Liber contra Arianos 10.1
Doctrina hujusmodi exponitur. Verbis, non sensu, haeretici nobis conveniunt. Ne quis significationum varietate turbetur, reddenda est ratio dictorum: et ne proposita confundantur, reddenda compendio.
PL 20, 19Cこのような教えの説明——異端者たちは、言葉においては我々と一致するが、意味においては一致しない——意味の多様さに誰も惑わされないよう、語られたことの理由を示さねばならない。そして論点が混乱しないよう、要約して示さねばならない。
Liber contra Arianos 10.2
Ex eo auctorem: Cum eo, ad unigenitum: In eo, ad nativitatem substantiae respicit. Hoc auditur in omnibus. Tene divinae dispositionis mysteria. Satis nosti.
PL 20, 19D「彼から」は創始者に、「彼とともに」は独り子に、「彼の内に」は実体の生まれに関わる。これはあらゆる点で聞き取られる。神の配置〔dispositio〕の奥義を保て。あなたは十分に知っている。
Liber contra Arianos 10.3
Nativitatem, inquit, ejus quis enarravit? quis enim possit secundum naturam enarrare nativitatem quae contra naturam est? Hic enim solus est natus, nativitatis suae conscius.
PL 20, 19D「その生まれを誰が語り伝えるだろうか」と言われる。実際、本性に反する生まれを、本性にしたがって語りうる者がいるだろうか。この者だけが、自らの生まれを知る者として生まれたのである。
Liber contra Arianos 10.4
Hic enim qui cui bona pararentur, intelligens per naturam originem, Patri inerat, ipsa illa conditione qua natus est. Nativitatem, inquit, ejus quis enarravit? Et subjungunt nulli hanc proditam, quia soli scilicet et Patri nota sit.
PL 20, 19D実際この者は、善が誰のために備えられるかを理解し、本性によって起源を〔知って〕、生まれたそのまさに同じ状態において、父の内にあった〔hic enim qui cui bona pararentur の係りは定かでなく、本文が崩れているらしい。このように解した〕。「その生まれを誰が語り伝えるだろうか」と言われ、彼らは続けて、これは誰にも伝えられていない、子と父ただ一人にしか知られていないからだ、と言う。
Liber contra Arianos 10.5
Hoc est dicere sine subtilium fraude verborum: Genuit quidem Filium Pater, sed nemo scit unde. Nam et similiter Judaei dixerunt: Nos scimus quod Moysi locutus est Deus: hunc autem nescimus unde sit (Joan. IX, 29) .
PL 20, 19D巧妙な言葉の欺きなしに言うなら、こうである。父は確かに子を生んだが、どこからかは誰も知らない。ユダヤ人たちも同様に言った。「我々は、神がモーセに語ったことを知っている。だがこの者がどこから来たのかは知らない」(ヨハネ9:29)。
Liber contra Arianos 10.6
Quamvis enim aliquando nobiscum faciant communione verborum, et nonnulla videantur dicta simpliciter infamia haereticae pravitatis aspergere; tamen quia fere eorum veniunt adversus fidem veram, necesse est secundum plura intelligi pauciora; praesertim cum si quid receptum fuerit contra fidem veniens, totius fidei damnum sit.
PL 20, 20A実際、彼らは時に言葉の共通性において我々と同じことをし、いくつかの言葉は単純に語られて、異端の邪悪さという汚名を〔自分たちに〕及ぼすものではないかのように見える〔infamia ... aspergere は字義では「汚名を振りかける」で、係りは定かでない。譲歩の文脈から、汚名を帯びないように見える、の意に取った〕。だが、彼らの言葉〔ミーニュの脚注は、fere eorum のあとに verba や dicta などを補うべきかとする〕はおおむね真の信仰に反して来るのだから、少数のものは多数のものにしたがって理解されねばならない。ことに、信仰に反して来るものが一つでも受け入れられたなら、それは信仰全体の損失となるのだから。
Liber contra Arianos 10.7
Nemo scit, inquit, quomodo genitus sit Filius, nisi Pater solus (Joan. I, 18) . Quid ergo sibi vult illa sententia, quia hoc Dominus ignorare nos nolens: Ego, inquit, de Patre exivi, et de sinu Patris (Joan. XVI, 27, 28) ? Proh dolor!
PL 20, 20A「子がどのように生まれたかは、父ただ一人のほか誰も知らない」と彼らは言う(ヨハネ1:18)。ではあの言葉は何を意味するのか。主は、我々がこのことを知らないでいることを望まず、こう言ったのである。「私は父から出た。父のふところから出た」(ヨハネ16:27, 28)。ああ、何ということか。
Liber contra Arianos 10.8
Cur sectantes ignorantiae tenebras ignorare nos noluit? et utique noluit, ut auctore nobis cognito, status sui quaestio tolleretur. Non enim erat quaerendum, quis, quomodo vel qualis esset, cum unde esset nosceremus.
PL 20, 20B無知の闇を追い求める者たちよ、〔主は〕なぜ我々が知らないでいることを望まなかったのか〔sectantes は論敵への呼びかけと取った。文意は定かでない〕。もちろん望まなかったのである。創始者が我々に知られれば、彼の立場についての問いは取り除かれるからである。実際、どこから来たのかを我々が知っているのに、誰であり、どのようであり、どうなのかを問う必要はなかった。
Liber contra Arianos 10.9
Sed si hoc loco ipsius Domini sententia id confirmatum esse proponitur, dicentis scilicet: Nemo novit Patrem nisi Filius, nec Filium quis novit nisi Pater (Matth. XI, 27) ; audient a nobis, ne fraudem faciant divinae definitioni.
PL 20, 20Bしかし、この箇所で、主自身の言葉がそれを確証しているのだと持ち出されるなら——すなわち、「子のほかに父を知る者はなく、父のほかに子を知る者もない」(マタイ11:27)と言う、その言葉が——彼らは我々から聞くがよい、神の定めを欺くことのないように。
Liber contra Arianos 10.10
Sequitur enim: Et cui voluerit Filius revelare. Non est enim penitus occultum quod non potest revelari. Revelatur enim, si dignus revelatione quis fuerit.
PL 20, 20B実際、続けてこうある。「また、子が啓示しようと望む者には」。それは、啓示されえないほど、まったく隠されているのではない〔字義は「啓示されえないものは、まったく隠されているのではない」で、文意が通りにくい。このように取った〕。啓示されるのである、もし啓示にふさわしい者がいれば。