De Ira Dei 23.1
De ira Dei, et peccatorum punitione, deque ea Sibyllarum carmina recitata: castigatio praeterea et adhortatio.
PL 7, 143A神の怒りについて、また罪人の処罰について、そしてそれについて引かれるシビュラたちの詩歌について。加えてまた、戒めと勧めについて。
De Ira Dei 23.2
Verum quia plures, ut ostendi, Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur, unius testimonium satis non sit ad confirmandam, sicut intendimus, veritatem.
PL 7, 143Aしかし、既に示したとおり、最も博識な著述家たちによって複数のシビュラが存在したと伝えられている以上、我々が意図するように真理を確証するには、一人の証言だけでは十分ではない。
De Ira Dei 23.3
Cumeae quidem volumina, quibus Romanorum fata conscripta sunt, in arcanis habentur: caeterarum tamen fere omnium libelli, quominus in usu sint omnibus, non vetantur; ex quibus alia de nuntians universis gentibus iram Dei ob impietatem hominum, hoc modo exorsa est: Ἐρχομένης ὀργῆς μεγάλης ἐπὶ κόσμον ἀπειθῆ, Ἔσχατον εἰς αἰῶνα θεοῦ μηνύματα φαίνω, Πᾶσι προφητεύσασα κατὰ πόλιν ἀνθρώποισι.
PL 7, 143Aクマエの書物、すなわちローマ人の運命が記された巻は、秘められたものとされている。しかし、それ以外のほぼすべての書は、万人が用いることを禁じられてはいない。それらのうちのある一書は、人間の不敬のゆえの神の怒りをあらゆる諸国民に告げ知らせるものであり、次のように歌い始めている。 「従わぬ世界に大いなる怒りが臨もうとする今、 世の終わりに至るまで、私は神の告げ知らせを示す、 都市ごとにすべての人々に予言しながら」
De Ira Dei 23.4
Alia quoque per indignationem Dei adversus iniustos cataclysmum priore saeculo factum esse dixit, ut malitia generis humani extingueretur. Ἐξ οὗ μηνίσαντος ἐπουρανίοιο θεοῖο Αὐταῖσι πολίεσσι καὶ ἀνθρώποισιν ἅπασιν. Γῆν ἐκάλυψε θάλασσα κατακλυσμοῖο ῥαγέντος.
PL 7, 143Cまた別のシビュラは、不義なる者たちに対する神の憤りによって、先の世に大洪水が起こり、人類の悪意が絶やされたと語った。 「天なる神が、もろもろの都市そのものと すべての人間とに対して憤怒を発せられたときより、 大洪水がほとばしり出て、海が地を覆った」
De Ira Dei 23.5
Simili modo deflagrationem postea futuram vaticinata est, qua rursus impietas hominum deleatur. Καί ποτε τὴν ὀργὴν θεὸν οὐκ ἔτι πραΰνοντα, Ἀλλ' ἐξεμβρίθοντα, καὶ ἐξολύοντά τε γένναν Ἀνθρώπων, ἅπασαν ὑπ' ἑμπρησμοῦ πέρθοντα.
PL 7, 143C同様に、のちに人類の不敬が再び滅ぼされるための大火が将来起こるであろうことも予言した。 「そしていつか、神はもはやその怒りを和らげることなく、 むしろ激しく圧しかかり、人間の種族を ことごとく火災によって滅ぼし尽くすであろう」
De Ira Dei 23.6
Unde apud Nasonem de Iove ita dicitur: Esse quoque in fatis reminiscitur, affore tempus, Quo mare, quo tellus, correptaque regia coeli Ardeat, et mundi moles operosa laboret. Quod tunc fiat necesse est, cum honor, et cultus Dei summi apud homines interierit.
PL 7, 143Cそれゆえ、オウィディウスにおいてもユピテルについてこう言われている。 「彼はまた思い出す、運命のうちに定められて、いつか時が来ることを、 海も、大地も、とらえられた天の宮居も 燃え上がり、精巧に築かれた世界という巨大な構築物が苦しむ時が」 その時が来るのは、人々の間で至高の神への崇敬と礼拝とが滅び失せたときであるに違いない。
De Ira Dei 23.7
Eadem tamen, placari eum poenitentia factorum et sui emendatione contestans, haec addidit: Ἀλλ' ἐλέει μετάθεσθε βροτοὶ νῦν, μὴ δὲ πρὸς ὀργήν Παντοίην ἀγάγητε θεὸν μέγαν.
PL 7, 143Cしかし同じシビュラは、神が行いの後悔と自らを正すことによって宥められると証しつつ、こう付け加えた。 「されど今、死すべき者らよ、慈しみをもって心を改めよ、 大いなる神をあらゆる怒りへと駆り立ててはならない」
De Ira Dei 23.8
Item paulo post: Οὐκ ὁλέσει, παύσει δὲ πάλιν χόλον, εὔτ' ἁν ἄπαντες Εὐσεβέειν ἐρίτιμον ἑνὶ φρεσὶν ἀσκήσητε.
PL 7, 144Bまた少し後にはこうも言う。 「神は滅ぼし尽くすことはせず、再びその憤りを鎮めるであろう、もし汝らがみな、 心を一つにして尊き敬虔を修めるならば」
De Ira Dei 23.9
Deinde alia Sibylla coelestium terrenorumque genitorem diligi oportere denuntiat, ne ad perdendos homines indignatio eius insurgat: Μήποτε θυμωθεὶς θεὸς ἄφθιτος ἐξαπολέσσῃ Πᾶν γένος ἀνθρώπων, βιότον καὶ φῦλον ἀναιδὲς, Δεῖ στέργειν γενετῆρα Θεὸν σοφὸν αἰὲν ἐόντα.
PL 7, 144Bさらに別のシビュラは、天と地の生みの親である神を愛さねばならないと告げ知らせる。人間を滅ぼそうとして神の憤りが立ち上がることのないように、と。 「朽ちることなき神が激情に駆られて滅ぼし尽くすことのないように、 人間のすべての種族を、その命と恥知らずな一族もろとも。 常に在す知恵深き父なる神を愛さねばならない」
De Ira Dei 23.10
Ex his apparet vanas esse rationes philosophorum, qui Deum putant sine ira; et inter caeteras laudes eius id ponunt, quod est inutilissimum, detrahentes ei, quod est rebus humanis maxime salutare, per quod constat ipsa maiestas.
PL 7, 144Bこれらのことから、神を怒りなき方だと考える哲学者たちの議論がいかに空虚であるかが明らかになる。彼らは、神に対するほかの称賛の中に、最も無益なこの点を数え入れ、人間の事柄にとって最も有益であり、まさにそれによって威厳そのものが確かなものとなるところのものを、神から取り除いているのである。
De Ira Dei 23.11
Regnum hoc imperiumque terrenum nisi metus custodiat, solvitur. Aufer iram regi, non modo nemo parebit, sed etiam de fastigio praecipitabitur. Imo vero cuilibet humili eripe hunc affectum, quis eum non spoliabit? quis non deridebit? quis non afficiet iniuria?
PL 7, 144Cこの地上の王国も支配も、恐れが守るのでなければ、崩れ去ってしまう。王から怒りを取り去ってみよ、誰も従わないばかりか、その高みから引きずり落とされさえするであろう。それどころか、卑しい者からこの感情を奪い取ってみるがよい。誰がその者から奪わずにいるであろうか。誰がその者を嘲らずにいるであろうか。誰がその者に不正を加えずにいるであろうか。
De Ira Dei 23.12
Ita nec indumenta, nec sedem, nec victum poterit habere, aliis quidquid habuerit diripientibus; nedum putemus coelestis imperii maiestatem sine ira et metu posse consistere.
PL 7, 144Cかくして彼は、衣服も、住まいも、食べ物も持つことができず、彼が持っているものは何であれ他人に奪われてしまうであろう。まして、天の支配の威厳が、怒りと恐れなしに保たれうると考えるべきではない。
De Ira Dei 23.13
Apollo Milesius, de Iudaeorum religione consultus, responso hoc indidit: Ἠδὲ Θεὸν βασιλῆα καὶ γεννητῆρα πρὸ πάντων, Ὃν τρέμεται καὶ γαῖα, καὶ οὐρανὸς, ἠδἐ θάλασσα, Ταρτάρεοί τε μυχοὶ, καὶ δαίμονες ἐκφρίττουσιν.
PL 7, 144Cミレトスのアポロは、ユダヤ人の宗教について尋ねられたとき、この神託にこう述べた。 「万物に先立つ王にして生みの親なる神、 この方の前には大地も、天も、海も、 タルタルスの深みも、悪霊たちも震え慄く」
De Ira Dei 23.14
Si tam lenis est, quam philosophi volunt, quomodo ad nutum eius non modo daemones, et ministri tantae potestatis, sed etiam coelum, et terra, et rerum natura omnis contremiscit?
PL 7, 145Bもし神が哲学者たちの望むとおりにこれほど柔和であるならば、なぜその頷き一つに、悪霊たちや、これほど大きな権力の下僕たちだけでなく、天も、地も、あらゆる自然もことごとく震え慄くのであろうか。
De Ira Dei 23.15
Si enim nullus alteri servit nisi coactus, omne igitur imperium metu constat: metus autem per iram: nam si non moveatur quis adversus parere nolentem, nec cogi poterit ad obsequium.
PL 7, 145Bというのも、誰も強いられなければ他人に仕えることはないのだから、あらゆる支配は恐れによって成り立つのである。そして恐れは怒りによって生じる。もし従おうとしない者に対して誰も心を動かされることがなければ、その者を服従へと強いることはできないからである。
De Ira Dei 23.16
Consulat unusquisque affectus suos: iam intelliget neminem posse sine ira et castigatione imperio subiugari. Ubi ergo ira non fuerit, imperium quoque non erit. Deus autem habet imperium; ergo et iram, qua constat imperium, habeat necesse est.
PL 7, 145B各人が自らの感情に問うてみるがよい。そうすれば、怒りと懲罰なしには誰も支配に服従させられないと分かるであろう。それゆえ、怒りのないところには支配もない。しかるに神は支配を持っている。ゆえに、支配が成り立つよりどころである怒りもまた、必ず持っているはずである。
De Ira Dei 23.17
Quapropter nemo vaniloquentia philosophorum inductus ad contemptum se Dei erudiat; quod est maximum nefas.
PL 7, 146Aそれゆえ誰も、哲学者たちの空しい弁舌に導かれて、自らを神を蔑ろにするよう教え込むべきではない。それは最大の不敬な行いだからである。
De Ira Dei 23.18
Debemus hunc omnes et amare, quod pater est; et vereri, quod dominus; et honorificare, quod beneficus; et metuere, quod severus: utraque persona in eo venerabilis.
PL 7, 146A我々はみな、この方を、父であるがゆえに愛し、主であるがゆえに畏れ、恵み深い方であるがゆえに敬い、厳格な方であるがゆえに恐れなければならない。この方においては、双方の面が共に崇敬に値するのである。
De Ira Dei 23.19
Quis salva pietate non diligat animae suae parentem? aut quis impune contemnat eum, qui rerum dominator, habeat in omnes veram et aeternam potestatem?
PL 7, 146A敬虔を保ちながら、自らの魂の親を愛さない者があろうか。あるいは、万物の支配者であり、すべてのものに対して真実で永遠の権力を持つ方を、罰を受けずに蔑ろにできる者があろうか。
De Ira Dei 23.20
Si patrem consideres, ortum nobis ad lucem, qua fruimur, subministrat: per illum vivimus, per illum in hospitium huius mundi intravimus.
PL 7, 146Aもし神を父として考えるならば、神は我々が享受するこの光へと至る誕生を我々に授ける方である。この方によって我々は生き、この方によって我々はこの世界という宿りへと入ったのである。
De Ira Dei 23.21
Si Deum cogites, ille nos innumerabilibus copiis alit, ille sustentat, in huius domo habitamus, huius familia sumus; et si minus obsequens, quam decebat, minusque officiosa, quam domini et parentis immortalia merita poscebant: tamen plurimum proficit ad veniam consequendam, si cultum eius notionemque teneamus; si abiectis humilibus terrenisque tam rebus, quam bonis, coelestia et divina sempiterna meditemur.
PL 7, 146Aもし神として考えるならば、この方は数え切れぬ豊かさをもって我々を養い、支える。我々はこの方の家に住み、この方の家族なのである。そして、たとえ我々が、ふさわしくあるべきほどには従順でなく、主にして親である方が我々に尽くした不滅の功に見合うほどには務めを果たしていないとしても、この方への礼拝とこの方を知ることとを保ち続けるならば、また卑しく地上的な事物や善きものを退けて、天上的で神的な永遠のものを思うならば、それは赦しを得るために大いに益するのである。
De Ira Dei 23.22
Quod ut facere possimus, Deus nobis sequendus est, Deus adorandus et diligendus est; quoniam in eo est materia rerum, et ratio virtutum, et fons bonorum. Quid enim Deo aut potentia maius est, aut ratione perfectius, aut claritate luculentius?
PL 7, 146B我々がそれを行いうるために、神に従わねばならず、神を礼拝し愛さねばならない。神のうちにこそ、万物の質料があり、もろもろの徳の理があり、善き事柄の源泉があるからである。神よりも力において大いなる方、理性において完全な方、輝きにおいて明るい方があろうか。
De Ira Dei 23.23
Qui quoniam nos ad sapientiam genuit, ad iustitiam procreavit; non est fas hominem, relicto Deo sensus, ac vitae datore, terrenis fragilibusque famulari, aut quaerendis temporalibus bonis inhaerentem, ab innocentia et pietate desciscere.
PL 7, 146B神は我々を知恵へと生み、正義へと産み出した方であるから、人間が、感覚と生命の与え主なる神を捨てて、地上のもろい事物に仕え、一時的な善きものを求めることに執着して、無垢と敬虔とから離れ去ることは許されない。
De Ira Dei 23.24
Non faciunt beatum vitiosae ac mortiferae voluptates, non opulentia libidinum incitatrix, non inanis ambitio, non caduci honores, quibus illaqueatus animus humanus, et corpori mancipatus, aeterna morte damnatur: sed innocentia sola, sola iustitia, cuius legitima et digna merces est immortalitas, quam statuit a principio Deus sanctis et incorruptis mentibus, quae se a vitiis et ab omni labe terrena integras inviolatasque conservant.
PL 7, 147A人を幸いにするのは、悪徳に満ち死をもたらす快楽ではなく、欲望を煽り立てる富でもなく、空しい野心でもなく、はかない栄誉でもない。これらに絡め取られ、肉体に売り渡された人間の心は、永遠の死へと断罪されるのである。人を幸いにするのはただ無垢のみ、ただ正義のみであり、その正当かつふさわしい報いは不死である。神は初めから、悪徳とあらゆる地上の汚れから自らを清く犯されぬままに保つ聖なる不朽の心にこれを定めたのである。
De Ira Dei 23.25
Huius praemii coelestis ac sempiterni participes esse non possunt, qui facinoribus, fraudibus, rapinis, circumscriptionibus conscientiam polluerunt, quique iniuriis hominum, nefariis commissis, ineluibiles sibi maculas inusserunt.
PL 7, 147Aこの天上的で永遠なる報いに与ることができないのは、凶行や欺瞞、略奪、詐取によって自らの良心を穢した者たち、また人々への不正や、忌まわしい所業によって、消し去りえぬ汚点を自らに刻みつけた者たちである。
De Ira Dei 23.26
Proinde universos oportet, qui sapientes, qui homines merito dici volunt, fragilia contemnere, terrena calcare, humilia despicere, ut possint cum Deo beatissima necessitudine copulari.
PL 7, 147Aしたがって、賢者と、そして人間の名にふさわしいと呼ばれることを望む者はみな、もろきものを軽んじ、地上のものを踏みつけ、卑しいものを蔑まなければならない。それは、この上なく幸いな結びつきによって神と結ばれうるためである。
De Ira Dei 23.27
Auferatur impietas, discordiae; dissensionesque turbulentae ac pestiferae sopiantur, quibus humanae societates, et publici foederis divina coniunctio rumpitur, dirimitur, dissipatur: quantum possumus, boni ac benefici esse meditemur; si quid nobis opum, si quid suppetit copiarum, id non voluptati unius, sed multorum saluti impartiatur.
PL 7, 147B不敬と不和は取り除かれるべきであり、人間の交わりと、公共の絆という神的な結合とを断ち、引き裂き、粉々にする、荒々しく害をなす対立は鎮められるべきである。我々はできる限り、善良で恵み深い者であろうと心がけよう。もし我々に富があり、蓄えがあるならば、それは一人の快楽のためではなく、多くの者の安寧のために分かち与えられるべきである。
De Ira Dei 23.28
Voluptas enim tam mortalis est, quam corpus, cui exhibet ministerium. Iustitia vero et beneficentia tam immortales, quam mens et anima, quae bonis operibus similitudinem Dei assequitur. Sit nobis Deus non in templis, sed in corde nostro consecratus.
PL 7, 148A快楽は、それが奉仕する肉体と同じく、死すべきものである。しかし正義と恵み深さは、善き行いによって神の似姿に達する心と魂と同じく、不死なるものである。神は、神殿にではなく、我々の心のうちに奉じられるべきである。
De Ira Dei 23.29
Destructilia sunt omnia, quae manu fiunt. Mundemus hoc templum, quod non fumo, non pulvere, sed malis cogitationibus sorditatur; quod non cereis ardentibus, sed claritate ac luce sapientiae illuminatur.
PL 7, 148A手によって作られたものはすべて、破壊されうるものである。この神殿を清めようではないか。それは煙や埃によってではなく、悪しき思いによって汚されるものであり、燃える蝋燭によってではなく、知恵の輝きと光とによって照らされるものである。
De Ira Dei 23.30
In quo si Deum semper crediderimus esse praesentem, cuius divinitati secreta mentis patent, ita vivemus, ut et propitium semper habeamus, et nunquam vereamur iratum.
PL 7, 148Aもしこの神殿のうちに、神が常に臨在していると信じるならば——その神性には心の秘められたことすら露わなのだから——我々はこう生きることになるであろう。すなわち、神を常に恵み深い方として持ち、怒れる神を決して恐れることのないように。