De Tobia 7.1
Quam sollicite feneratorem fugiat debitor, et cujusmodi sit utriusque occursus: quomodo hic dilatione accepta magis irretitus ad vendenda praedia adigatur: ac tandem omnibus destitutus et ad vincula paratus in desperationem incidat.
PL 14, 767C債務者がいかに気を揉んで金貸しを避けるか、両者の出くわしはどのようなものか。債務者は猶予を得てかえっていっそう絡め取られ、地所を売るよう追い込まれ、ついにはすべてを失い、縛めを前にして絶望に陥る。
De Tobia 7.2
25. Itaque dum primum adolescens nihil putat de vestibus suis, aut etiam possessionibus esse vendendum, ad haec facienda poscit dilationem. Usurae applicantur ad sortem, accumulatur centesima. Jam suspirare incipit, jam malum suum agnoscere.
PL 14, 767D25. こうして若者は、はじめは自分の衣服も所有地も売らねばならぬとは考えず、そのために猶予を求める。利子が元金に加えられ、百分の一〔月ごとに元金の百分の一を取る利子〕が積み上がる。やがて彼は溜め息をつきはじめ、やがて自分の災いを悟りはじめる。
De Tobia 7.3
Die ac nocte usuram cogitat: quidquid occurrerit, feneratorem putat: quidquid crepuerit, vocem sibi videtur feneratoris audire. Si habes, cur non solvis? Si non habes, cur malum malo adjungis, et de vulnere remedium quaeris?
PL 14, 767D昼も夜も利子のことを考え、出会う者はみな金貸しかと思い、何か音がするたびに、金貸しの声が聞こえる気がする。あるのなら、なぜ払わないのか。ないのなら、なぜ災いに災いを加え、傷口から治療を求めるのか。
De Tobia 7.4
Cur quotidie obsidionem pateris feneratoris, expugnationem times? Vetus sententia est: Feneratoris et debitoris sibi occurrentium, prospectum amborum facit Dominus (Prov. XXIX, 13) .
PL 14, 768Aなぜ日ごと金貸しの包囲に耐え、攻め落とされることを恐れるのか。古い言葉がある。「出会う金貸しと債務者の、二人の見通しを主はつくる」(箴言29:13)。
De Tobia 7.5
Alter quasi canis praedam requirit, alter quasi fera praedonem declinat: ille quasi leo quaerit quem devoret, iste quasi bos juvenculus praedonis impetum reformidat: ille quasi accipiter unguibus olorem quaerit invadere, iste quasi anser aut fulica, mavult se vel in praerupta dejicere, vel in profunda demergere, quam istum humani corporis accipitrem sustinere.
PL 14, 768A一方は犬のように獲物を探し、他方は獣のように略奪者をかわす。一方は獅子のように食らう相手を求め、他方は若い牛のように略奪者の襲撃に怖じ気づく。一方はタカのように爪でハクチョウを襲おうとし、他方はガチョウかオオバンのように、断崖に身を投げるか、深みに沈むほうを選び、人の体を狙うこのタカに耐えようとはしない。
De Tobia 7.6
Quid quotidie fugis? Et si non occurrat fenerator, occurrit tibi inopia tamquam bonus cursor.
PL 14, 768Aなぜ毎日逃げるのか。たとえ金貸しが出くわさなくても、窮乏のほうが、足の速い走者のようにあなたの前に現れる。
De Tobia 7.7
Ambos ergo videt Dominus, feneratorem, et debitorem: occurrentes sibi spectat ambos, testis alterius iniquitatis, alterius injuriae: illius avaritiam condemnat, hujus stultitiam.
PL 14, 768Aそれゆえ主は両者を見る。金貸しも債務者も。出会う二人をともに注視し、一方の不正と他方の被害の証人となり、前者の貪欲と後者の愚かさを断罪する。
De Tobia 7.8
Ille gressus debitoris singulos numerat, aucupatur deflexus: iste continuo post columnas caput obumbrat. Nullam enim habet debitor auctoritatem. Ambobus in digitis usurarum repetitur saepius calculatio. Par cura, sed dispar affectus.
PL 14, 768B金貸しは債務者の一歩一歩を数え、脇道にそれるのを待ち伏せる。債務者はすぐさま柱の陰に頭を隠す。債務者には何の権威もないからである。二人とも、指を折って利子の計算を何度も繰り返す。心配は同じだが、心の持ちようは違う。
De Tobia 7.9
Alter laetatur incremento fenoris, alter cumulo debitionis affligitur. Ille quaestus numerat, hic aerumnas. 26. Quid fugis hominem quem poteras et non timere? Quid fugis, aut quousque fugies?
PL 14, 768B一方は利息の増えるのを喜び、他方は債務の山に苦しむ。前者は儲けを数え、後者は労苦を数える。26. 恐れずにすんだはずの人を、なぜ避けるのか。なぜ逃げるのか。いつまで逃げるのか。
De Tobia 7.10
Si quis pulsaverit nocte, feneratorem putas, sub lectum illico: si quem subito intrare senseris, tu foras exsilis.
PL 14, 768B夜に誰かが戸を叩けば、金貸しかと思い、たちまち寝台の下に潜る。誰かが突然入ってくるのを感じれば、あなたは外へ飛び出す。
De Tobia 7.11
Canis latrat, et cor tuum palpitat, sudor effunditur, anhelitus quatit artus, quaeris quid mentiaris, ut feneratorem differas; et cum dilationem impetraveris, gaudes.
PL 14, 768B犬が吠えれば心臓が打ち、汗が流れ、息切れが手足を震わせ、金貸しを先延ばしにするためにどんな嘘をつこうかと探し、猶予を取りつければ喜ぶ。
De Tobia 7.12
Fenore tuo simulat fenerator gravari: sed libenter impertit, quasi venator qui feram cinxerit, securus est praedae.
PL 14, 768C金貸しは、あなたの利息のことで重荷を負わされたふりをするが、喜んで〔猶予を〕与える。獣を囲い込んだ猟師が獲物を確信しているのと同じである。
De Tobia 7.13
Tu oscularis caput, amplecteris genua, et quasi cervus sagitta toxicata ictus, paululum procedens, tandem victus veneno procumbis: aut quasi piscis qui fuscina fuerit infixus, quocumque fugerit vulnus vehit.
PL 14, 768Cあなたは〔金貸しの〕頭に口づけし、膝を抱く。そして毒矢に射られたシカが、少し進んだのち、ついに毒に負けて倒れるように、あるいは銛を突き刺された魚が、どこへ逃げても傷を負ったまま運ぶように、あなたは倒れる。
De Tobia 7.14
Et vere piscis ille in esca mortem devorat, ille hamum glutit, dum cibum quaerit; sed tamen hamum non vidit, quem tegit praeda: tu hamum cernis, et glutis. Hamus tuus fenus est creditoris: hamum voras, sed vermis te semper obrodit. Ipsa est esca quae decipit.
PL 14, 768C実際、あの魚は餌の中に死を呑み込み、食べ物を探しながら釣り針を呑む。だが、獲物が覆い隠している針を、魚は見ていない。あなたは針が見えていながら呑み込む。あなたの針は、債権者の利息である。針を呑み込めば、虫が絶えずあなたをかじる。人を欺くのは、まさにその餌である。
De Tobia 7.15
Itaque et tibi fenoris nec cibus usui est, et hamus vulneri. An ignoras quia semel illaqueatus nodo, se magis, si fugiat, ipse constringit; et intra retia positus fugiendo magis dejicit super se retia? In plateas fugis, cum intra parietes tutus esse non possis.
PL 14, 768Cかくて利息は、あなたにとって食べ物としては役に立たず、針としては傷になる。一度結び目に絡め取られた者は、逃げようとすればかえって自分を締めつけ、網の中に置かれた者は、逃げることでかえって網を自分の上に引き倒すことを、知らないのか。壁の内側でさえ安全でいられないのに、あなたは広場へ逃げている。
De Tobia 7.16
Inveniet te cum voluerit fenerator. Denique ubi tempus impleveris, sicut lupus nocte irruit, dormire non sinit, exspectato die ad publicum trahit, aut tabulis venditionis cogit suscribere.
PL 14, 768D金貸しは、望むときにあなたを見つけ出す。ついには、期限が満ちれば、オオカミのように夜に襲いかかって眠らせず、待ちかねた日には公の場へ引き立てるか、売買証書に署名するよう強いる。
De Tobia 7.17
Ut fureris pudoris dispendium, subscribis illico, venditurus avitum sepulcrum, paternae sane ut praetexatur aliquid verecundiae: emitur jejunum solum, jactatur quod infecunda vendiderit, dispendiis oneraverit debitorem, et superioris temporis ascribuntur dispendiis damna praesentis.
PL 14, 768D恥という損失をこっそり逃れようと、あなたはすぐさま署名する。先祖の墓まで売ろうとして。せめて父祖の体面がいくらかでも取り繕われるように、というのである〔paternae … verecundiae の係りは定かでない。「父祖の体面」と取った〕。買い取られるのは痩せた土地だけで、〔債務者が〕不毛の地を売ったと言い立てられ、債務者に損失が負わされ、先の期間の損失に今の損害が加算される〔jactatur 以下の主語が定かでなく、受身のまま訳した〕。
De Tobia 7.18
Mox et laudata venduntur, et inferuntur jam non instrumenta, sed vincula. 27. Tamen adhuc quaerendi fidejussores. Tribuuntur induciae non ut praedam libertatis inveniat, sed ut consortem servitutis adjungat, qui se societ aerumnoso.
PL 14, 769Aやがて、称賛された品々も売られ、持ち込まれるのは、もはや文書ではなく鎖である。27. それでもなお、保証人を探さねばならない。猶予が与えられるのは、自由という獲物を見つけさせるためではなく、苦難の者と身を結ぶ、奴隷の仲間を加えさせるためである。
De Tobia 7.19
At quid juvare potest alienae calamitatis accessio? Jam et amici fugiunt, convivae non recognoscunt: ipse quoque conspectus omnium refugit, et ut pugil ictus varios concertantium, ita iste honestorum vitat occursus, et sollicitus, ubi in aliquem offenderit, vigilanti exit obtutu.
PL 14, 769Aだが、他人の災難が加わったところで、何の助けになろう。すでに友は逃げ、宴の客は見知らぬふりをし、彼自身も人々の視線を避ける。拳闘士が闘う者たちのさまざまな打撃を避けるように、彼は立派な人々との出会いを避け、誰かに行き会うと気を張って、油断のない眼差しで立ち去る。
De Tobia 7.20
Redit paratus ad vincula, redit mortem optans, cogitans eam sibi, si moreretur, quietem inferre. Redit misere se ipse condemnans, quod alienam pecuniam non refugerit, et feneratoris se aere devinxerit. 28. O quantos miseros aliena fecerunt bona!
PL 14, 769A彼は縛めの覚悟を決めて帰り、死を望んで帰る。死ねば安らぎがもたらされると考えながら。他人の金を避けなかったこと、金貸しの銭で自分を縛ったことを、悲惨にも自ら責めながら帰る。28. ああ、他人の財産のために、どれほど多くの者が惨めになったことか。
De Tobia 7.21
Quid, inquit (Jerem. II, 18) , tibi ut bibas aquam Geon? Quid, inquam, tibi, ut biberes calicem feneratoris? Multi, inquit, mutuati ad tempus, et necessitatibus consuluerunt suis, et pecuniam reddiderunt. Et quanti se propter fenus strangulaverunt!
PL 14, 769B「汝に何の用があって」と言う(エレミヤ2:18)、「ゲオンの水を飲むのか」。私も言おう。あなたに何の用があって、金貸しの杯を飲もうとしたのか。「多くの者が一時的に借りて、自分の必要をまかない、金を返したではないか」とあなたは言う。だが、利息のために首をくくった者が、どれほどいたことか。
De Tobia 7.22
Illos consideras, hos non enumeras: reminisceris evasisse aliquos, non reminisceris oppetisse: nummos redditos imputas, laqueos appetitos non computas, quos deformitati tam dedecorosae conventionis plerique verecundiores ad contumeliam, fragiliores ad injuriam, expetito interitu praetulerunt, opprobrium vitae amplius quam mortis supplicium pertimescentes.
PL 14, 769Bあなたは前者を思い浮かべ、後者を数え上げない。何人かが逃れおおせたことは思い出すが、何人かが命を落としたことは思い出さない。返された銭は勘定に入れるが、求められた首吊りの縄は数えない。あまりに不名誉な契約の醜さよりも、縄のほうをむしろ選んだ者は多い。恥を重んじる者は侮辱を前に、弱い者は不当な仕打ちを前に、破滅を求めてそちらを選び、生涯の恥辱を、死の刑よりもいっそう恐れたのである。