Epistolae 23.0.1
AUSONIUS PAULINO salutem.Discutimus, Pauline, jugum, quod certa fovebatTemperies: leve quod positu, et tolerabile junctis,Tractabat paribus concordia mitis habenis,Quod per tam longam seriem volventibus annisFabula non umquam, numquam querimonia movit,
PL 19, 932Bアウソニウスよりパウリヌスへ、挨拶を送る。我々は軛を打ち砕いた、パウリヌスよ、揺るぎない調和が温めてきたあの軛を。それは据えれば軽く、繋がれた者には耐えやすく、穏やかな和合が等しい手綱で操ってきた軛、長い年月が巡るあいだ、噂話も不平も一度として揺るがすことのなかった軛を。
Epistolae 23.0.2
Nulla querela loco pepulit, non ira, nec error,Nec quae compositis malesuadae credula causis,Concinnat verisimilis suspicio culpas.Tam placidum, tam mite jugum: quod uterque parentesAd senium nostri traxere ab origine vitae:Impositumque piis haeredibus, usque manere
PL 19, 932Bいかなる不平もそれを所から追い払うことはなく、怒りも誤解も追い払わず、悪意を勧める信じやすい疑いが、作り事の理由をこしらえてもっともらしく咎を捏ち上げることもなかった。かくも穏やかな、かくも優しい軛。双方の親たちが我々の生の始まりから老年まで引いてきたものだ。そして情愛深い跡継ぎたちに負わせられ、いつまでも続くようにと
Epistolae 23.0.3
Optarunt, dum longa dies dissolveret aevum.Et mansit, dum laeta fides, nec cura laboratOfficii servare vices: sed sponte ferunturIncustoditum sibi continuantia cursum.Hoc tam mite jugum docili cervice subirentMartis equi, stabuloque feri Diomedis abacti:
PL 19, 932C願われた、長い歳月が命を解き放つときまで。そして続いた、喜ばしい信義があり、務めの順番を守ることに気遣いに労することもなく、おのずと運ばれて見張られることなく自らの道を続けているあいだは。この穏やかな軛なら、従順な首で受けただろう、マルスの馬も、残忍なディオメデスの厩から追われた馬も。
Epistolae 23.0.4
Et qui mutatis ignoti solis habenisFulmineum Phaethonta Pado mersere jugales.Discutimus, Pauline, tamen: nec culpa duorumIsta, sed unius tantum tua: namque ego semperContenta cervice feram; consorte laborumDestituor; nec tam promptum gestata duobus
PL 19, 932Cまた、見知らぬ太陽の手綱に替わって雷に打たれたパエトンをパドゥス川に沈めた馬たちも〔パエトンは太陽の戦車を御しそこねて落ち、パドゥス(ポー川)に沈んだ〕。それでも我々は軛を壊した、パウリヌスよ。この咎は二人のものでなく、ただあなた一人のものだ。私は常に満ち足りた首で担おう、だが労苦の連れを失った。二人で担った荷をやすやすと運ぶことは、
Epistolae 23.0.5
Unum deficiente pari perferre sodalem.Non animus, viresque labant: sed iniqua ferendoConditio est oneri, cum pondus utrumque relictoIngruit; acceduntque alienae pondera librae.Sic pars aegra hominis trahit ad contagia sanumCorpus: et exigui quamvis discrimine membri,
PL 19, 932D相方が欠けた一人の仲間にはできない。心も力も揺らぐのではない。だが担う荷に不公平な条件が課される、捨てられた者に両方の重みがのしかかり、他人の秤の分銅まで加わるときには。人の病んだ部分が、健やかな体をも病いに引き込むように。たとえ小さな肢の違いであっても、
Epistolae 23.0.6
Tota per innumeros artus compago vacillat.Obruar usque tamen, veteris ne desit amiciMe durante fides: memorique ut fixa sub aevoRestituant profugum solatia casta sodalem.Impie, Pirithoo disjungere Thesea possis,Euryalumque suo socium secernere Niso.
PL 19, 932D全身の組み立てが数知れぬ肢にわたって揺らぐ。それでも私は押しつぶされ続けよう、古い友への信義が私の存命のうちは絶えぬように、記憶に刻まれた歳月のもと、清らかな慰めが、去った仲間を取り戻すように。不敬虔な者よ、あなたならペイリトオスからテセウスを引き離し、エウリュアロスをその友ニソスから切り離すこともできよう〔いずれも固い友情で知られる二人組〕。
Epistolae 23.0.7
Te suadente fugam, Pylades liquisset Orestem;Nec custodisset Siculus vadimonia Damon.Quantum oblectamen populi, quae vota bonorumSperato fraudata bono? Gratantia cunctiVerba loquebantur; jam nomina nostra parabantInserere antiquis aevi melioris amicis;
PL 19, 932Dあなたが逃亡を勧めたなら、ピュラデスはオレステスを去っていただろう。シチリアのダモンは、約束の保証を守らなかっただろう〔ダモンは友の身代わりを買って出た〕。民にとってどれほどの楽しみ、善き人々のどれほどの願いが望んだ善を奪われたことか。皆が祝いの言葉を口にしていた。我々の名を、より良き時代の古き友の列に加えようとしていた。
Epistolae 23.0.8
Cedebat Pylades: Phrygii quoque gloria NisiJam minor, et promissa obiens vadimonia Damon.Nos documenta magis felicia: qualia magnusScipio, longaevique dedit sapientia Laeli;Nos studiis animisque iisdem, miracula cunctis:Hoc majora, pares fuimus quod dispare in aevo.
PL 19, 933Aピュラデスは譲っていた。フリュギアのニソスの栄光もすでに小さく、約束の保証に赴くダモンも。我々は、より幸いな手本だった。偉大なスキピオと、長命のラエリウスの知恵が与えたような。我々は学びと心を同じくし、万人にとって驚異であった。年が異なるのに対等だったから、いっそう大きな驚異だった。
Epistolae 23.0.9
Ocyus illa jugi fatalis solvere loraPellaeum potuisse ducem reor, abdita opertisPrincipiis, et utroque caput celantia nodo.Grande aliquod verbum nimirum diximus, ut seInferret nimiis vindex Rhamnusia votis;Arsacidae ut quondam regis non laeta triumphis
PL 19, 933Aあの運命の軛の革紐を、より早く解けたと私は思う、ペラの将軍〔アレクサンドロス〕は、端を覆い隠し、両側の結び目に頭を隠すあの革紐を〔ゴルディオスの結び目の故事〕。たしかに我々は大言を吐いた、だから度を越した願いに復讐するラムヌスの女神〔ネメシス〕が襲いかかったのだ。かつてアルサケスの子孫の王の勝利を喜ばず、
Epistolae 23.0.10
Grandia verba premens ultrix dea Medica belliSistere Cecropidum in terris monumenta parantiObstitit: et Graio jam jam figenda tropaeo,Ultro etiam victis Nemesis stetit Attica Persis.Quae tibi Romulidas proceres vexare libido est?In Medos, Arabasque tuos per nubila, et atrum
PL 19, 933B大言を抑えた報復の女神、ペルシア戦争の女神は、ケクロプスの子孫の地に記念碑を建てようとする者に立ちはだかった。そしてギリシアの戦勝碑としてまさに据えられようとしたとき、敗れたペルシア人にさえ自ら、アッティカのネメシスが立った〔マラトンでペルシア人が戦勝碑のために運んだ石がネメシスの像になったという故事〕。ロムルスの子孫の貴人たちを悩ませたいとは、あなたにどんな欲望があるのか。メディア人とあなたのアラブ人のもとへ、雲を抜けて、暗い
Epistolae 23.0.11
Perge chaos. Romana procul tibi nomina sunto.Illic quaere alios oppugnatura sodales:Livor ubi iste tuus, ferrugineumque venenumOpportuna tuis inimicat pectora fucis.Paulinum, Ausoniumque, viros, quos sacra QuiriniPurpura, et auratus trabeae velavit amictus,
PL 19, 933B混沌を抜けて行け。ローマの名はあなたから遠くあれ。そこでは攻めるべき別の仲間を探せ、あなたのその妬みと黒ずんだ毒が、あなたの偽りの彩りによって好都合な胸を敵に回させる場所で。パウリヌスとアウソニウスは、クィリヌスの神聖な紫衣と、金糸の礼服の外套が身を包んだ男たちだ。
Epistolae 23.0.12
Non decet insidiis peregrinae cedere divae.Quid queror, Eoique insector crimina monstri?Occidui me ripa Tagi, me Punica laeditBarcino, me bimaris juga ninguida Pyrenaei.Moenibus e patriis forsan quoque vestis et oris,Quemque suo longe dirimat provincia tractu
PL 19, 933B異国の女神の策略に屈するのは、ふさわしくない。なぜ私は嘆くのか。東方の怪物の罪を責めるのか。西のタグス川の岸が、ポエニのバルキノが、二つの海をのぞむ雪深いピレネーの尾根が、私を傷つけるのに。故郷の城壁からも、また〔底本は vestis et oris。vestis は意味が取れず、本文が崩れているらしい。oris(岸)だけを訳した〕岸からも、属州が、その広がりをもって遠く、各人を隔てるのかもしれない。
Epistolae 23.0.13
Trans montes, solemque alium; trans flumina et urbes,Et quod terrarum coelique extenditur interEmeritensis Anae, lataeque fluenta Garumnae.Quod si intervallis spatium tolerabile limesPoneret exiguus (quamvis longa omnia credant,Qui simul esse volunt), faceret tamen ipsa propinquos
PL 19, 933C山々の向こう、別の太陽の下に、川々や町々の向こうに、そして大地と天のあいだにわたって広がる、エメリタのアナ(グアディアナ川)と広いガルムナ(ガロンヌ川)の流れとのあいだの隔たりの向こうに。だがもし、細い境が、耐えられる隔たりを間に置くなら(共にいたいと願う者は、すべてを長いと思うものだが)、それでも思いは自ら、場所を近くしただろう、
Epistolae 23.0.14
Cura locos, mediis jungens distantia verbis.Santonus ut sibi Burdigalam, mox jungit AginnumIlla sibi et populos Aquitanica rura colentes:Utque duplex Arelas, Alpinae tecta Viennae,Narbonemque pari spatio sibi conserit; et moxQuincuplicem socias tibi, Martie Narbo, Tolosam.
PL 19, 933C間を言葉でつなぎ、隔たったものを結んで。サントニ人の地がブルディガラ(ボルドー)を自らに結び、やがてアギンヌム(アジャン)を、その町もまた、アクィタニアの野に住む人々を自らに結ぶように。また二重のアレラスが、アルプスの町ウィエンナの家々や、ナルボを、同じ隔たりで自らに結びつけ、やがてマルスのナルボよ、あなたに五重のトロサ(トゥールーズ)〔五つの区から成る町を言う〕を結ぶように。
Epistolae 23.0.15
Hoc mihi si spatium vicinis moenibus esset,Tunc ego te ut nostris aptum complecterer ulnis:Afflaretque tuas aures nostrae aura loquelae.Nunc tibi trans Alpes, et marmoream PyrenenCaesareae Augustae domus est. Tyrrhenica propterTarraco, et ostrifero superaddita Barcino ponto.
PL 19, 933Dもしこの隔たりが、隣り合う城壁のあいだにあったなら、そのとき私はあなたを我々の腕に抱きとめただろう。そして我々の語らいの息吹が、あなたの耳にかかっただろう。今はあなたに、アルプスと大理石のピレネーの向こうに、カエサレア・アウグスタ〔今日のサラゴサ〕の家がある。近くにはティレニア海のタラコ、カキの獲れる海に接したバルキノもある。
Epistolae 23.0.16
Me juga Burdigalae, trino me flumina coetuSecernunt turbis popularibus: otiaque interVitiferi exercent colles, laetumque colonisUber agri, tum prata virentia, tum nemus umbrisMobilibus, celebrique frequens ecclesia vico;Totque mea in Novero sibi proxima praedia pago,
PL 19, 933D私を、ブルディガラの尾根が、三つに合流する川が民衆の群れから隔てる。閑暇のうちに私を忙しくさせるのは、ブドウを産する丘、耕作者に喜ばしい畑の豊かさ、緑の牧草地、揺れる影の森、そして人の多い村の賑わう教会、またノウェロ郡で互いに隣り合う私のあまたの所領である。
Epistolae 23.0.17
Dispositis totum vicibus variata per annum;Egelidae ut tepeant hiemes, rabidosque per aestusAspirent tenues frigus subtile aquilones:Te sine sed nullus grata vice provenit annus;Ver pluvium sine flore fugit; canis aestifer ardet;Nulla autumnales variat Pomona sapores;
PL 19, 934Aそれらは順を定めて、一年じゅう様々に変わり、冬は冷たさを和らげて暖かく、荒れ狂う夏の暑さには薄い北風が涼しい冷気を吹き込む。だがあなたなしには、好ましい巡りで来る年は一つもない。春は雨がちで、花なく過ぎ、夏をもたらす犬星〔シリウス〕は燃える。ポモナは、秋の味を変えて彩ることがない。
Epistolae 23.0.18
Effusaque hiemem contristat Aquarius unda.Agnoscisne tuam, Ponti dulcissime, culpam?Nam mihi certa fides, nec commutabilis umquamPaulini illius veteris reverentia durat:Quaeque meo, atque tuo fuerat concordia patri.Si tendi facilis cuiquam fuit arcus Ulixei,
PL 19, 934Aそして水瓶座は水を注いで冬を陰らせる。ポンティウスよ、最も愛しい者よ、あなたは自分の咎を認めるか。私の信義は確かで、決して変わりえない。あの古きパウリヌスへの敬意は続いている。私の父とあなたの父のあいだにあった和合も。もしオデュッセウス〔Ulixes〕の弓が、誰にとってであれ容易に引けたなら、
Epistolae 23.0.19
Aut praeter dominum vibrabilis ornus Achillei,Nos quoque tam longo Rhamnusia foedere solvet.Sed cur tam moesto sero tristia carmina versu?Et non in meliora animus se vota propinquat?Sit procul iste metus: certa est fiducia nobis,Si genitor natusque Dei pia verba volentum
PL 19, 934Aあるいは主人以外には揮えぬアキレウスのトネリコの槍が〔揮えたなら〕、我々をも、かくも長い契りからラムヌスの女神は解くだろう。だがなぜ私はかくも悲しげな詩行で悲しい歌を蒔くのか。心はより良い願いへ向かわないのか。その恐れは遠ざかれ。我々には確かな確信がある、もし父と神の子〔genitor natusque Dei は「神の父と子」とも読める〕が、願う者たちの敬虔な言葉を
Epistolae 23.0.20
Accipiat, nostro reddi te posse precatu:Ne sparsam raptamque domum, lacerataque centumPer dominos, veteris Paulini regna fleamus.Teque vagum toto quam longa Hispania tractu,Immemorem veterum, peregrinis fidere amicis.Accurre, o nostrum decus, o mea maxima cura,
PL 19, 934B聞き入れるなら、あなたは我々の祈りで戻されうる、と。家が散らされ奪われ、百の主人のあいだで引き裂かれて、古きパウリヌスの領地を我々が嘆くことのないように。また、ヒスパニアの長い全域をさまようあなたが、古き友を忘れ、異国の友を頼るのを嘆くことのないように。来たれ、おお我々の誉れよ、おお私の最大の関心事よ、
Epistolae 23.0.21
Votis, ominibusque bonis, precibusque vocatus,Appropera: dum tu juvenis, dum nostra senectusServat inexhaustum tibi gratificata vigorem.Et quando iste meas impellet nuntius aures?Ecce tuus Paulinus adest; jam ninguida linquitOppida Iberorum, Tarbellica jam tenet arva;
PL 19, 934B願いと善き予兆と祈りに呼ばれて、急ぎ来い。あなたが若く、我々の老年があなたのために好意をもって尽きせぬ活力を保っているうちに。そしていつ、あの知らせが私の耳を打つのか。見よ、あなたのパウリヌスが来た。すでに雪深いイベリア人の町々を後にし、すでにタルベッリの野を踏み、
Epistolae 23.0.22
Hebromagi jam tecta subit; jam praedia fratrisVicina ingreditur; jam labitur amne secundo;Jamque in conspectu est; jam prora obvertitur amni;Ingressusque sui celebrata per ostia portusTotum occursantis populi praevertitur agmen:Et sua praeteriens, jam jam tua limina pulsat.Credimus, an qui amant, ipsi sibi somnia fingunt?
PL 19, 934Bすでにエブロマグスの屋根の下に入り、すでに兄弟の近くの所領に踏み入り、すでに流れに乗って川を下る。すでに視界に入り、すでに舳先は川へ向きを変える。そして自分の港の賑わう入り口を通って入ると、出迎える民の群れ全体を追い越していく。そして自分の家を通り過ぎ、まさにあなたの戸口を叩く。我々は信じるのか、それとも愛する者は自ら夢をこしらえるのか。