De Idololatria 10.1
Quaerendum autem est etiam de ludi magistris et de caeteris professoribus litterarum, imo non dubitandum affines illos esse multimodae idololatriae.
PL 1, 673Bしかし、初等教師とその他の文学教師たちについても問わねばならない。それどころか、彼らが多様な偶像崇拝に連なっていることを疑うべきではない。
De Idololatria 10.2
Primum, quibus necesse est deos nationum praedicare, nomina, genealogias, fabulas, ornamenta honorifica quaeque eorum enuntiare, tum solemnia festaque eorumdem observare, ut quibus vectigalia sua suppetant.
PL 1, 674Aまず、彼らは諸国民の神々について説かねばならず、その名前・系図・作り話、それぞれの誉れある飾りをことごとく語らねばならない。そして同じ神々の祝祭や祭日を守らねばならない。それは彼らの収入が十分に得られるようにするためである。
De Idololatria 10.3
Quis ludimagister, sine tabula septem idolorum, quinquatria tamen frequentabit? Ipsam primam novi discipuli stipem Minervae et honori et nomini consecrat, ut etsi non profanatus alicui idolo, verbotenus de idolothyto esse dicatur.
PL 1, 674Aどの初等教師が、七つの偶像を描いた額を掲げずして、それでもクィンクァトリア祭に列することがあろうか。彼は新入りの生徒から得る最初の謝礼そのものを、ミネルウァの誉れとその名とに献げる。こうして、たとえいかなる偶像によっても汚されていないとしても、少なくとも言葉のうえでは、偶像に献げられた供え物にあずかっていると言われることになる。
De Idololatria 10.4
Quid minus est inquinamenti eo quod praestat quaestus et nominibus et honoribus idolo nuncupatus? tam Minervalia Minervae, quam Saturnalia Saturni, quae etiam serviculis sub tempore Saturnalium celebrari necesse est.
PL 1, 674A偶像の名と誉れとによって呼ばれるその利得がもたらすものは、あれ〔偶像に献げられた供え物にあずかること〕に比べて、汚れとしてどれほど小さいというのか。ミネルウァ祭がミネルウァのものであるのと同じく、サトゥルナリア祭もサトゥルヌスのものである。この祭りは、サトゥルナリア祭の期間中、幼い奴隷たちでさえ祝うことを免れない。
De Idololatria 10.5
Etiam strenae captandae, et septimuntium, et brumae, et carae cognationis honoraria exigenda omnia, Florae scholae coronandae. Flaminicae et aediles sacrificant, creatis schola honoratur feriis. Idem fit idoli natali omnis diaboli pompa frequentatur.
PL 1, 674Aまた新年の贈り物も掻き集めねばならず、セプティモンティウム祭の、ブルマ祭(冬至祭)の、そして親しい親族からの贈答の品も、すべて取り立てねばならない。フローラ祭の学校は冠で飾らねばならない。神官の妻たちと造営官たちが犠牲を捧げ、学校は新たに選ばれた者たちのための祭日をもって祝われる。同じことは偶像の誕生日にも生じ、悪魔のあらゆる行列に加わることになる。
De Idololatria 10.6
Quis haec competere christiano existimabit, nisi qui putabit convenire etiam non magistro? Scimus dici posse: «si docere litteras Dei servis non licet, etiam nec discere licebit.
PL 1, 674B誰が、これらのことがキリスト教徒にふさわしいと考えるであろうか。教師でない者にすらふさわしいと考える者でもない限り。我々は次のように言われうることを知っている。「もし神のしもべたちが文学を教えることを許されないなら、学ぶこともまた許されないであろう。
De Idololatria 10.7
Et quomodo quis institueretur ad prudentiam interim humanam, vel ad quemcumque sensum vel actum, cum instrumentum sit ad omnem vitam litteratura?
PL 1, 675Aそして、あらゆる生活のための道具が文学であるとすれば、人はどのようにして、さしあたりの人間的な知恵へ、あるいはどのような分別や行いへと教え導かれ得るであろうか。
De Idololatria 10.8
Quomodo repudiamus saecularia studia, sine quibus divina non possunt?» Videamus igitur necessitatem litteratoriae eruditionis; respiciamus ex parte eam admitti non posse, ex parte vitari. Fideles magis discere, quam docere litteras capit.
PL 1, 675A我々はどのようにして、それなしには神の事柄が成り立たない世俗の学問を斥けることができようか。」それゆえ、文学教育の必要性を見てみようではないか。それが一部は受け入れることのできないものであり、一部は避けることのできないものであることを見てみようではないか。信徒には、文学を教えることよりも学ぶことのほうがふさわしい。
De Idololatria 10.9
Diversa est enim ratio discendi et docendi. Si fidelis litteras doceat insertas idolorum praedicatione, sine dubio, dum docet, commendat: dum tradit, affirmat: dum commemorat, testimonium dicit (Exod.
PL 1, 675A学ぶことと教えることの理は異なるからである。もし信徒が、偶像についての説き明かしを織り込んだ文学を教えるならば、疑いなく、教えるときは勧め、伝えるときは肯定し、語り伝えるときは証しを立てることになる(出エジプト
De Idololatria 10.10
XXIII, 13); deos ipsos hoc nomine obsignat, cum lex prohibeat (ut diximus) deos pronuntiari (Exod. XX), et nomen hoc in vano collocari. Hinc prima diabolo fides aedificatur ab initiis eruditionis. Quaere an idololatriam committat qui de idolis catechizat?
PL 1, 675A23:13)。彼は、この名によって神々そのものに証印を押すのである。律法は(すでに述べたように)神々の名を口にすること(出エジプト20)や、この名をみだりに用いることを禁じているのだから。ここから、教育の始まりのうちに、悪魔への最初の信頼が築かれる。偶像について教理を授ける者が、偶像崇拝を犯していないか、問うてみるがよい。
De Idololatria 10.11
At cum fidelis haec discit; si jam sapit qui sit, neque recipit, neque admittit, multo magis si nondum sapit. Aut ubi coeperit sapere, prius sapiat oportet, quod prius didicit, id est, de Deo et fide: proinde illa respuet, nec recipiet.
PL 1, 675Bしかし信徒がこれらのことを学ぶ場合はどうか。もし彼が自分が何者であるかをすでに弁えているならば、これらを受け入れることも認めることもない。まして、いまだ弁えていない場合はなおさらである。あるいは、彼が弁え始めるに至ったときには、先に学んだこと、すなわち神と信仰についてのことを、まず弁えているはずである。したがって、彼はこれらのもの〔神々についての教え〕を斥け、受け入れないであろう。
De Idololatria 10.12
Et erit tam tutus, quam qui sciens venenum ab ignaro accipit, nec bibit. Huic necessitas ad excusationem deputatur, quia aliter discere non potest.
PL 1, 675Bそして彼は、知りながら無知な者から毒を受け取っても、それを飲まない者と同じほど安全であろう。この者には、他の仕方では学ぶことができない以上、必要が申し開きとして認められる。
De Idololatria 10.13
Tanto autem facilius est litteras non docere, quam non discere, quanto et reliqua scholarum de publicis propriis solemnitatibus inquinamenta facilius discipulis fidelis non adibit, quam magister non frequentabit.
PL 1, 675Bしかし、文学を教えないことは学ばないことよりも容易である。それはちょうど、信徒である生徒が学校の公私の祝祭に伴う残りの汚れに近づかずにいることのほうが、教師がそれらに参与せずにいることよりも容易であるのと、同じ程度にである。