De Tobia 5.1
Pecunia feneratorum mari comparatur: hanc ubi quis accepit, statim nebulonum turbam ad se attrahit; ubi et de sortibus utriusque Testamenti.
PL 14, 764D金貸しの金は海に比べられる。それを受け取るや、その者はたちまち、ならず者の群れを自分のもとに引き寄せる。そこではまた、新旧両約の「くじ」〔sors〕についても述べられる。
De Tobia 5.2
Consumpta per intemperantiam illa pecunia, miserum ad vendendam supellectilem fenerator adigit, aut inducias concedit, sed bellicis ipsis tristiores: sequitur demum nimis sera stultitiae poenitentia.
PL 14, 764Dその金が無節制によって使い果たされると、金貸しは哀れな者に家財を売るよう迫るか、あるいは猶予を与える。だがその猶予は、戦時の休戦よりも陰鬱である。ついには、あまりに遅い、愚かさへの悔いが続く。
De Tobia 5.3
16. Non novit pecunia feneratoris uno diutius loco stare, solita transire per plurimos. Uno teneri sacculo nescit, versari ac numerari expetit: usum requirit, ut acquirat usuram. Fluctus quidam est maris, non fructus. Pecunia numquam quiescit.
PL 14, 764D16. 金貸しの金は、一所に長くとどまることを知らず、多くの者の手を渡るのが常である。一つの財布に収まることを知らず、巡り、数えられることを望む。使用を求めて、利子を得ようとする。それは海の波であって、実りではない。金はけっして休まない。
De Tobia 5.4
Labitur, velut scopulo illisa, ita gremium debitoris percutit, et continuo relabitur eo unde processit. Cum murmure venit, cum gemitu revertitur. Frequenter tamen placidum stat ventis mare, semper fenoris unda jactatur.
PL 14, 765A金は滑り、岩に打ちつけられるように債務者の懐を打ち、すぐにそこから出たところへ引き返す。ざわめきとともに来て、うめきとともに戻る。もっとも海は、風のもとでもしばしば穏やかに保たれるが〔ventis の取り方は定かでない〕、利息の波はつねに揺さぶられている。
De Tobia 5.5
Mergit naufragos, exspuit nudos, vestitos exuit, insepultos relinquit. Nummum ergo petis, et naufragium suscipis.
PL 14, 765B波は難破者を呑み込み、裸の者を吐き出し、衣をまとう者を剥ぎ、葬られぬまま置き去りにする。それゆえあなたは、銭を求めて、難破を引き受けているのだ。
De Tobia 5.6
Hinc Charybdis circumstrepit, hinc Sirenae quae voluptatis specie, et canorae dulcedinis suavitate in vada deductos caeca, repetendae domus, ut ferunt fabulae, spe et cupiditate fraudabant (Homer. Odyss. M.) .
PL 14, 765B一方にはカリュブディスが轟き、他方には、快楽の姿と歌の甘さの心地よさで、人を見えない浅瀬へ導き、物語によれば、家に帰りたいという望みと欲を裏切って破滅させたセイレーンがいる(ホメロス『オデュッセイア』第12歌〔M の巻〕)。
De Tobia 5.7
17. Statim venditores unguenti et diversarum specierum irruunt, velut quidam canes sagaci praedae vagantis odore perstricti, venatores, piscatores, aucupes, caupones quoque miscentes mero aquam, qui nobilitatem vetusti generis et patriae, et natalem diem vini circumsonent: circumstantes repente parasiti quem ante solebant spernere, salutant, deducunt, ad laetitiam provocant, ad sumptum incitant dicentes: Venite, et fruamur bonis quae sunt, et utamur creatura tamquam in juventute celeriter: vino pretioso et unguentis nos impleamus, et non praetereat nos flos temporis.
PL 14, 765B17. たちまち、香油や諸々の香料の売り手が、さまよう獲物の匂いに鋭く捕らえられた犬のように押し寄せる。猟師、漁師、鳥刺し、さらには酒に水を混ぜる居酒屋の主人までも押し寄せ、古い家系と故郷の高貴さ、ぶどう酒の生まれ年を喧伝する。にわかに取り巻く食客たちは、前なら見下していた者に挨拶し、お供し、喜びへ誘い、浪費へ駆り立てて言う。「来て、今あるよい物を楽しみ、若い日のように急いで被造物を用いよう。高価なぶどう酒と香油で満たされよう。時の花が我々を通り過ぎぬように」。
De Tobia 5.8
Coronemus nos rosis antequam marcescant, nullum pratum sit quod non pertranseat luxuria nostra, ubique relinquamus signa laetitiae, quoniam haec est pars, et haec est sors nostra (Sap. II, 6 et seq.) .
PL 14, 765C「萎れる前に、バラの冠を着けよう。我々の放蕩が通らぬ草地はなく、どこにでも喜びのしるしを残そう。これが我々の分け前であり、これが我々のくじだからである」(知恵の書2:6以下)。
De Tobia 5.9
Et vere sors omnis illorum facta est: tu autem remanes exsors bonorum. 18. Non tales sortes tibi Scriptura monstravit. Non inter tales sortes David sanctus memorat dormiendum dicens: Si dormiatis inter medias sortes (Psal. LXVII, 14) .
PL 14, 765Cそして実際、すべてのくじは彼らのものとなった。だがあなたは、善きものの分け前を欠いたまま残る。18. 聖書は、このようなくじをあなたに示したのではない。聖なるダビデも、このようなくじの間で眠るべきだと述べているのではない。「汝らがくじの間で眠るなら」と言うのである(詩篇67:14)。
De Tobia 5.10
Nam si in medio illarum dormisses sortium, id est, veteris et novi Testamenti, non te pecuniae cupiditas in voraginem deterrimi fenoris demersisset, gratia spiritalis fidei tibi dedisset argentum, et in speciem auri divinae sapientiae institutione formasset.
PL 14, 765Cもしあなたが、あの「くじ」、すなわち旧約と新約の間で眠っていたなら、金銭への欲が、最悪の利息の深淵にあなたを沈めはしなかったであろう。霊的な信仰の恩寵があなたに銀を与え、神的な知恵の教えによって、それを金の姿に形づくったであろう。
De Tobia 5.11
Etenim si nos unum testimonium divinae Scripturae posuimus, et luxuriosum illud convivium declinavimus, utique potuit et iste salvari, si oraculis coelestibus inhaesisset.
PL 14, 765D実際、我々が神の言葉の証言をただ一つ示すことで、あの放蕩の宴を避けたのなら、この者もまた、天の託宣に拠り頼んでいれば、確かに救われえたはずである。
De Tobia 5.12
19. Revertamur tamen ad convivium, non ut ejus degustemus epulas, sed cavendas aliis demonstremus.
PL 14, 765D19. だが宴に戻ろう。その料理を味わうためではなく、他の者たちが避けるべきものとして示すためである。
De Tobia 5.13
Oneratur mensa peregrinis et exquisitis cibis: adhibentur nitentes ministri, magno empti pretio, sumptu pascendi majori: bibitur in noctem, dies convivio clauditur, ebrietati deficit. Surgit ille vini plenus, vacuus opum, dormit in lucem, vigilans somnium putat.
PL 14, 766A食卓には、異国の珍味が山と積まれる。輝くような給仕たちが付き、高値で買われ、養う費用はさらにかさむ。夜まで飲み、日は宴で閉じられ、酩酊で果てる。彼は酒に満ち、財に空しくなって起き上がり、朝まで眠り、目覚めても夢だと思う。
De Tobia 5.14
Etenim ut in somniis sibi videtur subito dives ex paupere, sic etiam egenus ex divite. Dum defluit interim pecunia, usura superfluit: tempus minuitur, fenus augetur: thesaurus exinanitur, sors accumulatur: paulatim convivae se subtrahunt, sponsores conveniunt: mane fenerator pulsat ad januas, queritur dies solutioni transiisse praescriptos, injuriis vigilantem adoritur, in somnis dormientem excitat.
PL 14, 766A夢の中で貧者が突然富者に見えるように、富者もまた突然貧者となる。そのあいだ金は流れ出るが、利子はあふれる。時は減り、利息は増え、宝は空になり、元金は積もる。客たちは次第に身を引き、保証人たちが集まる。朝には金貸しが戸口を叩き、定められた支払いの日が過ぎたと訴え、起きている者を罵倒で襲い、眠っている者を夢の中で呼び覚ます。
De Tobia 5.15
Non noctes quietae, non dies suavis est, non sol jucundus. Detrahuntur paulatim deauratae ac sericae vestes, et vaeneunt dimidio minoris. Ponit cum lacrymis ornamenta conjux jam tristior, empta charius, vendenda vilius.
PL 14, 766A夜は安らがず、昼は快くなく、太陽も楽しくない。金の縫い取りの衣や絹の衣が少しずつ剥がされ、半値以下で売られる。妻はもはや悲しみを深めて、涙とともに飾りを置く。高く買われたものを、安く売らねばならない。
De Tobia 5.16
In auctione pueri constituuntur mensae ministri, et male assueti emptorem avertunt. Offertur pecunia creditori: Vix, inquit, haec solvit usuram, caput debes.
PL 14, 766B競売には、食卓の給仕の少年たちが並べられるが、悪い躾けのために買い手を遠ざける。金が債権者に差し出される。「これでは利子もやっと払えるほどだ。元金は借りたままだ」と彼は言う。
De Tobia 5.17
20. Redit exhausto patrimonio capitis reus; et imminuto fenore, accipit inducias tristiores bellicis, quasi post biduum praeliaturus.
PL 14, 766B20. 家産を使い果たして、元金の負債者が戻り、利息は減らされて、戦時の休戦よりも陰鬱な猶予を受ける。二日後に戦闘に臨む者のようである。
De Tobia 5.18
In bello enim incerta victoria, hic certa inopia: illic se clypeo tegit, hic nudus occurrit: illic lorica pectus includit, hic totus carcere includitur: illic manus telis onerat, armat sagittis, hic aere vacuas offert vinculis alligandas.
PL 14, 766B戦では勝利は不確かだが、ここでは窮乏は確かである。あちらは盾で身を覆い、こちらは裸で立ち向かう。あちらは胸甲で胸を包み、こちらは全身が牢に閉じ込められる。あちらは手に槍を満たし、矢で武装し、こちらは銭のない空の手を、縛られるために差し出す。
De Tobia 5.19
Ducitur plerumque uterque captivus: ille habet quem accuset adversum belli eventum, hic praeter se quem accuset, non habet. Nihil est intolerabilius hac miseria, quae excusari non potest. Acerbat conscientia pondus injuriae.
PL 14, 766B多くの場合、どちらも捕虜として連れ去られる。前者には、戦の成り行きを責める相手があるが、後者には、自分のほかに責める相手がない。弁解できないこの惨めさほど、耐えがたいものはない。良心が、不正の重みを苦くする。
De Tobia 5.20
21. Tunc secum reputat, tunc Scripturas recordatur, tunc dicit: Nonne mihi scriptum est: Bibe aquam de tuis vasis, et de tuorum puteorum fontibus (Prov. V, 15) . Quid mihi cum puteo feneratoris, ubi et aqua includitur (Prov. XV, 17) .
PL 14, 766C21. そのとき彼は心の中で数え、そのとき聖書を思い出し、言う。「私にはこう書かれていたではないか。『汝の器から水を飲み、汝の井戸の泉から飲め』」(箴言5:15)。金貸しの井戸と、私に何の関わりがあろうか。そこでは水までもが閉じ込められている(箴言15:17)。
De Tobia 5.21
Suaviora erant olera cum securitate, quam alienae epulae pastae cum sollicitudine. Non oportuit aliena quaerere. Deinde incideram debita, de meis oportuit fontibus remedium quaerere.
PL 14, 766C安心のもとの野菜のほうが、不安のうちに食べる他人の宴よりも甘かった。他人のものを求めるべきではなかった。次に、負債に陥ってしまってからは、自分の泉から救いを求めるべきだった。
De Tobia 5.22
Erant domi vasa minutiora: melius erat ministerium deesse, quam cibum: melius vestem venalem proponere, quam libertatem addicere. Quid profuit quod publicare paupertatem meam verecundatus sum? Ecce alius publicavit.
PL 14, 766C家には小さな器があった。食べ物が欠けるより、食器が欠けるほうがよかった。自由を引き渡すより、衣を売りに出すほうがよかった。自分の貧しさを公にするのを恥じたことに、何の益があったか。見よ、他人が公にした。
De Tobia 5.23
Ego nolui nutritores vendere, ecce alius adjudicat. 22. Sera haec consideratio. Tunc decuit metuisse tuis, cum acciperes aliena: tunc decuit succurrere, cum vulnera prima proserperent.
PL 14, 766D私は養い手たちを売りたくなかった。見よ、他人が〔彼らを〕裁定によって取り上げる。22. この考えは遅い。あなたは、他人のものを受け取るときにこそ、自分のものを案じるべきだった。最初の傷が這い広がるときにこそ、手当てすべきだった。
De Tobia 5.24
Melius fuerat in principio tenuare sumptum, et necessitatem debiti rei familiaris angustiis allevare, quam ut ad horam ditatus alienis, postea exuereris et propriis.
PL 14, 766D初めのうちに出費を切り詰め、負債の必要を、家計の窮屈さによって和らげるほうがよかった。一時だけ他人のもので富み、あとで自分のものまで剥ぎ取られるよりは。