アウソニウスc. 310–395

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 19 › Epistolae

Epistola XVI (Ad librum: ut eat ad Probum) 第16書簡(続き)書物に、プロブスのもとへ行けと

Ausonius · Epistolae · PL 19, 925B · 18 sectiones

Epistolae 16b.0.1

1

Perge, o libelle, Sirmium,Et dic hero meo, ac tuo,Ave atque salve plurimum.Quis iste sit nobis herus,Nescis, libelle? an, cum scias,Libenter audis, quod juvat?

PL 19, 925B

進め、小さな書物よ、シルミウムへ、そして私の、またあなたの主人に告げよ、ご機嫌よう、ごきげんよう、と幾度も。その主人が我々にとって誰なのか、あなたは知らないのか、書物よ。それとも知りつつ、嬉しいことを喜んで聞こうとするのか。

Epistolae 16b.0.2

2

Possem absolute dicere:Sed dulcius circumloquar,Diuque fando, perfruar.Hunc dico, qui lingua potens,Minorem Atridam praeterit,Orando pauca et musica.

PL 19, 925B

私は端的に言うこともできよう。だがもっと甘く回りくどく語り、長く語ることで楽しもう。私が語るのは、弁舌に力があり、年少のアトレウスの子〔メネラオス〕を凌ぎ、少なく、調べ良く語るその人だ。

Epistolae 16b.0.3

3

Qui grandines Ulixei,Mellifluentem Nestora,Concinnatorem et Tullium,Qui solus, exceptis tribusHeris, herorum primus est,Praetorioque maximus.

PL 19, 925C

オデュッセウス〔Ulixes〕の霰〔のような弁舌〕を、蜜の流れるネストルを、また巧みに言葉を整えるトゥッリウス〔キケロ〕を〔凌ぐ〕人、三人の主人を除いては、ただ一人、主人たちの中で第一であり、近衛〔の長官職〕で最高の者。

Epistolae 16b.0.4

4

Dico hunc senati praesulem,Praefectum eumdem, et consulem(Nam consul aeternum cluet),Collegam Augusti consulis,Columen curulis Romulae,Primum in secundis fascibus.

PL 19, 925C

私はこの人を、元老院の首班と呼び、同じく長官、また執政官と呼ぶ。(執政官は永遠にその名で呼ばれるからだ)執政官アウグストゥスの同僚、ローマの高官椅子(セッラ・クルリス)の柱、第二の束桿(ファスケス)〔執政官〕の中で第一の者を。

Epistolae 16b.0.5

5

Nam primus e cunctis eritConsul, secundus principi.Generi hic superstes aureo,Satorque prolis aureae,Convincit Ascraeum senem.Qui saeculum omne ferreum:

PL 19, 925C

というのも、すべての執政官のうちで第一となり、君主に次ぐ者となるからだ。この人は黄金の種族の生き残りであり、黄金の子孫の生みの親であり、アスクラの老人〔ヘシオドス〕を論破する、世をすべて鉄だと〔言った〕あの老人を。

Epistolae 16b.0.6

6

Qui vincit aevi injuriam;Stirpis novator Anniae:Paribusque comit infulisAniciorum stemmata.Probum loquor. Scis optime,Quem nemo fando dixerit,

PL 19, 925D

時代の不正に打ち勝つ人、アンニウス家の血筋を新たにする人、また等しい頭飾りでアニキウス家の系譜を飾る人。私が語るのはプロブスだ。あなたはよく知っている、その人を語って口にする者は誰も、

Epistolae 16b.0.7

7

Qui non prius laudaverit.Perge, o libelle, et utereFelicitate intermina.Quin et require, si sinetTenore fari obnoxio:Age vera proles Romuli,

PL 19, 925D

まず称えずには語らなかった。進め、書物よ、そして享受せよ、尽きぬ幸運を。さらに尋ねよ、もし彼が許し、恭しい調子で語ることを許すなら。さあ、ロムルスの真の子孫よ、

Epistolae 16b.0.8

8

Effare causam nominis.Utrumne mores hoc tuiNomen dedere, an nomen hocSecuta morum regula?An ille venturi sciensMundi supremus arbiter,

PL 19, 926A

その名の由来を語れ〔Probus は「正直な」の意〕。あなたの品行がこの名を与えたのか、それともこの名に品行の規範が従ったのか。それとも、来るべき世を知る世界の至高の裁き手が、

Epistolae 16b.0.9

9

Qualem creavit moribus,Jussit vocari nomine?Nomen datum praeconiis,Vitaeque testimonio.Libelle felix: quem sinuVir tantus evolvet suo,

PL 19, 926A

品行においてどのようなあなたを創ったかを見て、その名で呼ばれよと命じたのか。名は称賛のために与えられ、生涯の証しのために与えられた。幸いな書物よ、あなたをふところでこれほどの人が自ら開き、

Epistolae 16b.0.10

10

Nec occupari temporaGrato queretur otio.Quem mille cum vocis modis,Leni aut susurro impertiet:Cuique vigiles luminumVacare dignabunt corae.

PL 19, 926B

楽しい閑暇のなかで時間が塞がれると嘆くこともない。千の声の調子で、あなたに穏やかに、あるいはささやきで語りかけ、その人の眠らぬ目の瞳は、あなたに向けられることをよしとするだろう。

Epistolae 16b.0.11

11

Quem mente, et aure consciis,Quibusdam omissis, pelleget.Quaecumque fortuna est tibi,Perge, o libelle, et utereFelicitate intermina.Dic me valere, et vivere.

PL 19, 926B

彼は心と耳をよく心得て、いくつかを飛ばして、あなたを読み通すだろう。あなたにどんな運があろうと、進め、書物よ、そして享受せよ、尽きぬ幸運を。私が健やかで、生きていると告げよ。

Epistolae 16b.0.12

12

Dic vivere ex voto pio,Sanctis precantem vocibus,Ut quem Curulis proximaCollegio nati dedit:Hunc rursus Augustus priorSuis perennet fascibus.

PL 19, 926B

私が敬虔な誓願どおりに生きていると告げよ、聖なる声で祈りつつ、次の高官椅子が息子の同僚として与えた者を、年長のアウグストゥスが再び自らの束桿で永く続けさせるように、と。

Epistolae 16b.0.13

13

Subnecte et illud leniter:Apologos, en, misit tibiAb usque Rheni limiteAusonius, nomen Italum,Praeceptor Augusti tui,Aesopiam trimetriam:

PL 19, 926C

そして穏やかにこう付け加えよ。見よ、寓話集を、あなたにレヌス〔ライン川〕の国境からイタリアの名を持つアウソニウス、あなたのアウグストゥスの師が送った、アイソポス風の三歩格の〔寓話〕を。

Epistolae 16b.0.14

14

Quam vertit exili stylo.Pedestre concinnans opus,Fandi Titianus artifex.Ut hic avi ac patris decusMixto refulgens sanguine,Probianoque, ac Anicio;

PL 19, 926C

それを、細い筆で訳した〔作品〕を。散文の作品を整えたのは、弁舌の名手ティティアヌスである。この子が祖父と父の栄光を、混ざった血で輝かせ、プロビウス家とアニキウス家の血で。

Epistolae 16b.0.15

15

(Ut quondam in Albae moenibusSupremus Aenea satus,Silvios Iulis miscuit:)Sic iste, qui natus tuus,Flos flosculorum RomuliNutricis inter lemmata,

PL 19, 926D

(かつてアルバの城壁のうちで、アエネアスの最後の子、シルウィウス家の血をユルス家の血と混ぜたように。)そのように、あなたの子であるこの子は、ロムルスの花々の花であり、乳母の語句〔lemmata〕のあいだでも、

Epistolae 16b.0.16

16

Lallique somniferos modos,Suescat peritis fabulisSimul jocari, et discere.Et adde votum, quod pioConcepimus rei Deo:Ut genitor Augustus dedit

PL 19, 926D

子守歌の眠りを誘う調べのなかでも、巧みな寓話に慣れ、戯れつつ、同時に学ぶように。そして加えよ、慈しみ深い神にこの件について我々が抱いた願いを。父アウグストゥスが与えたように、

Epistolae 16b.0.17

17

Collegio nati Probum:Sic Gratianus hunc novumStirpi futurae copulet.Rata sunt futura, quae loquor.Sic merita, sic fatum jubet.Sed jam ut loquatur Julius,

PL 19, 926D

息子の同僚としてプロブスを、そのようにグラティアヌスがこの新しい子を将来の血筋に結びつけますように。私の語る未来は確かなことだ。功績もそう命じ、運命もそう命じる。だがもう、ユリウスが言うように、〔Julius が誰を指すか定かでない〕

Epistolae 16b.0.18

18

Fandi modum invita accipeVolucripes dimetria.Aveque dicto, dic, Vale.

PL 19, 927A

語りの限度を、いやでも受け入れよ、足の速い二歩格よ。アウェーと言い終えたら、ウァレーと言え。