De Idololatria 20.1
Sed enim, cum conversatio divinae disciplinae non factis tantum, verum etiam verbis periclitetur (nam, sicut scriptum est: Ecce homo et facta ejus , ita (Matth., XII, 37): Ex ore tuo justificaberis ); meminisse debemus etiam in verbis quoque idololatriae incursum praecavendum, aut de consuetudinis vitio, aut timiditatis.
PL 1, 691Aしかし、神の規律にかなった生き方が、行いによってだけでなく言葉によっても危うくされる以上(すなわち「見よ、この人と彼の行いを」と書かれており、また「汝は自らの口によって義とされるであろう」(マタイ12:37)ともあるとおりである)、我々は、習慣の欠陥からであれ臆病からであれ、言葉においてもまた偶像崇拝の侵入を警戒すべきことを心に留めておかねばならない。
De Idololatria 20.2
Deos nationum nominari lex prohibet (Exod., XXIII, 15), non utique ne nomina eorum pronuntiemus, quae nobis ut dicamus conversatio extorquet; nam id plerumque dicendum est: in templo Aesculapii illum ηαθεσ, et, vico Isidis habito, et, sacerdos Jovis factus est, et multa alia in hunc modum, quando et hominibus hoc genus nomina inducuntur.
PL 1, 691A諸国民の神々の名を口にすることを法は禁じている(出エジプト23:15)。しかしそれは、日々の交わりが我々に言うことを強いる彼らの名を、断じて口にしてはならないということではない。というのも、たいてい次のように言わねばならないからである。『彼はアエスクラピウスの神殿で癒やされた』、『イシスの地区に住んでいる』、『ユピテルの祭司になった』、その他これに類する多くのこと。人間にもこの種の名がつけられているのだから。
De Idololatria 20.3
Neque enim Saturnum honoro, si ita vocavero eum suo nomine, tam non honoro quam Marcum, si vocavero Marcum. Sed ait: Nomen aliorum deorum ne commemoremini , neque audiatur de ore tuo. Hoc praecepit, ne deos vocemus illos.
PL 1, 691Bというのも、私は誰かをその名でサトゥルヌスと呼んだとしても、それによってサトゥルヌスを崇拝しているわけではなく、マルクスと呼んだとしてもマルクスを崇拝していないのと変わりないからである。しかしこう言われている、『他の神々の名を汝らは口にするな、それが汝の口から聞かれることのないように』。これが命じているのは、我々が彼らを神々と呼んではならない、ということである。
De Idololatria 20.4
Nam et in prima parte legis (Exod., XX, 7): Non sumes, inquit, nomen Domini Dei tui in vano, id est, idolo. Cecidit igitur in idololatriam, qui idolum nomine Dei honoraverit.
PL 1, 691Bというのも、律法の初めの部分にもこうあるからである(出エジプト20:7)、『汝は、主なる汝の神の名を、みだりに——すなわち偶像に——唱えてはならない』。それゆえ、神の名によって偶像を崇めた者は、偶像崇拝に陥ったのである。
De Idololatria 20.5
Quod si deos dicendum erit, adjiciendum est aliquid, quo appareat, quia non ego illos deos dico. Nam et Scriptura deos nominat; sed adjicit suos, vel nationum. Sicut David cum deos nominasset, ubi ait (Ps. CXV. 4): Dei autem nationum daemonia.
PL 1, 691Bもし『神々』と言わねばならないのであれば、私がそれらを神々と言っているのではないと分かるように、何かを付け加えねばならない。というのも聖典もまた『神々』と名づけているが、そこに『自分たちの』か『諸国民の』かを付け加えているからである。ダビデが『神々』と名づけたときも同様であって、そこで彼はこう言っている(詩篇115:4)、『しかし諸国民の神々は悪霊である』。
De Idololatria 20.6
Sed hoc mihi ad sequentia magis praestructum est: caeterum consuetudinis vitium est me Hercule dicere, me Dius fidius , accedente ignorantia quorumdam, qui ignorant jusjurandum esse per Herculem.
PL 1, 691Cしかし、これは私にとってむしろ後に続く議論のための下準備として述べたことにすぎない。さらに、『ヘラクレスにかけて』、『信義の神にかけて』と口にするのは習慣の欠陥であって、これがヘラクレスにかけての誓いであることを知らないある人々の無知が、それにいっそう輪をかけている。
De Idololatria 20.7
Porro quid erat dejeratio per eos quos ejerasti, quam praevaricatio fidei cum idololatria? Quis enim per quos dejerat, non honorat?
PL 1, 692Aしかも、お前が棄権した神々にかけて誓うこと、それは偶像崇拝と結びついた信仰への背信でなくて何であったろうか。誰にかけて誓う者であれ、その者を崇めずにいられようか。