ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De Tobia

Caput XXI 第XXI章

Ambrose of Milan · De Tobia · PL 14, 789C · 16 sectiones

De Tobia 21.1

1

Reprehenduntur ii qui cum solvendo non sint, mutuum sumunt. Iidem quam abjecti, et quemadmodum ad condictam diem non reddentes ex amicis inimicos faciant; unde nulli mutuum sumendum concluditur. Quid per molam et lapidem supermolarem non obligandam intelligatur?

PL 14, 789C

返済の力がないのに借りる者たちが咎められる。同じ者たちが、いかに卑しいか、また取り決めた日に返さないことで、友人を敵にしてしまうさまが述べられ、そこから、誰も借りてはならないという結論が導かれる。質に入れてはならない臼と上石によって、何が解されるか。

De Tobia 21.2

2

80. Quam deforme est, ut pro beneficio ei qui te adjuvit, rependas molestiam! Cum istum fraudaveris cui debes, postea in tempore necessitatis tuae non invenies creditorem.

PL 14, 789D

80. 自分を助けてくれた者に、恩の代わりに厄介を返すとは、なんと醜いことか。借りのある相手を欺けば、のちに自分が窮したときに、あなたは債権者を見いだせなくなる。

De Tobia 21.3

3

Quam indignum, ut cum victum tuum sustentare non queas, cum adhuc nihil debeas, putes quod et victum tuum possis, et debitum sustinere! Ante cogita unde dissolvas, et sic mutuum sume. Fructus, inquit, agrorum capio.

PL 14, 789D

まだ何の借りもないうちから自分の食い扶持さえ支えられないのに、食い扶持も借金も支えられると思うとは、なんと不相応なことか。まず、どこから返すのかを考え、そのうえで借りよ。「私は畑の収穫を得ている」と彼は言う。

De Tobia 21.4

4

Sed qui non abundant usui, quomodo abundabunt contracti fenoris incremento? Sed possessionem meam vendo. Et unde fructus, quibus utaris ad sumptum? Fenus non pecunia sua solvitur, sed augetur: numerando coacervatur et crescit.

PL 14, 790A

だが、使うにも足りない者たちが、どうして、背負った利息の増加に足るだけを持てようか。「だが私は自分の土地を売る」と言う。ならば、費用に充てる収穫は、どこから得るのか。利息は、その金銭で払い切られるのではなく、増える。数えられるうちに積み上がり、大きくなっていく。

De Tobia 21.5

5

81. Deinde non cogitas humilitatem et verecundiam postulantis? Donec accipias, oscularis manus feneratoris superbi, humilias vocem tuam, ne clarior sonitus vocis tuae aures ejus offendat, ne plures te audiant deprecantem.

PL 14, 790A

81. さらに、乞う者の卑屈さと恥を、あなたは考えないのか。借りるまでは、あなたは傲慢な金貸しの手に口づけし、声を低くする。あなたの声の高い響きが彼の耳に障らぬように、また、多くの者があなたの懇願を聞かぬように。

De Tobia 21.6

6

Paupertas non habet crimen, nulla indigentiae infamia est: sed debere verecundum est, non reddere inverecundum.

PL 14, 790A

貧しさに罪はなく、乏しさに恥はない。だが、借りがあることは恥ずかしく、返さないことは恥知らずである。

De Tobia 21.7

7

Postulabis dilationem, cum coeperis conveniri in tempore praescriptae solutionis: pro pecunia afferes taedia, causaberis de tempore, excusationes strues; et cum totum promiseris, ne in universum fraudare videaris, vix dimidium restitues.

PL 14, 790B

あなたは、定められた返済の期日に取り立てを受け始めると、猶予を求めるであろう。金銭の代わりに煩わしさを差し出し、時期を口実にし、言い訳を積み上げる。そしてすべてを約束しながら、全額を欺くと見られないよう、辛うじて半分を返すのである。

De Tobia 21.8

8

De amico inimicum facies, pro honore referes contumeliam, pro benedictione maledictum. Quam haec opinionem laedant considera: quam a viro bono discrepent, recognosce. 82. Ergo dum liber es a vinculis, ipse te revoca a jugo et onere servitutis. Dives es?

PL 14, 790B

あなたは友を敵とし、名誉の代わりに侮辱を返し、祝福の代わりに呪いを返す。これらが評判をどれほど傷つけるかを考えよ。善き人からどれほど隔たるかを見極めよ。82. それゆえ、鎖から自由であるうちに、自ら進んで、隷属の軛と重荷から身を引け。あなたは富んでいるか。

De Tobia 21.9

9

Non sumas mutuum? pauper es? Non sumas mutuum. Dives es? Nullam pateris petendi necessitatem. Pauper es? Considera solvendi difficultatem. Opulentia usuris minuitur, paupertas usuris non levatur.

PL 14, 790B

借りるな〔底本は Non sumas mutuum? と疑問符を付す。直前の「富んでいるのか」を受けて、「富んでいるなら借りるな」の意に取った〕。貧しいのか。借りるな。富んでいるのか。あなたには、乞わねばならない必要など生じない。貧しいのか。返す難しさを考えよ。富は利子で減り、貧しさは利子で軽くならない。

De Tobia 21.10

10

Numquam enim malum malo corrigitur, nec vulnus curatur vulnere, sed exasperatur ulcere. 83. Hoc vide, ne dum pecuniam petis, molam tuam obliges, aut lapidem supermolarem.

PL 14, 790B

悪が悪で正されることは決してなく、傷が傷で癒やされることもなく、かえって潰瘍でひどくなるからである。83. これに気をつけよ。金銭を求めるうちに、あなたの臼、あるいは上石を質に入れてしまわぬように。

De Tobia 21.11

11

Mola est qua similago conficitur, qua molit similaginem una mulier quae assumitur, et altera quae relinquitur.

PL 14, 790C

臼とは、それで上等の小麦粉が作られるものであり、それで、取られる一人の女と残される別の一人の女が、小麦粉を挽くものである。

De Tobia 21.12

12

Fortasse illa assumitur, quae semper molit verbum Dei, ut habeat similaginem, et spiritalem facit farinam, expurgat vetus fermentum, ut sit nova conspersio, custodit molam suam, interpretatur Scripturas, servat sibi lapidem supermolarem: illa autem relinquitur quae oppignerat molam suam.

PL 14, 790C

おそらく取られるのは、神の言葉を絶えず挽いて上等の粉を得、霊的な粉を作り、古いパン種を除いて新しい練り粉となり、自分の臼を守り、聖書を解釈し、自分のために上石を保つ女であり、残されるのは、自分の臼を質に入れる女である。

De Tobia 21.13

13

Cum aliquid emoluerit perfunctorie, oppignerat lapidem qui est super molam. Quis iste sit lapis, quaero. Legi: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli (Ps. CXVII, 23) . Quare super molam?

PL 14, 790C

その女は、おざなりに少し挽いたとき、臼の上にある石を質に入れる。この石は何か、と私は問う。私は読んだ。「家を建てる者たちが捨てた石は、隅の親石となった」(詩篇117:23)。なぜ臼の上なのか。

De Tobia 21.14

14

Quia ipse est qui molentes juvat: ipse est qui dicit: Scrutamini Scripturas, in quibus putatis vos vitam aeternam habere (Joan. V, 39) . 84. Noli, fenerator, hunc lapidem supermolarem oppignerare, ne cadas super illum.

PL 14, 790D

それは、挽く者たちを助けるのが彼であり、「聖書を調べよ。汝らは、聖書の中に永遠の生命があると思っている」と言うのが彼だからである(ヨハネ5:39)。84. 金貸しよ、この上石を質に入れてはならない。その上に倒れぬように。

De Tobia 21.15

15

Omnis enim qui ceciderit super hunc lapidem, conquassabitur: super quem autem ceciderit, comminuet illum. Nec viduae pignus suscipias.

PL 14, 790D

この石の上に倒れる者は皆、砕かれ、この石が誰かの上に倒れかかるなら、その者を粉々にするからである。寡婦の質も受け取ってはならない。

De Tobia 21.16

16

Grave et utrumque secundum litteram, ut usum, instrumentumque vivendi egeno auferas, aut viduae pignus detrahas: sed gravius, si animae quae verbi vidua est, verbum teneas, et ei sterilitatem viduitatis indicas.

PL 14, 791A

字義に従えば、どちらも重い。生きるための用と道具を貧しい者から奪うことも、寡婦から質を取り上げることも、である。だが、言葉の寡婦である魂に対して、汝が言葉を留め置き、寡婦であることの不毛を彼女に突きつけるなら、さらに重い。