Liber contra Arianos 21.1
Locus Rom. XI, 36 expositus. Ergo hic Sermo, cum in forma Dei esset (Philipp. II, 6-8), sapientia et ratione et spiritus ratione et spiritus virtute constructus, hoc est, totam vim Dei possidens, non se Deo Patri adaequavit, sed formam servi accipiens humiliavit se usque ad mortem.
PL 20, 28Dローマ11:36の箇所の説明——それゆえこの言葉〔Sermo〕は、神の形の内にあったとき(フィリピ2:6-8)、知恵と理と霊の力を備え〔底本は sapientia et ratione et spiritus ratione et spiritus virtute。繰り返しがあり、本文が崩れているらしく、「知恵と理と霊の力を備え」と解した〕、すなわち神の力の全体を所有していたが、自らを父なる神に等しいものとはせず、僕の形を取って、死に至るまで自らを低くした。
Liber contra Arianos 21.2
Induerat enim quod servire, quod mori posset: hominem scilicet quem excitatum exhibuit ad coelum, et secundus Adam per obedientiam restitueret quod primus transgressione perdiderat.
PL 20, 29A実に彼は、仕え、死ぬことのできるもの、すなわち人を身にまとったのである。その人を、よみがえらせて天へと示した。そして第二のアダムとして、従順によって、第一の者が違反によって失ったものを回復した〔restitueret は接続法で、構文が崩れている。「回復するために」の意とも取れる〕。
Liber contra Arianos 21.3
Si qui igitur adhuc et de Apostolo requirit dominicum statum, id est, singularis substantiae qualitatem, quae per naturam auctori suo jungatur, audiat ad compendium quid idem Apostolus senserit, cum Dei Patris investigabiles vias et recondita retro sacramenta loqueretur.
PL 20, 29Aそれゆえ、なおも使徒から主の状態、すなわち、本性によって自らの創始者に結びつく単一の実体の性質を尋ねる者がいるなら、同じ使徒が、父なる神の窺い知れぬ道と、昔から秘められていた秘義を語ったときに何を考えていたかを、手短に聞くがよい。
Liber contra Arianos 21.4
Ex ipso, inquit, et per ipsum, et in ipso omnia (Rom. XI, 36) . Cum dicitur per ipsum, agnosco Filium significari: legi enim, Per ipsum omnia (Joan. I, 3) . Cum in ipso nuntiatur, nihil novi est; in ipso enim omnium seminum initia constiterunt.
PL 20, 29A彼は言う。「万物は、彼から、彼によって、彼の内にある」(ローマ11:36)。「彼によって」と言われるとき、私は子が示されていると認める。「万物は彼によって」と私は読んだからである(ヨハネ1:3)。「彼の内に」と告げられるときも、新しいことはない。彼の内にこそ、あらゆる種子の始まりが成り立ったからである。
Liber contra Arianos 21.5
Sed cum refertur, ex ipso, certe ad Patrem ut ad rerum omnium respicitur auctorem. Et si ita est, ut est, quomodo his ratio constabit distincta jungentibus, hoc est referentibus ad unum omnia; cum alius sit, ex quo omnia; et alius, per quem omnia? quia alius ingenitus, alius unigenitus, nisi alia conditione qua recte dicitur: et ex Filio omnia, dum in ejus corde est per naturam, ex quo omnia; et per Patrem omnia, dum in eo semper est, per quem omnia.
PL 20, 29Bしかし「彼から」と言われるとき、これは確かに、万物の創造者としての父に目を向けている。そしてそうであるなら、実際そうなのだが、区別されたものを結びつける者たち、すなわち万物を一者に帰する者たちには、どのように理が成り立つのか。万物がそこから出る者は別であり、万物がそれによる者は別であるのに。一方は生まれざる者、他方は独り子だからである。別の条件によるのでなければ成り立たない〔quia alius ingenitus … nisi alia conditione の構文は崩れ気味で、「別の条件によるのでなければ理は成り立たない」の意に取った〕。その条件によって、「万物は子から」とも正しく言われる。子が、本性によって、万物がそこから出る者〔父〕の心の内にある限りにおいてである。また「万物は父によって」とも言われる。父が、万物がそれによる者〔子〕の内に常にある限りにおいてである。
Liber contra Arianos 21.6
Pater enim sensu agit: Filius vero qui in Patre sensus est, videns perficit. Non ergo Apostolum temere pronuntiasse credendum est: sed illud credendum non ita est credidisse, Filium scilicet Dei secundum carnem factum esse quod non erat, secundum spiritum vero esse quod fuerit; quia quod fuit semper, non potest non fuisse.
PL 20, 29B父は思いによって働き、子は、父の内にある思いであるので、見ながら成し遂げる。それゆえ、使徒が軽率に宣言したと信じてはならない。しかも、〔使徒は〕次のように信じていたわけではないと信じるべきである〔語順が崩れているらしく、sed illud credendum non ita est credidisse を「使徒がそう信じたのではないと信じるべきだ」と解した〕。すなわち、神の子が、肉に従っては、なかったものに成ったが、霊に従っては、あったものである、と。常にあったものは、なかったことがありえないからである。