ブレシアのガウデンティウスbishop c. 387–after 406

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 20 › Tractatus vel Sermones qui exstant

Sermo VI. De Exodi lectione sextus 第6説教 出エジプト記の朗読について 6

Gaudentius of Brescia · Tractatus vel Sermones qui exstant · PL 20, 877A · 30 sectiones

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.1

1

Quantum Deus Pater per virtutem suam, et spiritum suum pro captu virium nostrarum revelare dignatus est; quantum Patris, et Filii, et Spiritus sancti coaequalis omnipotentia tribuit; quantum sempiternae, ac sine principio Trinitatis una eademque divinitas inspiravit, aperuimus dilectioni vestrae a primis vigiliis Paschae usque in hanc diem, quae esset ratio nominis libri Exodi; quae virtus paschae, cujus ibi observatio primum custodienda decernitur; et quamobrem mensis iste in quo Deus hoc observandum praecipit, primus dicatur in mensibus anni; quae esset Aegyptus; quid significaret ille decimus, vel quartus decimus dies; quis esset agnus immolationis, et cur assumendus esset ab ovibus, et ab haedis; quae vespertina diei, quod illud limen, qui illi postes, quis ille sanguis: et quam ob causam neque crudas carnes, neque in aqua coctas, sed assatas igni, et caput cum pedibus et interaneis festinanter comedere jubeantur; quod ex eo os non confringendum, quae reliquiarum crematio, et quid mysterii figuratum sit vel in calciamentis pedum, et baculis manuum, vel in praecinctu lumborum.

PL 20, 877A

父なる神がその力と霊によって、我々の力の及ぶ範囲に応じて啓示することをよしとしたかぎり、父と子と聖なる霊の等しい全能が授けたかぎり、永遠で始まりのない三位一体の唯一同一の神性が吹き込んだかぎりを、我々は、復活祭の最初の徹夜の祈りから今日まで、諸君の慈しみ(愛)〔dilectio〕に開いてきた。すなわち、出エジプト記という書名の意味は何か。そこで初めて守るべきものと定められている過越には、どのような力があるか。神がこれを守れと命じるこの月が、なぜ年の月々の第一と呼ばれるのか。エジプトとは何か。あの10日目、14日目は何を意味したか。屠られる子羊とは誰か、なぜ羊と子山羊のうちから取らねばならなかったか。日の夕べとは何か、あの鴨居は何か、あの門柱は何か、あの血は何か。またどのような理由で、生でも水で煮たものでもなく、火で焼いたものを、頭を足と内臓とともに、急いで食べるよう命じられるのか。なぜその骨を砕いてはならないのか。残りを焼くとは何か。足の履物、手の杖、腰の帯に、どのような奥義が象られているか。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.2

2

Restat ut disseramus percussionem primitivorum Aegypti, et azyma cum amaritudine, et septem dies azymorum.

PL 20, 877B

残るのは、エジプトの初子の打撃、苦みを添えた種なしパン、種なしパンの七日間について論じることである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.3

3

Transibo, inquit, in terra Aegypti hac nocte, et percutiam omne primogenitum in terra Aegypti ab homine usque ad pecus: et in omnibus diis Aegyptiorum faciam vindictam, ego Dominus.

PL 20, 877B

「私はこの夜、エジプトの地を通り、エジプトの地のすべての初子を、人から家畜に至るまで打つ。そしてエジプト人のすべての神々に対して報復を行う。私は主である」と主は言う。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.4

4

Et erit sanguis vobis in signo in domibus in quibus vos eritis ibi: et videbo sanguinem, et protegam vos: et non erit in vobis plaga contritionis cum percutio Aegyptum. Et erit hic dies vobis in memoria (Exod. XII) .

PL 20, 877C

「血は、汝らがそこにいる家々で、汝らにとってしるしとなる。私は血を見て、汝らを守る。私がエジプトを打つとき、汝らの上に滅びの災いは臨まない。この日は、汝らにとって記念となる」(出エジプト記12)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.5

5

Percussit quidem Deus in illa nocte tunc temporis primogenita omnia Aegyptiorum, sicut per Moysen comminatus fuerat Pharaoni, cum noluit dimittere populum Israel, quem populum idem Dominus primitivum nuncupare filium dignabatur; quando perculsi tantorum repente funerum strage Aegyptii, Israelitas quos tamquam captivos dudum relaxare noluerant, noctis medio expulerunt.

PL 20, 877C

実に神は、あの夜、当時エジプト人の初子をすべて打った。モーセを通してファラオに警告していたとおりであって、ファラオはイスラエルの民を去らせようとしなかったのである。その民を、同じ主は、初子なる子と呼ぶことをよしとした。そのときエジプト人は、あまりに多くの死者の突然の殺戮に打ちのめされ、先には捕虜のように解き放とうとしなかったイスラエル人を、夜の半ばに追い出した。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.6

6

Sed quoniam multo majora fecit idem Deus pro nostro populo contra veros Aegyptios, et in nobis completa sunt quae tunc temporis umbraliter contingebant; redemptionis nostrae memores, non debemus dona pietatis ejus ingrato occultare silentio.

PL 20, 878A

しかし、同じ神は我々の民のために、真のエジプト人に対して、はるかに大きなことをなし、当時は影として起こっていたことが、我々において成就した。それゆえ、自分たちの贖いを思い起こし、神の慈しみの賜物を、恩知らずな沈黙で隠してはならない。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.7

7

Die qua immolatus est Agnus Dei Dominus Jesus, ad vesperum (imminentibus quippe jam tenebris, quae statim crucifixo eo cooperuerant omnem terram [Matth.

PL 20, 878A

神の子羊である主イエスが屠られた日、夕べに(すでに迫っていた闇は、彼が十字架につけられるとただちに全地を覆ったが〔引照はここで切れ、次の節に続く〕)、

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.8

8

XXVII] ) , in illius diei nocte percussit primitiva Aegyptiorum daemonum, id est simulacra hominum mortuorum, quae ipsi prima in hoc mundo creaverant, ut per ea colerentur.

PL 20, 878A

〔前の節の丸括弧は、ここで(マタイ27)と刷って閉じられる〕その日の夜、彼はエジプト人の悪霊たちの初子、すなわち死んだ人間たちの像を打った。それは、悪霊たち自身がこの世で最初に造ったものであり、それらを通して崇められるためであった。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.9

9

Sed cum ibi adjicitur, in omnibus diis Aegyptiorum faciam vindictam (Exod. XII) , fortasse dicas: qui sunt isti Aegyptiorum dii, si daemones quos pagani deos putant, ipsi sunt Aegyptii?

PL 20, 878B

しかし、そこに「エジプト人のすべての神々に対して報復を行う」(出エジプト記12)と付け加えられているので、あなたはおそらくこう言うだろう。「エジプト人のこれらの神々とは誰か。異教徒が神々と考える悪霊たちが、それ自身エジプト人であるなら」。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.10

10

Audi ergo, non solum daemones Aegyptios esse; sed etiam cultores eorum, quicumque pertinaciter in incredulitate versantur, filii tenebrarum cum sint, Aegyptii sunt: quoniam filii Aegyptiorum natura, filii sunt daemonum.

PL 20, 878B

聞け。エジプト人であるのは、悪霊たちだけではない。その崇拝者たち、不信仰のうちに頑なにとどまる者たちも、闇の子らである以上、エジプト人である。エジプト人の子らは本性によって悪霊たちの子だからである〔natura の係りは定かでない。「本性によってエジプト人の子である者たちは」とも読める。いずれにせよ、すぐ後で闇の子であることは「意志の欠陥であって、本性の欠陥ではない」と言われる〕。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.11

11

Unde dicitur universis incredulis: Vos de diabolo patre estis (Joan. VIII) . Sicut enim quotquot spiritu Dei ducuntur, hi filii Dei sunt, secundum doctrinam Pauli apostoli (Rom. VIII) , ita quoque quotquot spiritu diaboli abducuntur, filii daemoniorum sunt.

PL 20, 878B

それゆえ、不信のすべての者には、「汝らは、父である悪魔から出た者である」とある(ヨハネ8)。使徒パウロの教えによれば、神の霊に導かれる者はみな神の子であるように(ローマ8)、同じく悪魔の霊に引き離される者はみな悪霊たちの子である。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.12

12

Ideo autem Scriptura divina diabolum et exercitum ejus, Aegyptios nuncupat, quia a Deo, qui lux est, alieni sancti sunt, contra Creatorem proprium rebellando. Nam sanctus Apostolus dicit: Quid mirum si Satanas transfigurat se in Angelum lucis (II Cor. XI) ?

PL 20, 878C

聖書が悪魔とその軍勢をエジプト人と呼ぶのは、彼らが光である神から疎遠になっており〔底本は alieni sancti sunt。alieni facti sunt(疎遠になった)の誤りと見て読む〕、自らの造り主に反逆しているからである。実に聖なる使徒は言う。「サタンが光の天使に姿を変えるとして、何の不思議があるか」(二コリント11)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.13

13

Probans utique eum esse angelum tenebrarum, qui se quasi Angelum lucis ostentare conetur, ut fallat.

PL 20, 878C

使徒は、自らを光の天使のように見せて欺こうと試みる者が、闇の天使であることを、確かに証明しているのである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.14

14

Simili ratione et omnes increduli adversantes Deo, et a luce divinitatis ejus extorres, Aegyptii appellantur; quos tamen hortatur ipse Dominus ad salutem, dicens: Dum habetis lucem, credite in lucem, ut filii lucis sitis (Joan. XII) .

PL 20, 878C

同様の理由で、神に逆らい、その神性の光から追放されたすべての不信の者も、エジプト人と呼ばれる。それでも主自身は、彼らを救いへと励まして言う。「光のあるうちに、光を信じよ。汝らが光の子となるために」(ヨハネ12)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.15

15

Itaque si voluntaria fides potest eos filios lucis efficere, hoc quod tenebrarum filii sunt, vitium voluntatis est, non naturae.

PL 20, 879A

それゆえ、自発の信仰が彼らを光の子とすることができるなら、彼らが闇の子であるということは、意志の欠陥であって、本性の欠陥ではない。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.16

16

Nocte ergo qua corpus exanime relinquens in cruce Dei Filius, transiit cum anima ad Aegyptum inferiorem, ut animas in inferno positas visitaret; tunc fecit vindictam in omnes immundos spiritus Aegyptiorum deos, interficiens in primogenitis vires principatus eorum.

PL 20, 879A

それゆえ、神の子が十字架の上で息絶えた体を残し、魂とともに下のエジプトへと渡って、冥界に置かれた魂たちを訪れた、その夜、そのとき彼は、汚れた霊たち、エジプト人の神々すべてに対して報復を行い、初子たちにおいて、彼らの支配の力を殺した。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.17

17

Nam Passioni proximus dicit Dominus Jesus: Nunc judicium est hujus mundi, nunc hujus mundi princeps ejicitur foras. Et ego cum exaltatus fuero, omnia traham ad me ipsum (Joan. XII) .

PL 20, 879A

実に、受難の間近に、主イエスは言う。「今こそこの世の裁きである。今こそこの世の支配者が外に追い出される。そして私は、上げられるとき、すべてのものを私自身に引き寄せる」(ヨハネ12)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.18

18

Revocavit itaque omnem creaturam suam ad se Dominus Jesus, quam sibi iniquissimi usurpatores divinitatis rebelli spiritu manciparant; ut ipsius ditioni subjecta essent omnia, per quem facta sunt universa; et qui protexit ac proteget credentes in se a plaga contritionis, per signum crucis suae, cum dicitur: Et erit vobis sanguis in signo in domibus: vos eritis ibi: et videbo sanguinem, et protegam vos (Exod. XII) .

PL 20, 879A

こうして主イエスは、神性の最も不法な簒奪者たちが、反逆の霊で自分たちのものとして奪っていた、自らのすべての被造物を、自分のもとに呼び戻した。それは、万物がそれによって造られた者の支配に、すべてが服するためである。また、その者は〔et qui protexit ac proteget の係りは定かでない。主イエスを主語として続けて取った〕、自らの十字架のしるしによって、自分を信じる者たちを滅びの災いから守ってきたし、守るであろう。「血は、汝らにとって、家々でしるしとなる。汝らはそこにいる。私は血を見て、汝らを守る」とあるとおりである(出エジプト記12)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.19

19

Quaerendum tamen, priusquam transeamus ad caetera quae sequuntur, quomodo dicat, Protegam vos quasi ab alio exterminatore: et iterum Moyses, Transibit Dominus percutere, ait, Aegyptios, et videbit sanguinem in limine, et in utrisque postibus, et pertransibit ostium (Exod. XII) .

PL 20, 879B

しかし、続く事柄に移る前に、問うべきことがある。「私は汝らを守る」と、あたかも別の滅ぼす者から守るかのように、どうして言うのか。またモーセは再び言う。「主はエジプト人を打つために通り過ぎ、鴨居と両側の門柱の血を見て、戸口を通り越す」(出エジプト記12)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.20

20

Quid ergo est? Dominus transiit percutere Aegyptios in manu exterminatoris? Absit. Nam post pusillum dicit: Et non dimittet exterminatorem intrare in domos vestras. Si ipse perculit, quomodo dicitur, non dimittet intrare exterminatorem?

PL 20, 879B

では、どういうことか。主は、滅ぼす者の手によって、エジプト人を打つために通ったのか。断じてそうではない。少しあとで彼は言う。「また、滅ぼす者が汝らの家に入ることを許さない」。もし主自身が打ったのなら、なぜ「滅ぼす者を入らせない」と記されるのか。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.21

21

Hoc itaque in textu ipsius lectionis sollicitus, lector, considera, quod ubi dicit percuti Aegyptios, non dicit, ab exterminatore: ubi autem dicit, Hebraeos protegendos qui percussit Aegyptios, sed ab exterminatoris.

PL 20, 879C

それゆえ、読者よ、この朗読の本文そのものに注意して、考えよ。エジプト人が打たれると言うところでは、「滅ぼす者によって」とは言わない。しかし、ヘブライ人が守られるべきだと言うところでは、エジプト人を打った者が〔守るが〕、それは滅ぼす者から〔守るのだ〕、と言うのである〔底本は Hebraeos protegendos qui percussit Aegyptios, sed ab exterminatoris。ミーニュの脚注は、写本と版に ab exterminatore(滅ぼす者から)の読みがあると記す。それに従い、エジプト人を打った者(神)がヘブライ人を滅ぼす者から守る、の意に解した〕。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.22

22

Exterminator autem non percutit Aegyptios, quorum amicus et princeps est; quoniam, sicuti ait Dominus in Evangelio Marci beatissimi, si Satanas insurrexit adversus seipsum, divisus est; hoc, inquit, facere non potest, aut finem habet (Marc. III) .

PL 20, 879C

滅ぼす者は、自らが友であり首長であるエジプト人を打たない。いとも福なるマルコの福音書で主が言うとおりである。「サタンが自分自身に逆らって立ち上がったなら、分裂している。これを行うことはできない、さもなくば終わりがある」と主は言う(マルコ3)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.23

23

Sed utique, charissimi, percutere vult exterminator Hebraeos, Deo percutiente Aegyptios. Nam retributionem molitur in servos Dei, satellites suos ab eo percussos indignans; quoniam diabolus tunc maxime accenditur, cum exstinguitur.

PL 20, 880A

だが、いとも愛する者たちよ、確かに滅ぼす者はヘブライ人を打とうとする。神がエジプト人を打つときに。彼は神の僕たちに報復を企てるからである。自分の従者たちが神に打たれたことに憤って。悪魔は、消されるときにこそ最も燃え上がる。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.24

24

Tunc enim saevit in Dei famulos, quando prima virtus ejus in primogenitis occiditur, dum vel idololatriam, vel superstitionem, vel caeteros principales errores daemonum Deus disperdit ex nobis.

PL 20, 880A

実に、彼の第一の力が初子において殺されるとき、すなわち、神が偶像崇拝、迷信、その他の悪霊たちの主要な誤りを、我々から滅ぼすとき、彼は神の僕たちに対して猛り狂う。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.25

25

Dicit enim ille nequissimus murmurans contra Deum: Tu propter Hebraeos tuos percutis meos Aegyptios, et ego propter Aegyptios meos persequar, et interficiam Hebraeos tuos.

PL 20, 880A

すなわち、あの極悪の者は、神に対してつぶやきながら言う。「汝は、汝のヘブライ人たちのゆえに、私のエジプト人たちを打つ。私は、私のエジプト人たちのゆえに追い、汝のヘブライ人たちを殺す」。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.26

26

Nam dixit inimicus, persequens comprehendam pariter spolia, replebo animam meam, interficiam gladio meo, dominabitur manus mea (Exod. XV, 9) : sed frustratur ejus minacitas, si praecepto Domini, quo nos tutos esse posse praemonuit, gnaviter pareamus.

PL 20, 880A

実際、敵は言った。「追って、私は捕らえ、分捕り品を分け〔底本は pariter(ともに)。ミーニュの脚注は、写本の多くとガウデンティウス自身の第12説教が partibor(私は分ける)と読むと記す。それに従った〕、わが魂を満たし、わが剣で殺し、わが手が支配する」(出エジプト記15:9)。しかし、我々が安全でありうると予告した主の命令に、熱心に従うなら、彼の脅しは挫かれる。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.27

27

Adjicitur enim, et custodies sermonem hunc legitimum tibi ipsi et filiis tuis usque in aeternum (Exod. XII, 24) : scilicet ut semper solliciti simus pascha Domini legitimo studio celebrare, et vigilanter facere ea quae nobis praecepta sunt, ne per contemptum nostrum, aut negligentiam nostram, exterminator aditum grassandi reperiat, Dei protectoris tuitione cessante.

PL 20, 880B

実に付け加えられている。「汝は、この定めの言葉を、汝自身と汝の子らのために、永遠に守れ」(出エジプト記12:24)。すなわち、我々が常に熱心に、定めにかなった努力をもって主の復活祭を祝い、我々に命じられたことを目覚めて行い、我々の軽蔑や怠慢によって、守り手である神の保護が失われ、滅ぼす者が荒れ狂う入口を見いだすことのないようにするためである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.28

28

Sit ergo unusquique nostrum in parte Domini, qui percussit Aegyptios; sit Israelita, Deum semper mente aspiciens, ut protegatur a plaga exterminatoris. Habeat, quinimo habeamus in utrisque postibus, scilicet in corde, et in ore, salutarem Domini Passionem.

PL 20, 880B

だから我々の一人ひとりが、エジプト人を打った主の側に立て。イスラエル人であれ、神を常に心で見つめ、滅ぼす者の災いから守られるように。両側の門柱、すなわち心と口に、主の救いの受難を持て。いや、むしろ我々は持とう。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.29

29

Quomodo? sicut docet Apostolus: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem (Rom. X) .

PL 20, 880C

どのようにしてか。使徒が教えるとおりである。「人は心で信じて正義に至り、口で告白して救いに至る」(ローマ10)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 6.0.30

30

Habeamus et in limine frontis signum sanguinis Agni, ut non sinat exterminatorem Deus introire ad nos: neque enim solummodo tunc istud factum est vel in historia Legis, vel in tempore crucis Domini Jesu, sed et nunc semper Deus ultor populi sui percutit Aegyptios: semper exterminator diabolus intrare in domos Israelitarum nititur cupiens eos occidere: semper Dei Filius tuetur suos, et protegit eos, ubi signum suae Passionis cognoverit. Ipsi gloria cum Patre, et cum Spiritu sancto per omnia saecula. Amen.

PL 20, 880C

我々は額の鴨居にも、子羊の血のしるしを持とう。神が滅ぼす者を我々のもとに入れないように。実に、それは当時だけ、律法の歴史においてや、主イエスの十字架のときにだけ起こったのではなく、今も常に、神は自らの民の報復者として、エジプト人を打つのである。常に、滅ぼす者である悪魔は、イスラエル人たちの家に入り込み、彼らを殺そうとする。常に、神の子は自分の者たちを守り、自らの受難のしるしを認めたところで、彼らを護る。彼に、父および聖なる霊とともに、すべての世々にわたって栄光がある。アーメン。