Panegyricus Constantino Augusto dictus 16.1
Haec est fides, haec religio Palatini sacrarii devota penetralibus, ut lente et cunctanter, jam scilicet cum illis belli consiliis, itinere confecto, consumptis copiis mansionum, ne quis consequi posset exercitus, repente intra parietes consideret purpuratus, et bis depositum tertio usurparet imperium, litteras ad sollicitandos exercitus mitteret, fidem militum praemiorum ostentatione turbare tentaret; secure scilicet usurus exercitu quem venales manus habere docuisset?
PL 8, 634Aこれこそが、宮廷の聖所の奥に捧げられた信義であり、その信心である——ゆっくりと、ためらいながら、すでにあの戦の計略とともに、行程を終え、宿駅の食糧を使い果たし、いかなる軍もそれに追いつけぬようにしてから、突然壁の内に、紫衣をまとった者として座り込み、二度退けられた帝位を三度目に簒奪し、軍勢を扇動するための書簡を送り、褒賞をちらつかせることで兵士たちの忠誠を乱そうと試みるとは——彼自身が金で買われる手だと教え込んだ軍勢を、安心して用いようとでもいうのか。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 16.2
Quo quidem illius errore declaratum est, Imperator, quantus te militum tuorum amor complecteretur, qui te omnibus donis, quae ille promiserat, omnibus honorum oblationibus praetulerunt.
PL 8, 634Bまさにその彼の誤りによって、皇帝よ、あなたを包む兵士たちの愛がいかほどのものであるかが明らかになった。彼らは、彼が約束したあらゆる贈り物よりも、あらゆる栄誉の提供よりも、あなたを選んだのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 16.3
Rara illa virtus continentiae, vix a paucis sapientiae praeceptoribus tamen aliquando servata, propter te, Constantine, omnium hominum est facta communis, nec solum hi quos ratio litterae, vitae quies mitigavit, sed etiam ille militarium ardor animorum, respectu tui, lucra contempsit.
PL 8, 634Bあの稀な自制の徳は、わずかな知恵の師たちによってさえかろうじて時に守られてきたものだが、コンスタンティヌスよ、あなたのゆえに、すべての人間に共通のものとなった。理性と学識、静穏な生活によって和らげられた者たちだけでなく、あの軍人たちの燃え立つ心すらも、あなたを敬うゆえに、利得を蔑んだのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 16.4
Fuerint aliqui exercitus alacritate ac viribus tuo similes; tibi uni contigit exercitum habere sapientem. Multi olim fortasse pravi duces, armis impares, largitione certarunt, sed brevis eorum fuit et caduca popularitas, quos facile vicit quisquis imitatus est.
PL 8, 634B活気と力においてあなたの軍勢に似た軍勢は、かつてあったかもしれない。だが、賢明な軍勢を持つことは、あなたひとりに恵まれたことである。かつて多くの、おそらくは邪な将軍たちが、武力では劣るために気前のよさで争ったが、彼らの人気は短く儚いものであった。それを模倣する者は誰でもたやすく彼らに勝ったのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 16.5
Hic firmus, hic aeternus est reipublicae custos, quem ipsum per se milites amant, cui non blandita, nec vendita servit adulatio, sed simplex et sincera devotio. Dona tua, Constantine, manifeste sunt grata militibus, sed hoc gratiora quod tua sunt.
PL 8, 634Cこれこそ、堅固で永遠なる国家の守護者である。兵士たちが愛するのはその者自身であり、彼に仕えるのは、へつらいや金で買われた阿諛ではなく、素朴で誠実な献身である。コンスタンティヌスよ、あなたの贈り物は明らかに兵士たちに喜ばれる。だがそれ以上に喜ばれるのは、それがあなたのものだからである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 16.6
Quaecumque porrigis, manu tua fiunt acceptiora. Quam nemo potest tecum hac ambitione contendere? Insuperabile genus est largitionis, cum ipse militi praemium est imperator.
PL 8, 634Cあなたが差し出すものは何であれ、あなたの手によっていっそう喜ばしいものとなる。この競い合いにおいて、誰があなたと張り合えようか。皇帝その人が兵士にとっての褒賞であるとき、それは打ち勝ちがたい種類の気前のよさなのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 16.7
Itaque tribuis tu quidem tuis exercitibus etiam plura quam cupiunt, sed tuum te magis nomen, tua de memoria patris auctoritas, tuae aetatis gratia, tua denique ista venerabilis forma commendat.
PL 8, 634Cかくして、あなたは確かに自らの軍勢に、彼らが望む以上のものを与えている。だが、あなたを推挙するのはむしろ、あなた自身の名であり、父の記憶から来るあなたの権威であり、あなたの若さの魅力であり、そして最後にはあなたのこの畏るべき容姿なのである。