Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.1
Divinis muneribus, et coelestibus beneficiis condignas referre gratias pusillitas nostra non praevalet, fratres charissimi.
PL 20, 959B神の賜物と天の恩恵にふさわしい感謝を返すことは、我々の力の乏しさにはできない、いとも愛する兄弟たちよ。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.2
Nam ut venerandas Sanctorum reliquias haberemus, Deus noster tribuit: deinde ut hanc honori eorum fundare basilicam valeremus, ipse largitus est: et hodie ut adepti summorum sacerdotum praesentiam, dedicationem celebrare mereamur, ipse concessit.
PL 20, 960A我々の神が、尊ぶべき聖人たちの聖遺物を我々に持たせてくれた。さらに、彼らの栄誉のためにこの聖堂を建てることができるようにしてくれたのも神自身である。そして今日、最高位の司教たち〔summi sacerdotes〕が臨席し、献堂を祝うにふさわしい者とされたのも、神自身が許したからである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.3
Convenerunt enim sancti antistites, et apostolici viri, ad persolvendum beatissimis patribus, et praeceptoribus suis debitae devotionis obsequium, ut ubertate plenissima benedictionum spiritualium ditaremur; licet importunitas barbarorum maximam partem celebritatis diei hodierno subtraxerit, ne caeteri sancti antistites, quos interfuturos credidimus, advenirent.
PL 20, 960A聖なる司教たち、使徒的な人々が集まったのは、いとも福なる父たちであり教師である者たちに、負うべき敬虔の務めを果たし、我々が霊の祝福の最も豊かな満ちあふれによって富まされるためである。もっとも、蛮族の脅威のために、臨席すると思っていた他の聖なる司教たちが来られなくなり、今日の祝祭の大半の部分が奪われはしたが。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.4
Jam qui sunt isti quorum beatis reliquiis illustramur, hinc incipiam numerare. Primo in loco Joannes Baptista est, ultimus quidem, sed maximus Prophetarum: novissimus tempore, quia omnis Lex, et Prophetae usque ad Joannem (Matth. XI, 13) ; sed merito prior, et dignitate praestantior, quia ita de illo Christus loquitur ad Judaeos: Quid existis in deserto videre?
PL 20, 960Aさて、その福なる聖遺物によって我々が輝かされている人々が誰であるか、ここから数え始めよう。第一の位置にあるのは洗礼者ヨハネである。彼は最後の者ではあるが、預言者たちのうち最大の者であり、時においては最後である。「すべての律法と預言者はヨハネまで」だからである(マタイ11:13)。しかし功績においては先であり、品位において優れている。キリストがユダヤ人たちに彼についてこう語っているからである。「汝らは何を見に荒れ野へ出て行ったのか」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.5
Prophetam? dico vobis et plusquam prophetam. Hic est enim de quo scriptum est: Ecce mitto Angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam (Ibid., 8) .
PL 20, 960B「預言者か。汝らに言う、預言者以上の者である。この者こそ、次のように書かれている者である。『見よ、私は私の使者を汝の顔の前に遣わす。彼は汝の道を備える』」(マタイ11:8)〔引かれた句はマタイ11:9–10〕。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.6
Uno testimonio Salvatoris beatissimus Joannes Baptista et angelus, et apostolus, et propheta praecipuus declaratur. Vere enim Dei est angelus, qui praecursor, et nuntius Christi est: vere apostolus est, qui missus a Deo est, destinatus enim nuncupatur apostolus.
PL 20, 961A救い主の一つの証言によって、いとも福なる洗礼者ヨハネは、天使であり、使徒であり、卓越した預言者であると宣言される。実に、キリストの先駆者であり使者である者は、まことに神の天使である。神から遣わされた者は、まことに使徒である。遣わされた者が使徒と呼ばれるからである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.7
Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes (Joan. I, 6) . Idcirco autem sanctus ipse propheta dicitur, et plusquam propheta, quia Christum et sua, et omnium prophetarum voce praedictum, digito meruit demonstrare; dicens: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi (Ibid., 29) .
PL 20, 961A彼は言う。「神から遣わされた人がいた。その名はヨハネであった」(ヨハネ1:6)。この聖なる者が預言者、また預言者以上の者と呼ばれるのは、自分の声と、すべての預言者の声によって予告されたキリストを、指をもって示すに値したからである。彼は言う。「見よ、神の子羊を。見よ、世の罪を取り除く者を」(ヨハネ1:29)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.8
Post hunc habemus Andream beatissimum, primum Joannis ipsius discipulum, deinde Salvatoris; quem priorem Christus apostolum scribitur elegisse. Erat, inquit, Andreas frater Simonis Petri unus ex duobus qui audierant ab Joanne, Ecce Agnus Dei, et secuti erant eum.
PL 20, 961A彼のあとに、我々はいとも福なるアンデレを持つ。彼はヨハネ自身の最初の弟子であり、次に救い主の弟子となった。キリストが使徒として最初に選んだのは彼であると書かれている。彼は言う。「ヨハネから『見よ、神の子羊を』と聞いて彼に従った二人のうちの一人は、シモン・ペトロの兄弟アンデレであった」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.9
Invenit hic primum fratrem suum Simonem, et dixit ei: Invenimus Messiam (quod est interpretatum Christus). Et adduxit eum ad Jesum (Ibid., 40) .
PL 20, 961B「彼はまず自分の兄弟シモンを見つけ、彼に言った。『我々はメシアを見いだした』(訳せばキリストである)。そして彼をイエスのもとへ連れて行った」(ヨハネ1:40)〔引かれた句はヨハネ1:41–42〕。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.10
Tertius beatus Thomas, qui post resurrectionem Christi solus desideravit, solusque obtinuit, ut membra Christi curiosis quidem, sed utique dignis manibus contrectaret.
PL 20, 961B第三は福なるトマスである。彼はキリストの復活ののち、ただ一人、キリストの肢体に、好奇心の強い、しかしまことにふさわしい手で触れることを望み、ただ一人それを得た。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.11
Ardentis siquidem desiderii fuit illud, non incredulitatis, quod condiscipulis suis, qui ipso absente Dominum viderant, ait: Nisi videro, et contrectavero, non credam (Joan. XX, 25) .
PL 20, 961B実に、彼が不在のあいだに主を見た仲間の弟子たちに彼が言った次の言葉は、燃える望みから出たものであって、不信仰から出たものではなかった。「私が見て、触れるのでなければ、私は信じない」(ヨハネ20:25)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.12
Erat enim valde anxius, ne non et oculis frueretur eo quod corde credebat; ne privaretur aspectu illius lucis qua se caeteri apostoli illuminatos gloriabantur.
PL 20, 961B彼は、心で信じている当のものを目でも味わえなくなるのではないか、ほかの使徒たちが照らされたと誇るあの光を見ることを奪われるのではないか、とひどく不安だったのである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.13
Satiavit esurientem Dominus, cujus manet illa promissio: Beati qui esuriunt, et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur (Matth. V, 6) .
PL 20, 961B主は、飢えている者を満たした。その約束は今も変わらない。「義に飢え渇く者たちは幸いである。彼らは満たされるからである」(マタイ5:6)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.14
Apparuit secundo Apostolis (Joan. XX, 26) , ut Thomae desiderium adimpleret: profuit cupiditas ejus et caeteris; nec ipse minus aliquid habet, quia posterior Christum videt.
PL 20, 961C主は二度目に使徒たちに現れた(ヨハネ20:26)。トマスの望みを満たすためである。彼の熱望は他の者たちにも益となった。彼自身も、後からキリストを見たからといって、何かが少ないわけではない。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.15
Nam detrimenta prioris aspectus visu pariter, et attactu compensat; qui utique, si juxta opinionem quorumdam infidelis fuisset, Christus illi post resurrectionem suam apparere non fuerat dignatus.
PL 20, 962Aすなわち、彼は先の目撃で欠けたものを、見ることと触れることの両方によって埋め合わせる。もし彼が、ある人々の考えるように不信仰であったなら、キリストは復活ののち、彼に現れることをよしとしなかったであろう。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.16
Scriptum est enim: Quoniam invenitur ab his qui non tentant eum: apparet vero his qui fidem habent in ipsum (Sap. I, 2) .
PL 20, 962A書かれているからである。「彼は、彼を試みない者たちに見いだされ、彼を信じる者たちにはまことに現れる」(知恵の書1:2)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.17
Quod autem dixit illi Salvator: Noli esse incredulus, sed credens (Joan. XX, 27) ; et: quia vidisti, credidisti: beati qui non viderunt, et crediderunt (Ibid., 29) ; informare in eo voluit omnes postea credituros, ut populus noster, similis Thomae qui absens erat quando apparuit Christus apostolis, relationi eorum indubitatam fidem commodet; nec exigat in carne conspicere quem testimonio apostolorum, post passionem crucis resurrexisse, et visum fuisse didicerit.
PL 20, 962A救い主が彼に「信じない者となるな、信じる者となれ」(ヨハネ20:27)と言い、また「汝は見たから信じた。見ずに信じた者たちは幸いである」(ヨハネ20:29)と言ったのは、のちに信じることになるすべての者を、彼において形づくろうとしたからである。それは、我々の民が、キリストが使徒たちに現れたとき不在であったトマスに似て、使徒たちの報告に疑いのない信〔fides〕を寄せ、使徒たちの証言によって、十字架の受難ののちに復活し、見られたと学んだ者を、肉において見ることを求めないためである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.18
Neque enim postquam regressus est ad coelos, solis in hoc mundo virtutibus praesens, debet quotidie pro cujuscumque voluntate, singulis, universisque credentibus, in corpore apparere.
PL 20, 962Bというのは、彼が天に戻ってのち、この世では力のみによって現在している以上、誰の望みのままにも、信じる一人一人、すべての者に、日々体において現れるべきではないからである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.19
Sufficiat nobis, quoniam sancti Thomae curiositas, ambiguitatis futurae scrupulo satisfecit.
PL 20, 962B聖トマスの好奇心が、将来の疑いの棘にあらかじめ応えてくれたのだから、それで我々には十分であろう。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.20
Quod enim absens fuit, quod avidius et videre, et attrectare Dominum perquisivit, totum nostrae procurabatur saluti; ut evidentius nosceremus resurrectionis Dominicae veritatem, quam beatus Thomas ob necessariam curiositatem providenter reprehensus affirmat, dicens ei: Dominus meus, et Deus meus (Joan. XX, 28) .
PL 20, 962B彼が不在であったこと、より熱心に主を見て触れようと求めたことは、すべて我々の救いのために整えられていた。それは、福なるトマスが、必要な好奇心ゆえに、摂理のうちに戒められて、彼に「私の主、私の神」(ヨハネ20:28)と言って確言する、主の復活の真実を、我々がより明白に知るためである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.21
Quartus Lucas est evangelista, qui beatos Apostolos pari merito subsecutus, et Evangelii librum, et Actus Apostolorum, miranda examinatione conscripsit.
PL 20, 962B第四は福音書記者ルカである。彼は福なる使徒たちに同等の功績をもって従い、福音書と使徒言行録を、驚嘆すべき綿密さをもって書き上げた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.22
Horum quatuor beatas habemus in praesenti reliquias, qui regnum Dei, et justitiam praedicantes, ab incredulis, et iniquis occisi, Deo semper vivere operationum suarum virtutibus demonstrantur.
PL 20, 962Cこの四人の福なる聖遺物を、我々は今ここに持っている。彼らは神の国と正義を宣べ伝えたため、不信仰で不法な者たちに殺されたが、その働きの力によって、神のもとで常に生きていることが示されている。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.23
Joannes in Sebastena urbe provinciae Palaestinae, Thomas apud Indos, Andreas et Lucas apud Patras Achaiae civitatem, consummati referuntur.
PL 20, 963Aヨハネはパレスチナ属州のセバステの町で、トマスはインド人のもとで、アンデレとルカはアカイアの町パトライで、生涯を全うしたと伝えられる。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.24
Post istos habemus Gervasium, Protasium, atque Nazarium, beatissimos martyres, qui se ante paucos annos apud urbem Mediolanensem sancto sacerdoti Ambrosio revelare dignati sunt, quorum sanguinem tenemus gypso collectum, nihil amplius requirentes; tenemus enim sanguinem, qui testis est passionis.
PL 20, 963A彼らのあとに、我々はゲルウァシウス、プロタシウス、ナザリウスという、いとも福なる殉教者たちを持つ。彼らは数年前、ミラノの町で聖なる司教アンブロシウスに自らを現すことをよしとした。我々は石膏に集められた彼らの血を持っており、それ以上は何も求めない。受難の証人である血を持っているからである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.25
Recepimus etiam sanctos cineres Sisinnii, Martyrii, et Alexandri, quos nuper in Anaunia venerandae religionis cultui attentius inhaerentes gens interfecit sacrilega, flammisque adhibitis concremavit, ut holocaustum Deo ipsi fierent, qui Christianos suos victimas daemoniis ministrare, increpatione justissima vetuissent.
PL 20, 963A我々はまた、シシニウス、マルティリウス、アレクサンドロスの聖なる灰を受け取った。彼らは尊ぶべき宗教の礼拝に熱心に身を寄せていたが、近ごろアナウニアで冒瀆の民に殺され、火を用いて焼かれ、神への焼き尽くす献げ物とされた。彼らは、自分たちのキリスト教徒が悪霊どもにいけにえを献げることを、ごく正当な叱責をもって禁じていたのである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.26
Jam quid post istos decem, de Quadraginta Martyribus dignum loquar, qui se itineri meo, cum per urbes Cappadociae Jerusalem pergerem, fideles comites praebere dignati sunt?
PL 20, 964Aさて、これら十人のあとで、四十人の殉教者についてふさわしく何を語ろうか。彼らは、私がカッパドキアの町々を通ってエルサレムへ向かったとき、忠実な同行者として私の旅に付き添うことをよしとした。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.27
In ipsa enim maxima Cappadociae civitate, quae appellatur Caesarea, ubi habent iidem beatissimi insigne Martyrium, reperimus quasdam Dei famulas, monasterii sanctarum virginum dignissimas matres, prorsus Mariae, et Marthae consimiles, quas merito diligat Jesus; natura, fide, et studio, et castitatis integritate germanas.
PL 20, 964Aというのは、カッパドキアの最大の町、カイサレイアと呼ばれる町、福なる彼ら同じ者たちの著名な殉教者記念堂のあるその町で、我々は神の仕え女たちに出会った。聖なるおとめたちの修道院のいとも尊い母たちであり、まさにマリアとマルタに似て、イエスが愛するのももっともな者たちである。本性、信仰、熱意、そして貞潔の完全さにおいて、姉妹であった。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.28
Quibus ab avunculo suo summo sacerdote, ac beato confessore Basilio, olim traditae fuerant horum martyrum venerandae reliquiae, quas desiderio nostro incunctanter, ac fideliter tribuerunt; idoneos veneratores tanti nos esse muneris approbantes, simulque suh testificatione Domini confitentes, se semper orasse Deum nostrum, ut haec tam pretiosa possessio in tales transfunderetur haeredes qui eam consimili fide, diligentiaque percolerent; qui studii, ac venerationis ipsarum et successores, et augmentatores existerent; quoniam essent ipsae in annis senilibus constitutae, et transmigrationem de hoc mundo suam quotidie exspectarent.
PL 20, 965A彼女たちには、おじである最高位の司教〔summus sacerdos〕にして福なる告白者バシレイオスから、かつて、これらの殉教者の尊ぶべき聖遺物が託されていた。彼女たちはそれを、我々の望みに応じて、ためらいなく誠実に与えた。我々がこれほどの賜物にふさわしい崇敬者であると認め、同時に〔底本は suh。sub と読む〕主の証しのもとで、自分たちは常に我々の神に祈ってきたと告白して。すなわち、この貴重な所有物が、同じ信仰と配慮でそれを崇め、その熱意と崇敬の後継者となり増進する者となるような相続人に移されるように、と。彼女たち自身は老年にあり、この世からの移住を毎日待っていたからである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.29
Exaudita est ecce fidelis oratio. Venerabiles ipsas Martyrum quadraginta reliquias populis credentibus hodie proponimus percolendas, licet eis ex illo jam tempore celebritas debita numquam defuisse nostri cognoscatur officii, praeclaris eorum beneficiis salutariter mancipata.
PL 20, 965B見よ、信仰ある祈りは聞き入れられた。四十人の殉教者の尊ぶべきその聖遺物を、我々は今日、信じる民に崇敬されるよう差し出す。もっとも、そのときからすでに、しかるべき祝いが我々の務めから欠けたことは一度もないと知られている。その祝いは、彼らのすぐれた恩恵によって、救いのために彼らに結びつけられたものである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.30
Sed jam quo ordine ad martyrii gloriam pervenerint ipsi beatissimi, breviter enarrabo; quamvis ad prosequendas eorum laudes imparem me esse confitear.
PL 20, 965Bでは今から、福なる彼らがどのような順序で殉教の栄光に至ったかを、簡潔に語ろう。彼らをたたえ続けるにはふさわしくない自分であることは、告白するが。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.31
Plane habent idoneum suis meritis, dignissimumque praeconem, beatae recordationis virum, confessorem Basilium, Ecclesiae Caesariensis antistitem, cujus eloquentia singularis, et sermo Apostolico sale conditus, paupertatem mei retundit ingenii.
PL 20, 965B確かに彼らは、その功績にふさわしい、いとも尊い宣べ手を持っている。福なる記憶の人、告白者バシレイオス、カイサレイア教会の司教である。彼の比類ない雄弁と、使徒の塩で味付けされた言葉が、私の才の貧しさを鈍らせる。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.32
Quid enim a me inferri novum potest quod non ille in eorum laudibus ubertate eloquii sui opulenter effuderit, copiose ornaverit, signanter expresserit? Ingentis quippe difficultatis est, easdem virtutes diversis sermonibus praedicare.
PL 20, 966A実に、彼が自らの雄弁の豊かさで、彼らをたたえるときに惜しみなく注ぎ、豊かに飾り、的確に言い表さなかったような新しいことを、私に何が持ち出せようか。同じ徳を異なる言葉で宣べることは、まことに大きな困難である。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.33
Aggrediar tamen instituendae dilectionis vestrae causa, vel historiam replicare gestorum. Milites erant isti in partibus minoris Armeniae constituti, florentes aetatibus, corporum proceritate sublimes, experientia belligerandi laudabiles, stipendiis militaribus virtutum suarum merito honorati, et, quod haec omnia supergreditur, Christiani; atque ad omnem probitatem morum, bono venerandae religionis ornati, et spiritualibus armis doctrinae coelestis instructi.
PL 20, 966Aそれでも、諸君の慈しみ(愛)〔dilectio〕を教え導くために、彼らの行いの経緯を繰り返すことには取り組もう。これらの者は、小アルメニアの地方に配置された兵士であった。年齢は盛りで、体の丈は高く、戦いの経験で称賛され、その徳の功績によって軍務の給与で栄誉を受け、そして、これらすべてを超えることに、キリスト教徒であった。あらゆる品行の正直さのために、尊ぶべき宗教の善で飾られ、天の教えの霊的な武具で備えていた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.34
Statim denique ubi tuba persecutionis increpuit, fortissimos Christi milites amor fidei praecinxit ad bellum.
PL 20, 966B実に、迫害のラッパが鳴り響くや、信仰への愛は、いとも強いキリストの兵士たちに戦いのための帯を締めさせた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.35
Nam cum feralia edicta sacrilegi regis proponi a judicante coepissent, quibus praecipiebatur ne quisquam vel privatus, vel miles, Christianum proferre nomen auderet, sed ut omnis populus sacrificare daemoniis cogeretur; sponte prorumpunt in medium, Christianos se esse clarissima voce testantur, seque ab hoc salutari cultu nullis terroribus divelli posse pronuntiant.
PL 20, 966B冒瀆の王〔ここでは皇帝を指す〕の恐ろしい勅令が、裁判官によって掲げられ始めたのである。そこには、私人であれ兵士であれ、誰もキリスト教徒の名を口にしてはならず、民はすべて悪霊どもにいけにえを献げるよう強いられる、と命じられていた。彼らは自ら進んで中央に躍り出て、自分たちがキリスト教徒であることを最も明瞭な声で証言し、この救いの礼拝から、いかなる脅しによっても引き離されえないと宣言する。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.36
Intuitus constantiam juvenum terribilis persecutor, seposita auctoritate, blandis eos hortatur alloquiis, ne vellent hac pertinacia uti, ne erga imperatorem suum contumeliosi existerent, ne ejus praecepta contemnerent, ne alias devotissimi, in hoc facto offensam regis maximam provocarent, a quo magis beneficia, et honores pro hac specialiter obedientia sperare deberent.
PL 20, 966B恐るべき迫害者は、若者たちの不屈さを見て、権威を脇に置き、甘い語らいで彼らに勧めた。この頑固さを用いようとしてはならない、自分たちの皇帝に対して無礼な者となってはならない、その命令を軽んじてはならない、他の点ではこの上なく忠実な者でありながら、この行いによって王の最大の怒りを招いてはならない、むしろこの従順に対してこそ、王からの恩恵と栄誉を期待すべきなのだ、と。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.37
Indecorum certe bellatoribus viris esse, ut inter ignavos, et noxios, morte turpissima deperirent. Cogitandum illis esse juventutis suae florem, et jucunditatem lucis hujus ac vitae, quam sine respectu ullius rationis imprudentes amittere suaderentur.
PL 20, 967A戦士たる男たちが、臆病者や咎人にまじって、この上なく恥ずべき死で滅びるのは、確かにふさわしくない。彼らは自分たちの若さの盛りと、この光と命の楽しさを思わねばならない。それを、何の道理も顧みずに愚かにも失うよう、説き付けられているのだ、と。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.38
Talibus auditis Christiani viri, meritoque mirabiles, venenatas perniciosi hortatoris blanditias non solum constantibus animis respuerunt, verum etiam responsione acerrima refutarunt.
PL 20, 967Aこうした言葉を聞いて、キリスト教徒の男たちは、当然ながら驚嘆すべき者たちであるが、害をなす勧め手の毒を含んだ甘言を、堅い心で退けただけでなく、きわめて鋭い返答で論駁した。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.39
Quid tu, aiunt, omnium nequissime, contra Deum rebellare ausus, famulos ejus verbis fallacibus supplantare conaris? Quid nos a cultu Dei veri, et vivi, ad mortua daemonum simulacra inclinare contendis?
PL 20, 967A彼らは言う。「汝、すべての者のうちで最も邪悪な者よ、神に逆らって反逆する大胆さをもちながら、偽りの言葉で神の僕たちの足をすくおうとするのか。我々を、真の生ける神の礼拝から、悪霊どもの死んだ偶像へと傾けようと努めるのか」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.40
Quid honorum terrestrium caducis promissionibus, et inanium rerum praestigiis, animos nostros e vigore fidei coelestis depravare pertentas?
PL 20, 967B「地上の栄誉のはかない約束と、空しいものの幻惑によって、我々の心を天の信仰の力から堕落させようと試みるのか」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.41
Exsecramur munera, quae detrimentum salutis important; repudiamus honores, qui auferunt illam gloriam sempiternam; reprobamus amicitias regis, quae nos a charitate Dei separare desiderant; respuimus et hanc temporalem nostri corporis vitam, quae cum periculo fidei servata animae acquirit interitum; postremo nec suppliciis praesentibus deterremur.
PL 20, 967B「我々は、救いの損失をもたらす贈り物を忌み嫌う。永遠のあの栄光を奪う栄誉を拒む。我々を神の愛から引き離そうと望む王の友情を退ける。信仰を危うくして保たれたなら魂に滅びをもたらす、この一時的な我々の体の命をも斥ける。最後に、現在の刑罰にも怯えない」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.42
Tradimus carnem poenis, quascumque irrogare volueris, ne abnegantes Christum Deum, ad tormenta perpetua demergamur, quae diabolo, et vobis ministris ejus sunt ab initio praeparata.
PL 20, 967B「汝が科そうとするどんな刑罰にも、我々は肉を引き渡す。神なるキリストを否んで、悪魔と、その手先である諸君のために初めから備えられた、永遠の責め苦に沈められることのないように」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.43
Tunc ille judex iniquitatis, hujusmodi dictis accensus, furorem suum, quem paulo ante subtilius explere voluerat, excogitata supplicii novitate geminavit.
PL 20, 967Cそのとき、あの不法の裁判官は、こうした言葉に燃え立ち、先ほどはもっと巧妙なやり方で満たそうとしていた怒りを、編み出した刑罰の新奇さによって倍にした。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.44
Perspiciens enim regionis naturam nimiis rigentem frigoribus, tempus etiam, quo maxima hiemis asperitas Aquilone flante violentius incumbebat; montes nivibus, pruinis arva tegebantur; liquores agnoscere suam naturam solis ignibus cogebantur; stupebant ingenti glacie torrentium fluminum cursus; stagnum quoque urbi in qua ista gerebantur, subjacens, longe lateque diffusum, validissimo gelu durante, iter solidum plaustris gementibus commodabat.
PL 20, 967C彼は、その地方の性質が厳しい寒さで凍りついていること、さらに時期も、冬の最大の厳しさが北風の吹くなかでいっそう激しくのしかかる時であることを見て取った。山は雪で、畑は霜で覆われ、水は太陽の火によって初めて自らの本性を認めさせられるほどであった〔liquores agnoscere suam naturam solis ignibus cogebantur の意味は取りにくい。水は日の熱を受けてようやく液体という本性に戻った、の意と取った〕。急流の流れは巨大な氷で固まり、この出来事が起きた町の下に遠く広く延びる池も、厳しい凍結が続くなか、きしむ荷車に堅い道を提供していた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.45
Hac ergo vi loci, vel temporis immanitate perspecta, sacrilegii Gentilis exactor, istud supplicii genus sanctis adhiberi imperat, ut nudatis corporibus religati in aperti aeris pruinosa duritie pernoctarent, balneis longe sub conspectu eorum fumantibus; ubi velox remedium victis callidus persecutor, animas eorum magis interficere gestiens, promittebat.
PL 20, 968Aそこで、この場所の力と時節の苛酷さを見定めて、異邦人の冒瀆の執行者は、聖なる者たちにこの種の刑罰を課すよう命じた。裸にされて縛られ、凍りついて硬い野外の大気のなかで夜を過ごせ、というのである。彼らの目の前の遠くでは、浴場が湯気を立てていた。狡猾な迫害者は、彼らの魂をむしろ殺すことを切望して、そこに、打ち負かされた者たちへの速やかな手当てがあると約束した。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.46
Sed beatissimi martyres, Spiritu sancto ferventes, vestibus suis procul abjectis, festini ad stadium properant, coronam tanto certamini propositam coelitus intuentes.
PL 20, 968Aしかし、いとも福なる殉教者たちは、聖なる霊に燃えて、衣を遠くへ投げ捨て、急いで競技場へ駆けつけ、これほどの競いのために天から備えられた冠を見つめていた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.47
Deinde hortatibus mutuis patientiae, vires accendunt, gloriam regni coelestis poenis praesentibus praeferunt, et hoc inter caetera replicantes: quod qui pro salute regis terreni hostiles gladios formidare contempsimus, cur non pro fide Dei, ac Domini nostri Jesu Christi regis aeterni, omnes irrogatos nostro corpori cruciatus, aequo animo patiamur, ocius ad aeternae lucis beatitudinem, vitamque perpetuam, gloriosae mortis compendio transituri?
PL 20, 968Bそれから、互いの勧めによって忍耐の力を燃え立たせ、天の国の栄光を目の前の刑罰より上に置いた。そしてなかでも、次のことを繰り返した。「地上の王の安全のために敵の剣を恐れることを軽んじた我々が、なぜ、神への信仰のため、また我々の主イエス・キリスト、永遠の王のために、我々の体に加えられるあらゆる責め苦を、平静な心で耐えないのか。栄えある死という近道によって、永遠の光の至福と終わりなき生へ、いっそう速やかに移ろうとしているのに」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.48
Inter pruinas ardebat Fides, et coelestes animi desiderio Christi fervebant. Urebat acritudo nimii frigoris lucentes rigentium corporum cutes: at occupatae erga Dei amorem religiosae mentes amoenitatem paradisi cogitabant.
PL 20, 968B霜のただなかで信仰は燃え、天的な心はキリストへの望みで沸き立っていた。過度の寒さの鋭さが、強張った体の光る皮膚を焼いた。だが、神への愛にとらえられた敬虔な精神は、楽園の快さを思っていた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.49
Terebrabantur penetralia viscerum gelu, ita ut medullas ossium gravissimis cruciatibus internus quidam glacialis tortor urgeret: et animorum virtus immobilis, cursus sui metas aspiciens, de proxima consummatione gaudebat, fideli tolerantia promissum Dei munus exspectans.
PL 20, 968C内臓の奥は寒気で穿たれ、骨の髄は、内なる氷の拷問者ともいうべきものによって、最も重い苦痛に責められるほどであった。それでも、心の動じない徳は、自らの走路の終わりを見つめて、間近の完成を喜び、忠実な忍耐をもって、神の約束した賜物を待っていた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.50
Sed unus ex eorum numero, brevissimi adhuc, et jam supremi doloris impatiens, rogare miser coepit ut ad balneas duceretur.
PL 20, 969Aしかし、彼らのうちの一人が、まだごく短く、しかももう最期となるはずの苦痛に耐えかねて、哀れにも、浴場へ連れて行かれるよう願い始めた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.51
Miles interea, cui sollicitudo injuncta fuerat ut illud mortis lavacrum victis quibusque reseraret, dum curiosis oculis de loco sublimi agonem virorum spectat insignium, rei exitum captans, videt ducem coelestis militiae descendentem cum multitudine angelorum, et fortissimis bellatoribus claras vestes, atque opima singillatim praemia erogantem, quae solus ille miserabilis cujus fidem diabolus fregerat, non accepit.
PL 20, 969Aそのあいだ、屈した者の誰にでも、その死の洗い場を開くよう務めを命じられていた一人の兵士が、高い所から、際立った者たちの闘いを好奇の目で見つめ、事の結末をうかがっていた。すると、天の軍勢の将が、多くの天使を伴って降り、いとも強い戦士たちに、輝く衣と豊かな報いを一人ひとり与えているのを見た。その報いは、悪魔が信仰を砕いた、あの哀れな者だけが受けなかったものであった。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.52
Ducitur infelix ad balneas; ibique confestim caloris afflatu, quo se animandum crediderat, exanimatus, et vitam perdidit, et coronam. Luctuosum facinus gratulatio inopinata subsequitur.
PL 20, 969A不幸な者は浴場へ連れて行かれる。そこで、命を得られると思った熱気の吹きつけによって、たちまち息絶え、命も冠も失った。悲しむべき出来事に、思いがけない喜びが続く。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.53
Repente ejus locum supradictae visionis admirator invadit; nudat membra optato supplicio; se esse Christianum clamore ingenti congeminat, quem spectaculi illius admirabilis virtus, subito ex Gentili verum fecerat Christianum.
PL 20, 969B突如、先に述べた幻に感嘆した者が、その者の場所に踏み込む。望んだ刑罰に向けて手足をあらわにし、自分はキリスト教徒であると、大声で重ねて叫んだ。あの驚嘆すべき光景の力が、彼を、突然、異邦人から真のキリスト教徒にしたのである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.54
Tenetur continuo professionis suae reus; ligatur volens, et secantibus vinculis crudeliter innodatur; perseverat adstrictus, gloriatur in poena, spe divinae remunerationis effertur. Crescit inter supplicia fides Christi: augetur inter tormenta dilectio.
PL 20, 969B彼はただちに、自らの告白の咎人として捕えられる。自ら望んで縛られ、食い込む縄でむごく縛りつけられる。縛られたまま耐え抜き、刑罰を誇り、神の報いの望みに高揚する。苦しみのただなかでキリストへの信仰は育ち、責め苦のただなかで愛は増す。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.55
Nam sensu apostolico testabatur: Me nulla suppliciorum vis, nulla immanitas tormentorum poterit separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu Domino nostro (Rom. VIII, 9) .
PL 20, 969B使徒の思いをもって、彼はこう証しした。「いかなる刑罰の力も、いかなる責め苦の残虐さも、私を、我々の主キリスト・イエスにある神の愛から引き離すことはできない」(ローマ8:9)〔引かれた句はローマ8:38–39〕。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.56
In mediis cruciatibus novus martyr, instruente Spiritu sancto, eruditur et proficit; moritur et triumphat.
PL 20, 969B責め苦のただなかで、新しい殉教者は、聖なる霊の教えを受けて学び、進歩する。死んで、勝利する。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.57
Trinitas adoranda testem suum inter poenas fideliter permanentem, martyrio ipso ad vicem baptismi, gloriosius et abluit, et emundat, et ad coelorum regna perducit.
PL 20, 969C礼拝されるべき三位一体は、刑罰のなかで忠実に留まる自らの証人を、その殉教そのものによって洗礼の代わりに、いっそう栄光に満ちて洗い、清め、天の国へと導く。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.58
Commoritur denique quadragesimus iste sanctus cum sanctis, ut sacer numerus, quem Salvator jejuniis honoraverat, compleretur; sicut ipsi beati martyres orasse memorantur. Post haec jussit carnifices, defunctorum corpora longius transportata ignibus concremare.
PL 20, 969C実に、この第四十番目の聖なる者は、聖なる者たちとともに死ぬ。救い主が断食で尊んだあの聖なる数が満たされるためであり、これは福なる殉教者たち自身が祈ったと伝えられるとおりである。そののち、〔迫害者は〕死者の体をさらに遠くへ運んで火で焼くよう、死刑執行人たちに命じた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.59
Relinquebant unum, qui adhuc vivere putabatur, si forte mutaret in pejus ipsa solitudine voluntatem.
PL 20, 970A彼らは、まだ生きていると思われる一人を残していた。もしかしたら、その孤独そのものによって、意志をより悪い方へ変えるかもしれないと考えたのである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.60
Ibi ejus venerabilis mater, quae talem filium bono sapientiae coelestis lacte nutriverat, cucurrit ad cadaver spirantis filii, et propriis eum manibus vehiculo quo corpora aliorum congesta ad pyram trahebantur, imposuit.
PL 20, 970Aそこで、天の知恵の善い乳でそのような子を養い育てた、尊ぶべき彼の母は、息をしている子の屍のもとへ駆け寄り、他の者たちの体が積み上げられて薪の山へ引かれていた車に、自分の手で彼を乗せた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.61
Vade, inquit, nate, istam bonam viam, salvus cum coaetaneis tuis, et gloriosus ad Dominum. O admirabilis, et vere digna mater martyris! quinimo et ipsa jam martyr; quae propriis visceribus non pepercit, dum sua membra pro Christi nomine puniri laetatur in filio.
PL 20, 970A彼女は言う。「行け、子よ、この善い道を。同じ年の者たちとともに無事に、栄光のうちに主のもとへ」。ああ、驚嘆すべき、まことに殉教者にふさわしい母よ。いや、彼女自身すでに殉教者である。わが身の手足がキリストの名のために子において罰せられることを喜んで、自らの腹から出たものを惜しまなかったからである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.62
Jam vero nec illud in postrema parte reticemus, quod cum cineres exustorum corporum, mandato persecutoris, in fluvium jacerentur, non defuerunt religiosae manus, quae partem cineris vel furto eriperent, vel pretio compararent.
PL 20, 970Bさらに、最後の部分で、次のことも黙っていない。焼かれた体の灰が、迫害者の命令によって川に投げ込まれたとき、敬虔な手が欠けることはなく、灰の一部を盗み出すか、代価を払って手に入れた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.63
Hinc et Ecclesia Caesariensis exsultat, et nostra fraternitas non immerito gloriatur, reservatum sibi providentia Dei salutare munus intelligens.
PL 20, 970Bこのためカイサレイア教会は喜び躍り、我々の兄弟の集まりも当然ながら誇る。この救いの賜物が、神の摂理によって自分たちのために取っておかれたと悟っているからである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.64
Portionem reliquiarum sumpsimus, et nihil nos minus possidere confidimus, dum totos quadraginta in suis favillis honorantes amplectimur: sicut illa in Evangelio (Matth. IX, Luc. VIII) fidelis mulier quae per fimbriam Christi salvata est, oram tenuit vestimenti, et virtutem divinitatis exegit: attactu fimbriae medelam credenti fides traxit, et salutem quam praesumpserat, acquisivit.
PL 20, 970B我々は聖遺物の一部を受け取ったが、何一つ欠けずに所有していると確信する。四十人全員を、その灰において崇め、抱いているからである。福音書(マタイ9、ルカ8)の、キリストの衣の房によって救われたあの信仰ある女のようである。彼女は衣の端を握り、神性の力を引き出した。房に触れることで、信仰が信じる者に癒やしを引き寄せ、予期していた救いを得たのである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.65
Itaque pars ipsa quam meruimus, plenitudo est; dividi enim quadraginta isti martyres ab invicem nullo modo possunt, quorum sunt inseparabiles et indiscretae reliquiae.
PL 20, 970Cだから、我々が受けるに値した一部そのものが、全体である。この四十人の殉教者は互いに決して分けられえず、その聖遺物は分かつことも区別することもできないからである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.66
Nam sicut animas eorum igneus ille Spiritus Dei, salutaris fidei unitate conjunxit ( Erat enim (Act. IV, 32) omnium credentium cor unum, et anima una ), ita etiam membra eorum concremans ignis in unum favillae corpus redegit.
PL 20, 971A実に、火のごとき神の霊が、彼らの魂を救いの信仰の一体性で結びつけたように(実に、「信じる者すべては、心は一つ、魂は一つであった」(使徒言行録4:32))、彼らの手足を焼く火もまた、それを一つの灰の体にまとめた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.67
Habemus ergo et hos quadraginta, et praedictos decem sanctos, ex diversis terrarum partibus congregatos; unde hanc ipsam basilicam eorum meritis dedicatam, CONCILIUM SANCTORUM nuncupari oportere decernimus.
PL 20, 971Aしたがって、我々はこの四十人と、先に述べた十人の聖なる者を、地のさまざまな場所から集められて持っている。それゆえ、彼らの功績に献げられたこの聖堂そのものを、「聖人たちの会議」と呼ぶべきだと我々は定める。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.68
Dignum est enim, ut ad tantorum Martyrum venerandas reliquias processuri, ad CONCILIUM SANCTORUM nos procedere fateamur.
PL 20, 971Aこれほどの殉教者の尊ぶべき聖遺物へ進もうとする我々が、「聖人たちの会議」へ進むのだと公言することは、まことにふさわしい。
Tractatus vel Sermones qui exstant 17.0.69
Tot igitur justorum patrocinio adjuvandi, tota fide, omnique desiderio, supplices secundum eorum vestigia curramus; ut ipsis intercedentibus, universa quae poscimus, adipisci mereamur, magnificantes Christum Dominum tanti muneris largitorem; cui omnis honor, virtus, et gloria, cum Patre, et cum Spiritu sancto, ante omnia, et nunc, et semper, et in cuncta saecula saeculorum. Amen.
PL 20, 971Aかくも多くの義人の庇護に助けられるべき我々は、全き信仰と全き望みをもって、嘆願しつつ、彼らの足跡に従って走ろうではないか。彼らのとりなしによって、我々の求めるすべてを得るに値する者となるために。これほどの賜物を与える主キリストを崇めつつ。栄誉も力も栄光も、父と聖なる霊とともに、すべてに先立ち、今も、常に、世々の限りなく、彼のものである。アーメン。