De Tobia 3.1
Ambrosius feneratorum inhumanitatem in pauperes, et eorum artes quibus illos sibi addicunt, oculis subjicit; ac demum in eosdem invehitur. 9. Multi dispendii metu non fenerant, dum fraudem verentur. Et hoc est quod petentibus consueverunt referre.
PL 14, 762Bアンブロシウスは、金貸しの貧者に対する非人間性と、貧者を自分に縛りつける彼らの手口を、目の前に示し、ついには彼らを論難する。9. 多くの者は、損失を恐れて貸さず、騙されることを恐れている。そして、乞う者たちにそう答えるのが常である。
De Tobia 3.2
Horum unicuique dicitur: Perde pecuniam propter fratrem et amicum, et non abscondas illam sub lapide in perditionem. Pone thesaurum tuum in praeceptis Altissimi, et proderit tibi magis quam aurum (Ibid., 13 et 14) .
PL 14, 762Cこれらの者の一人一人に言われる。「兄弟と友のために金を失え。それを石の下に隠して、滅ぼすな。汝の宝を、いと高き者の命令の中に置け。そうすれば、金よりも汝に益となる」(集会の書29:13-14)。
De Tobia 3.3
Sed obsurduerunt aures hominum ad tam salutaria praecepta, et maxime divites aere illo suae pecuniae aures clausas habent. Dum pecuniam numerant, responsa non audiunt.
PL 14, 762Cだが、人々の耳はこれほど救いに満ちた命令に対して聾になり、とくに富者たちは、自分の金の銭で耳を塞いでいる。金を数えているあいだは、答えを聞かない。
De Tobia 3.4
Simul ut aliquis necessitate constrictus, aut pro suorum redemptione sollicitus, quos captivos barbarus vendit, rogare coeperit, statim dives vultum avertit, naturam non recognoscit, humilitatem supplicis non miseretur, necessitatem non sublevat, fragilitatem communem non considerat, stat inflexibilis, resupinus, non precibus inclinatur, non lacrymis movetur, non ejulatibus frangitur, jurans quod non habeat, immo et ipse feneratorem requirat, ut necessitatibus subveniat suis.
PL 14, 762C誰かが必要に迫られ、あるいは蛮族が売る捕虜となった身内の身代金を案じて、乞い始めるや、たちまち富者は顔をそむけ、同じ本性を認めず、嘆願する者の卑しさを憐れまず、窮乏を和らげず、共通の脆さを顧みず、動じず、反り返って立ち、祈りにも傾かず、涙にも動かされず、泣き叫びにも砕かれず、持っていないと誓い、それどころか自分こそ、自分の必要を満たすために金貸しを探しているのだと言う。
De Tobia 3.5
Quid addis duritiae et avaritiae tuae sacramentum? Non absolveris perjurio, sed ligaris.
PL 14, 763A汝は、自らの頑なさと貪欲に、なぜ誓約を加えるのか。汝は偽誓の罪から解かれず、かえって縛られる。
De Tobia 3.6
10. At ubi usurarum mentio facta fuerit, aut pignoris; tunc dejecto supercilio fenerator arridet, et quem ante sibi cognitum denegabat, eumdem tamquam paternam amicitiam recordatus osculo excipit, haereditariae pignus charitatis appellat, flere prohibet.
PL 14, 763A10. だが、利子や質のことが話題になると、そのとき金貸しは眉を伏せて微笑み、先には知らぬと拒んでいた者を、父祖以来の友誼を思い出したかのように接吻で迎え、世襲の愛の証しと呼び、泣くことを禁じる。
De Tobia 3.7
Quaeremus, inquit, domi si quid nobis pecuniae est, frangam propter te argentum paternum quod fabrefactum est, plurimum damni erit: quae usurae compensabunt pretia emblematum? Sed pro amico dispendium non reformidabo, cum reddideris, reficiam.
PL 14, 763A「家に金があるか探してみよう」と彼は言う。「あなたのために、父祖伝来の細工銀を砕こう。大きな損になるが。どんな利子が、象嵌の代価を埋め合わせるだろうか。だが、友のためなら、私は損を恐れない。あなたが返したときに、作り直そう」。
De Tobia 3.8
Itaque antequam det, recipere festinat: et qui in summa subvenire se dicit, usuras exigit. Kalendis, inquit, usuras dabis: fenus interim, si non habueris unde restituas, non requiro. Ita ut semel det, frequenter exagitat, et semper sibi debere efficit.
PL 14, 763Bこうして、貸す前から、取り戻すことを急ぐ。そして、元金について助けると言う者が、利子を取り立てる。「朔日に利子を払え。貸付のほうは、返す当てがなければ、さしあたり求めない」と彼は言う。こうして一度貸して、しばしば責め立て、いつも相手を債務者にしておく。
De Tobia 3.9
Hac arte tractat virum. Itaque prius eum chirographis ligat, et astringit vocis suae nexibus. Numeratur pecunia, addicitur libertas, absolvitur miser minore debito, majore ligatur. 11. Talia sunt vestra, divites, beneficia. Minus datis, et plus exigitis.
PL 14, 763Bこの手でその男を扱う。まず証文で縛り、自分の言葉の絆で縛りつける。金は数えられ、自由は拘束され、哀れな者は小さな債務から解かれて、大きな債務で縛られる。11. 諸君、富者たちよ、諸君の恩恵とはそのようなものだ。与えるものは少なく、求めるものは多い。
De Tobia 3.10
Talis humanitas, ut spolietis etiam cum subvenitis. Fecundus vobis etiam pauper est ad quaestum. Usurarius est egenus, cogentibus vobis, habet quod reddat: quod impendat, non habet. Misericordes plane viri, quem alii absolvitis, vobis addicitis.
PL 14, 763B助けるときにさえ奪うほどの人間らしさである。諸君にとっては、貧者でさえ利得を生む。窮乏者は利子を払う者となり、諸君に強いられて、返すものは持つが、費やすものは持たない。まことに慈しみ深い人々よ、他の者〔の債務〕から解いた者を、諸君は自分に縛りつける。
De Tobia 3.11
Usuras solvit, qui victu indiget. An quidquam gravius? Ille medicamentum quaerit, vos offertis venenum: panem implorat, gladium porrigitis: libertatem obsecrat, servitutem irrogatis: absolutionem precatur, informis laquei nodum stringitis.
PL 14, 763C食べ物に事欠く者が、利子を払う。これより重いことがあろうか。彼は薬を求め、諸君は毒を差し出す。パンを乞い、諸君は剣を差し出す。自由を願い、諸君は隷属を課す。解放を祈り、諸君は醜い輪縄の結び目を締める。