の地上への到来より前に、かの蛇は、義しき者たちの不死なる生についての無知によって盲いた、また善きものへの何の望みにも支えられていなかった人間たちの心を、覆していたのである。
Orationes 2.20.8
Post passionem vero Domini nostri, cum corpus illud quod acceperat, a sanctissimae animae societate aliquanto tempore divulsum fuisset, patefacta est hominibus resurrectionis fides: et si quae labes humanorum scelerum remanserat, sacrosancto lavacro penitus abstersa est.
PL 8, 457Cしかし我々の主の受難の後、主が受け取ったその肉体が、この上なく聖なる魂との結びつきから、しばらくの間引き離されると、復活への信仰が人間たちに開かれた。そして人間の罪のいかなる汚れが残っていようとも、それはこの上なく神聖な洗いの業によって完全に拭い去られた。
Orationes 2.20.9
Tunc demum subditos suos bono animo Christus esse jubet, et ex veneranda et illustri sua resurrectione similia sperare. Jure ergo dictum est occidisse omnium venenatorum genus. Occidit etiam mors ipsa; et resurrectio confirmata est.
PL 8, 460Aそのときついに、キリストは自らに服する者たちに良き心でいるよう命じ、自らの畏敬すべき輝かしい復活から、同様のことを望むようにと命じた。それゆえ、あらゆる毒あるものの種族が死に絶えた、と言われたのは正当である。死そのものもまた死に絶え、復活が確証されたのである。
Orationes 2.20.10
Occidit quoque Assyriorum genus, qui fidei in Deum principes atque auctores extiterant. Amomum vero ubique nasciturum cum dicit, multitudinem Christianorum sic appellat.
PL 8, 460Aアッシリア人の種族もまた死に絶えた。彼らはかつて神への信仰の先導者であり創始者であった〔「死に絶えた」と並ぶため文意に緊張があるが、ラテン訳の字義どおりに訳した〕。そして、アモムムがあまねく生えいずるであろうと言うとき、彼はこれによってキリスト教徒の群衆を指しているのである。
Orationes 2.20.11
Quae non secus ac innumerabiles rami amoenissimis floribus ornati, et modico rore irrigati, ex una radice pullulat. Docte igitur haec a te dicta sunt, o Maro, poetarum sapientissime.
PL 8, 460Aこの群衆は、あたかも数えきれぬ枝々が、この上なく心地よい花々で飾られ、わずかな露に潤されて、ただ一つの根から萌え出るのと違わない。かくして、これらのことはお前によって学識豊かに語られたのだ、おおマロよ、詩人たちのうちで最も知恵ある者よ。
Orationes 2.20.12
Sed et reliqua cum his consentiunt: At simul heroum laudes et facta parentis Jam legere, et quae sit poteris cognoscere virtus. Per laudes heroum intelligit opera justorum virorum: per parentis virtutes, constitutionem mundi, et mansuram perpetuo constructionem.
PL 8, 460Bしかも、残りの詩行もこれらと一致している。 汝はやがて、英雄たちの誉れと、父なる方の業とを 読み取り、いかなる力であるかを知ることができるであろう。 『英雄たちの誉れ』によって彼は義しき人々の業を意味し、『父なる方の力』によって、世界の構成と、永遠に存続するその組み立てとを意味している。
Orationes 2.20.13
Fortasse etiam intelligit leges, quibus Deo amabilis Ecclesia utitur: ex justitiae ac temperantiae praeceptis vitam instituens.
PL 8, 460Bあるいはまた、神に愛される教会が用いる法律をも意味しているのかもしれない。正義と節制との戒めから生を築き上げつつ。
Orationes 2.20.14
Admiratione quoque digna est vitae hominum inter bonos malosque medio quodam gradu consistentium ad sublimiora promotio, cum tamen ejusmodi vita repentinam mutationem non admittat. Molli paulatim flavescet campus arista.
PL 8, 460Bまた、善き者と悪しき者との間のある中間の段階に立つ人間たちの生が、より崇高なものへと引き上げられていくことも、驚嘆に値する。もっとも、そのような生は突然の変化を許さないのであるが。 野は次第に、柔らかな穂によって黄金色になるであろう。
Orationes 2.20.15
Id est, fructus divinae legis ad hominum utilitatem producetur. Incultisque rubens pendebit sentibus uva. Quae quidem in injusta ac depravata hominum vita minime cernebantur. Et durae quercus sudabunt roscida mella.
PL 8, 460Bすなわち、神の法の実りが人間の益のために生み出されるであろう、ということである。 手入れされぬ茨にも、赤らむ葡萄が実るであろう。 これらのことは、不正で堕落した人間の生にあっては全く見られなかったことである。 そして硬い樫の木も、露のような蜜を滴らせるであろう。
Orationes 2.20.16
Hominum illius temporis stuporem ac duritiem mentis designat. Ac fortasse etiam innuit, eos qui Dei causa labores pertulerint, tolerantiae suae suavem fructum esse percepturos: Pauca tamen suberunt priscae vestigia fraudis: Quae tentare Thetin ratibus, quae cingere muris Oppida, quae jubeant telluri infindere sulcos.
PL 8, 460Cこれは、当時の人間たちの心の鈍さと硬さとを示している。そしてあるいは、神のために労苦を耐え忍んだ者たちが、その忍耐の甘美な実りを受け取るであろうことをも仄めかしているのかもしれない。 されど、いにしえの欺きの痕跡はなお僅かに残るであろう。 テティスを船で試みさせ、城壁で 町々を囲わせ、大地に畝を切り開かせる、その痕跡が。
Orationes 2.20.17
Alter erit tum Tiphys, et altera quae vehat Argo Delectos heroas, erunt etiam altera bella, Atque iterum ad Trojam magnus mittetur Achilles. Recte, vates sapientissime. Poeticam quippe licentiam quo usque decebat provexisti.
PL 8, 461Aそのとき、もう一人のティピュスが現れ、選ばれた英雄たちを運ぶ もう一艘のアルゴ船が現れ、さらにまた別の戦もあるであろう、 そして再び、偉大なるアキレウスがトロイアへと遣わされるであろう。 正しきかな、この上なく知恵ある予言者よ。お前は詩の自由を、ふさわしい限りにまで推し進めたのである。
Orationes 2.20.18
Neque enim tibi propositum erat oracula fundere, cum propheta non esses. Obstabat etiam, credo, praesens periculum, quod eorum capitibus qui institutas a majoribus caeremonias confutare vellent, imminebat.
PL 8, 461Aというのも、お前が預言者ではなかった以上、神託を告げることはお前の目的ではなかったからである。思うに、祖先たちによって定められた祭儀に反駁しようとする者たちの頭上に迫っていた、現実の危険もまた妨げとなっていたのであろう。
Orationes 2.20.19
Provide itaque et tuto quantum fieri poterat, veritatem exponens intelligentibus, dum causam confert in turres ac bella, quae in hominum vita etiamnum cernuntur, describit Servatorem ad Trojanum bellum proficiscentem. Per Trojam vero orbem universum intelligit.
PL 8, 461Aそれゆえ彼は、できる限り慎重に、また安全に、真理を悟る者たちに示しつつ、事の次第を、人間の生において今なお見られる城塞や戦にすり替えることで、救い主がトロイア戦争へと出征するかのように描いたのである。そして『トロイア』によって、彼は全世界を意味しているのである。
Orationes 2.20.20
Christus enim adversus oppositas nequissimorum daemonum acies bellum gessit; partim providentiae suae arbitrio, partim summi Patris mandato in terras missus. Sed quid postea idem poeta dicit? Hinc ubi jam firmata virum te fecerit aetas.
PL 8, 461B実にキリストは、この上なく邪悪な悪霊たちの、立ち向かう軍勢に対して戦を交えたのである。一つには自らの摂理の判断によって、一つには至高の父の命によって、地上に遣わされて。しかるに、同じ詩人はその後何と言っているか。 やがて、堅固になった年齢が汝を一人前の男とするとき、
Orationes 2.20.21
Id est, postquam virilem aetatem ingressus, cuncta quae humanam vitam infestant mala sustuleris, et universum orbem terrarum pacis legibus composueris. Cedet et ipse mari vector, nec nautica pinus Mutabit merces: omnis feret omnia tellus.
PL 8, 461Bすなわち、汝が成人の年齢に入った後、人間の生を害するあらゆる悪を取り除き、全世界を平和の法によって整えるとき、ということである。 航海者自身も海から退き、航海の松材の船も 商品を交易することはないであろう。すべての大地が、すべてのものを産み出すであろう。
Orationes 2.20.22
Non rastros patietur humus, non vinea falcem, Nec varios discet mentiri lana colores. Ipse sed in pratis aries jam suave rubenti Murice, jam croceo mutabit vellera luto. Sponte sua Sandyx pascentes vestiet agnos.
PL 8, 461B大地は鋤を受けず、葡萄畑は鎌を受けず、 羊毛はもはや様々な色を装うことを学ばないであろう。 しかし牡羊自らが、牧場にありながら、すでに心地よい紅の 貝紫に、あるいはサフラン色の黄に、その毛を自ら変えるであろう。 緋色の染料が、おのずから、草を食む子羊たちを装わせるであろう。
Orationes 2.20.23
Aggredere, o, magnos, aderit jam tempus, honores, Cara Deum soboles, magnum Jovis incrementum. Aspice convexo nutantem pondere mundum, Terrasque tractusque maris coelumque profundum. Aspice, venturo laetentur ut omnia saeclo.
PL 8, 461C進み行け、おお、大いなる栄誉へ、その時はいまや来たのだから、 神々に愛される子よ、ユピテルの大いなる末裔よ。 見よ、丸く曲がるその重みにたわむ世界を、 もろもろの地と、海の広がりと、深き天とを。 見よ、来たるべき代を迎えて、すべてのものが喜んでいるさまを。
Orationes 2.20.24
O mihi tam longe maneat pars ultima vitae, Spiritus et quantum sat erit tua dicere facta; Non me carminibus vincet nec Thracius Orpheus, Nec Linus, huic mater quamvis atque huic pater adsit.
PL 8, 461Cおお、我が生涯の最後の部分がそれほど長く残らんことを、 また、汝の業を語るに十分なほどの息吹きが残らんことを。 詩にかけては、トラキアのオルペウスも我に勝ることなく、 リノスもまた勝ることはないであろう、たとえこの者に母が、かの者に父がついていようとも。
Orationes 2.20.25
Pan etiam Arcadia, mecum si judice certet, Pan etiam Arcadia dicat se judice victum. Aspice, inquit, nutantis mundi et omnium elementorum laetitiam.
PL 8, 461Cパンでさえ、もしアルカディアを審判者として私と競おうとも、 パンでさえ、アルカディアを審判者として、自らの敗北を認めるであろう。 「見よ」と彼は言う、「たわむ世界と、あらゆる元素との喜びを」と。