De Tobia 4.1
Qua ratione feneratores Judae et diabolo comparentur; et quid significetur nominibus creditoris, fenoris, sortis, ac debitoris?
PL 14, 763C金貸しはどのような理由でユダや悪魔に比べられるか。債権者、利息、元金、債務者という名は、何を意味するか。
De Tobia 4.2
12. Hanc praecipue injustitiam deplorat sanctus David dicens: Vidi iniquitatem et contradictionem in civitate; et non defecit de plateis ejus usura et dolus (Ps. LIV, 11 et 12) .
PL 14, 763C12. 聖なるダビデは、とりわけこの不正を嘆いて言う。「私は町に不法と争いを見た。その広場から利子と欺きが絶えなかった」(詩篇54:11-12)。
De Tobia 4.3
Itaque cum proditionem Judae subjecerit, hoc praemisit, sive quod ultra sacrilegii invidiam, conjuratis Dominicae necis fenoris crimen accideret, sive quod tantum sacrilegium satis abundeque usura fenoris ultum iret.
PL 14, 763Cこうして彼は、ユダの裏切りを後に続けるにあたって、これを先に置いた。それは、冒瀆への非難に加えて、主の殺害を共謀した者たちに、利息の罪が加わったためか、あるいは、それほどの冒瀆を、利息の利子が十分すぎるほどに罰したためである。
De Tobia 4.4
Mali feneratores qui dederunt pecuniam ut interficerent auctorem salutis: mali et isti, qui dant ut interficiant innocentem. Et iste quoque qui pecuniam acceperit, ut proditor Judas, laqueo se et ipse suspendit.
PL 14, 763D救いの創始者を殺すために金を渡した金貸したちは悪い。無実の者を殺すために金を与える者たちもまた悪い。また、金を受け取ったこの者も、裏切り者ユダのように、自ら首をくくる。
De Tobia 4.5
Ipsum quoque Judam hoc maledicto putavit esse damnandum, ut scrutaretur fenerator ejus substantiam (Ps. XVIII, 11) ; quia quod proscriptio tyrannorum, aut latronum manus operari solet, hoc sola feneratoris nequitia consuevit inferre.
PL 14, 764A彼はユダ自身も、この呪いによって罰せられるべきだと考えた。「金貸しが彼の財産を調べ尽くすように」(詩篇18:11〔底本は XVIII。この句は詩篇108:11(CVIII)にあり、その誤りか〕)。暴君の財産没収や盗賊の手が行うのが常であることを、金貸しの邪悪さだけが成し遂げるのが常だからである。
De Tobia 4.6
Doctiores autem ipsum feneratori putant diabolum comparatum, qui res animae, et pretiosae mentis patrimonium fenore quodam usurariae iniquitatis evertit, sic sumptu capit, sic auro illicit, sic reatu involvit, sic caput thesauro reposcit.
PL 14, 764Aだが、より学識ある人々は、金貸しが悪魔そのものに比べられると考える。悪魔は、魂の財産、尊い精神の家産を、いわば利子付きの不正な利息によって覆す。そのように浪費によって捕らえ、金によって誘い、罪責で巻き込み、宝をもって元金〔caput。「頭」「命」の意もある〕を取り立てる。
De Tobia 4.7
13. Quid vobis iniquius, qui nec sic capitis solutione estis contenti? Quid vobis iniquius, qui pecuniam datis, et vitam obligatis et patrimonium? Accipitis aurum argentumque pro pignore, et adhuc illum debitorem dicitis, qui vobis plus credidit, quam accepit a vobis?
PL 14, 764A13. 諸君より不正な者がいようか。諸君は、元金〔capitis。命の意も含む〕の支払いにさえ満足しない。諸君より不正な者がいようか。金を貸しながら、命と家産を拘束する。質として金と銀を受け取りながら、なお、諸君から受け取ったものより多くを諸君に信用して預けた者を、債務者と呼ぶのか。
De Tobia 4.8
Vos creditores asseritis, qui amplius debetis: vos, inquam, dicitis creditores, qui non homini, sed pignori credidistis. Bene fenus appellatur quod datis, ita vile ac feneum est. 14. Sortem dicitis quod debetur.
PL 14, 764B諸君は、自分こそ債権者だと主張するが、むしろ諸君のほうが多くを負っている。諸君は債権者と称するが、人にではなく質に信用を置いたのである。諸君が与えるものが「利息(fenus)」と呼ばれるのは、もっともである。それほど安っぽく、干し草のようなものだから〔fenus と feneum(干し草のような)の語呂〕。14. 諸君は、負われているものを「元金(sors)」と呼ぶ。
De Tobia 4.9
Etenim velut urna ferali misera sors volvitur, perituri debitoris luenda supplicio. Stant pallentes rei ad sortis eventum. Non sic trepidant de quorum damnatione sors ducitur: non sic dejecti ac suspensi pavitant, de quorum captivitate exspectatur sortis eventus.
PL 14, 764B実際、哀れな元金は、葬いの壺の中のくじのように回され、滅びゆく債務者の刑罰で償われねばならない〔sors は「元金」と「くじ」の二義〕。被告たちは青ざめて、元金の行方を待って立つ。その断罪のためにくじが引かれる者たちも、これほどには震えない。その捕囚についてくじの結果が待たれる、打ちひしがれ、宙吊りの思いの者たちも、これほどには怯えない。
De Tobia 4.10
Illic enim unius captivitas, hic plurimorum addicitur. Et fortasse ideo sors, quia in eventu sunt patrimonia quae sub hac sorte volvuntur. Magnum et memorabile beneficium Dei.
PL 14, 764Bそこでは一人の捕囚が決められ、ここでは多くの者の捕囚が決められる。おそらく元金(sors)と呼ばれるのは、この「くじ」で回される家産が、結果に懸かっているからである。神の大いなる、記憶すべき恩恵である。
De Tobia 4.11
Hoc specialiter ore prophetico praedicatur, quod in patres contulit, quia ex usuris et iniquitate liberavit eos (Ps. LXXI, 14) . Et proprie ait: Ex usuris liberavit eos, quia usurae inferunt servitutem.
PL 14, 764Cこれは、預言者の口によって、特に告げられている。神が父祖たちに与えたこととして、利子と不正から彼らを解放した、と(詩篇71:14)。そして、「利子から解放した」と固有の言い方で言う。利子が隷従をもたらすからである。
De Tobia 4.12
Quasi diceret, ex servitutis vinculo ereptos reddidit libertati. 15. Grave vocabulum debitorum. Debita peccata dicuntur. Debitores quoque criminosi appellantur; sic enim et isti sicut et illi de capite decernunt.
PL 14, 764C隷従の鎖から救い出して、自由に戻した、と言うかのようである。15. 「債務者」という語は重い。罪は「負債」と言われる。罪人もまた「債務者」と呼ばれる。実際、あの者たちも、この者たちも、命〔頭〕をめぐって争うからである。
De Tobia 4.13
Culpae tamen habent nominum suorum, ut factorum diversitatem. Debita quamvis diversae quantitatis, unum habent nomen, unum onus, unum periculum. Nescit ergo quid poscat infelix, qui pecuniam petit mutuam: quid accipiat, ignorat.
PL 14, 764Cそれでも罪責には、行いの違いと同じく、名の違いがある。負債は、額が違っても、名は一つ、負担は一つ、危険は一つである。ゆえに、金を借りようと乞う不幸な者は、自分が何を求めているかを知らない。何を受け取るのかを、知らないのである。