Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.1
Explicitis hic quae proposueram disserenda, tam de Exodi quam de Evangelii lectione, congruens aliquid diei Dominico reservavi, quod Deus in postrema parte illius lectionis ubi primum legem paschae annuntiat, scribitur praecepisse.
PL 20, 912B出エジプト記の朗読についても福音書の朗読についても、論じようと提案していたことをここで述べ終えたので、私は、主日にふさわしいことを一つ取っておいた。それは、神が過越の律法を初めて告げるあの朗読の最後の部分に、命じたと書かれていることである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.2
Nam post interminationem quam dixerat: Omnis qui manducaverit fermentatum a primo die usque in septimum diem, disperiet anima illa ex Israel (Exod. XII, 15) : et adjecit dicens: Et primus dies vocabitur sanctus, et septimus dies vocatus sanctus erit vobis: omne opus servile non facietis, praeterquam quod faciendum erit omni animae (Ibid., 16) .
PL 20, 912B実に、神は警告を述べたのち――「第一の日から第七の日までパン種の入ったものを食べる者は、その魂がイスラエルから滅ぼされる」(出エジプト記12:15)――さらにこう付け加えた。「第一の日は聖なる日と呼ばれ、第七の日も、汝らにとって聖なる日と呼ばれる。いかなる奴隷の働きも、汝らはしてはならない。ただし、すべての魂のためにしなければならないことは別である」(出エジプト記12:16)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.3
Primum diem saeculi esse Dominicum diem, dies sabbati septimus probat, in quo requievisse perhibetur Deus, dicente Scriptura: Et benedixit Deus diem septimum, et sanctificavit eum, quia in eo requievit ab omnibus operibus suis, quae caeperat Deus facere (Gen. II) .
PL 20, 912C世の第一の日が主日であることは、安息日の第七日が証明している。その日に神は休んだと言われる。聖書はこう言う。「神は第七の日を祝福し、聖別した。その日に、神が造り始めたすべての業から休んだからである」(創世記2)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.4
Caute loquitur Scriptura divina, non absolute dicens, requievisse Deum ab operibus suis, sed ab operibus quae coeperat Deus facere, ne omnipotentem, et imperio sermonis cuncta facientem, laborasse existimes, cum requievisse audis; sed ut intelligas quod perfectis omnibus hujus mundi rebus, a quibus requievisse, id est cessasse, describitur, alia voluntati suae placita operari non desinat: sicut testatur in Evangelio Dominus Jesus dicens: Pater meus usque modo operatur, et ego operor (Joan. V, 17) .
PL 20, 912C神聖な書は慎重に語る。神が自分の業から休んだと無条件に言うのではなく、神が造り始めた業から休んだと言う。それは、休んだと聞いて、全能であり、命令の言葉によってすべてを造る者が労苦したと、あなたが思うことのないためであり、また、この世界のすべてのものが完成して、そこから休んだ、すなわち止んだと記されていても、自分の意志にかなうほかのことを働くのをやめない、と理解させるためである。主イエスが福音書でこう言って証言するとおりである。「私の父は今まで働いており、私も働く」(ヨハネ5:17)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.5
Requies igitur Dei, non laboris remedium, sed coeptorum finis est operum; siquidem postquam perfecit mundum, opus suum regere non desistit. Ipsius enim nutu omnium rerum natura cursum suum vel jussa peragit, vel prohibita subtrahit.
PL 20, 913Aしたがって、神の休みは、労苦の癒やしではなく、始めた業の終わりである。世界を完成したのちも、自分の業を治めることをやめないからである。実に、万物の自然は、彼の合図のままに、命じられれば自らの進路を全うし、禁じられればそれを引っ込める。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.6
Nam in diebus sancti Noe (Gen. VIII et IX) , ipsius providentia pollutum variis iniquitatibus mundum vel cataclysmo delevit, vel post diluvium reparavit.
PL 20, 913A実に、聖なるノアの時代(創世記8および9)にも、彼の摂理が、さまざまな不法によって汚れた世界を、大洪水で滅ぼし、あるいは洪水ののち立て直した。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.7
Ipse super quatuor urbes Sodomorum, ubi masculi in masculos turpitudines exercebant, sulphur et ignem de coelo (Gen. XIX) contra morem pluit, ut quos ardor illicitus, ad expugnandum ipsius naturae morem succenderat, igneus imber exstingueret.
PL 20, 913B彼自身が、男が男に対して恥ずべき行いをしていたソドムの四つの町の上に、天から硫黄と火を(創世記19)、常ならぬしかたで降らせた。不法な情欲に燃えて、自然そのものの秩序に攻め入るまでになった者たちを、火の雨が滅ぼすためである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.8
Ipse genus patriarchicum delegit ex Gentibus, populum scilicet Hebraeorum; pro cujus libertate, Aegypti regnum novem plagis afflictum, decima interemit (Exod. XII, XIII, XIV, XV) .
PL 20, 913B彼自身が、族長の血統を諸国民の中から選んだ。すなわちヘブライ人の民である。その自由のために、エジプトの王国を九つの災いで苦しめ、十番目の災いで滅ぼした(出エジプト記12、13、14、15)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.9
Ipse divisit Rubrum mare; quando in murorum firmitatem liquentis elementi unda diriguit, gelaverunt enim, tamquam murus, aquae: gelaverunt fluctus in medio maris, sicut testatur in Exodo (Exod. XV) fides illius Cantici triumphalis.
PL 20, 913B彼自身が紅海を分けた。液体の元素の波が城壁の堅固さへと固まったとき——水は壁のように凍りついた。波は海の真ん中で凍りついた——あの勝利の歌の確かな証しが、出エジプト記で証言するとおりである(出エジプト記15)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.10
Ipse ergo, inquam, divisit mare Rubrum, quod a Graecis nuncupatur Erythraeum; ut et plebi suae transitum, et persequentibus foveam praepararet.
PL 20, 913Bしたがって、私は言う。彼自身が、ギリシア人にエリュトライオン〔ギリシア語で「赤い」の意〕と呼ばれる紅海を分けた。自分の民には通り道を、追う者たちには墓穴を備えるためである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.11
Egressis namque Israelitis per fundamentum maris sicco vestigio, et Aegyptiis omnibus eodem meatu post illos properanter ingressis, confestim proprium liquorem stupentibus aquis, Deus qui abstulerat, reddidit, et armatas acies equitum, ipsumque Pharaonem pariter cum quadrigis curruum, totoque exercitu, undis obruentibus, enecavit.
PL 20, 913C実に、イスラエル人たちが乾いた足跡で海の底を通って出て行き、エジプト人たちがみな同じ通り道を、彼らの後から急いで入ったとき、たちまち、神は、取り去っていた水自身の流れを、呆然と立ち尽くす水に返し、武装した騎兵の隊列と、ファラオ自身を、四頭立ての戦車、全軍もろとも、波で覆って殺した。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.12
Aquarum muri, qui credentem populum tuiti fuerant, hostilem manum propria ruina prosternunt. Ipse pluit manna cibum (Exod. XVI) suis cultoribus in eremo, qui ignem pluerat nefando sacrilegio criminosis: ipse pluit manna placidus, qui flammam pluerat indignatus.
PL 20, 914A水の壁は、信じる民を守っていたが、自らの崩落によって敵の手を打ち倒す。荒れ野で自分を礼拝する者たちに、食べ物としてマナを降らせた(出エジプト記16)のは彼自身であり、忌むべき冒瀆によって罪過を犯した者たちには火を降らせた、その同じ者である。穏やかにマナを降らせたのは、憤って炎を降らせたその者である。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.13
Sed quoniam singula per ordinem replicare propositus primi, ac septimi dierum tractatus non capit, necessaria brevitate praeteriens, pauca perstringam Ipse disrupit petram, et fluxerunt aquae (Ps. LXXVII) tot millibus hominum sitientibus in deserto (Exod. XVII) , prostravit infinitos adversariorum populos, plurima inimicarum gentium regna delevit.
PL 20, 914Aしかし、第一の日と第七の日という提案された論題は、個々のことを順に繰り返すことを許さないので、必要な簡潔さをもって通り過ぎ、わずかなことだけを手短に述べる〔底本は perstringam の後に区切りがないが、次の Ipse を大文字で刷る。ここで文を切った〕。彼自身が岩を裂き、水が流れ出た(詩篇77)、荒れ野で渇いていた数多くの人々のために(出エジプト記17)。敵の無数の民を打ち倒し、敵対する諸国民の多くの王国を滅ぼした。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.14
Jordanem quoque siccavit fluvium, ut credentem populum in terram repromissionis induceret. Ipse Jordanem siccavit fluvium (Jos. III, IV) , qui arentem petram, fluminis verterat in liquorem: A facie enim Domini mota est terra, a facie Dei Jacob.
PL 20, 914A彼はまた、信じる民を約束の地に導き入れるために、ヨルダン川を干上がらせた。ヨルダン川を干上がらせたのは彼自身である(ヨシュア記3、4)。乾いた岩を川の水に変えた者である。「主の顔の前で地は揺れ動いた。ヤコブの神の顔の前で」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.15
Qui convertit solidam petram in stagnum aquae, et rupem in fontes aquarum (Ps. CXIII) . Deinde Legem quam dederat in Sina, constituit in Sion, auxit in Jerusadem; et post offensam dilecti populi, eamdem porrexit ad Gentes.
PL 20, 914B「固い岩を水の池に、岩山を水の泉に変える者〔の前で〕」(詩篇113)。次に、シナイで与えた律法を、シオンで確立し、エルサレム〔底本は Jerusadem。Jerusalem と読む〕で増し加え、愛する民の過ちののち、それを諸国民に差し伸べた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.16
Nam postquam veniens in hominem Dei Filius, per quem haec omnia facta sunt, et sine quo factum est nihil (Joan. I) , ab ipsis suis quondam filiis quos protexerat, et exaltaverat, non solum repulsus est, verum etiam crucifixus, clamat utique per Prophetam: Filios genui, et exaltavi, ipsi autem me spreverunt.
PL 20, 914B実に、神の子——これらすべてはそれを通して造られ、それなしには何も造られなかった——(ヨハネ1)が、人となって来たのち、かつて自分が守り、高めた自分の子らにさえ、退けられただけでなく、十字架につけられたので、預言者を通して叫ぶ。「私は子らを生み、高めた。しかし彼らは私を侮った」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.17
Agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui, Israel vero me non cognovit, et populus me non intellexit (Is. I) ; tamquam si diceret, quoniam cognoverunt olim bruta animalia Gentilium populorum regnatorem coeli, suumque possessorem, ac Dominum, humanorum peccaminum pannis indutum, et in angusto Judaeae praesepio (Luc. II) collocatum, Israeliticus vero populus liberatorem suum non voluit agnoscere: Auferam, sicut praedictum est, ab Judaea, et ab Jerusalem, validum et validam.
PL 20, 914C「牛は自分の持ち主を知り、驢馬は主人の飼い葉桶を知る。しかしイスラエルは私を知らず、民は私を悟らなかった」(イザヤ1)。それはあたかも、こう言うかのようである。かつて、異邦の民の獣たちは、天の王、自分たちの持ち主であり主を、人の罪の布をまとい、ユダヤの狭い飼い葉桶(ルカ2)に置かれたその姿で認めたのに、イスラエルの民は自分の解放者を認めようとしなかった、と。「私は、あらかじめ言われたとおり、ユダヤとエルサレムから、力ある男と力ある女を取り去る」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.18
Verbum utique incarnatum; virtutem panis, et virtutem aquae, virtutem cibi coelestis, et virtutem aquae regenerantis; et prudentem quinquagenarium, jubilaeum scilicet remissionis annum; et sapientem architectum (Is. III) , Spiritum videlicet sanctum, per quem mihi aedificem Ecclesiam novam ex Gentibus.
PL 20, 915Aそれはすなわち、受肉した言葉、パンの力と水の力、天の食べ物の力と再生させる水の力、そして「思慮深い五十歳の者」、すなわち赦しのヨベルの年、そして「知恵ある建築家」(イザヤ3)、すなわち聖なる霊である。私は彼を通して、自分のために諸国民から新しい教会を建てる〔aedificem は一人称の接続法。「私が建てる」と取った〕。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.19
Ab tulit enim Dominus cuncta salutarium munera dona, vel quae tribuerat, vel quae promiserat Judaeis ingratis; et contulit ad fidem suam prompto servitio ex omni natione conversis.
PL 20, 915A実に、主は、救いの賜物のすべてを——恩を知らぬユダヤ人たちに与えていたものも、約束していたものも——取り去り〔底本は Ab tulit。abstulit と読む〕、あらゆる民族から、すみやかな奉仕をもって自分の信仰へ回心した者たちに授けた。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.20
Quando ergo requievit Dominus, qui semper est operatus, quem ex paucis operibus ejus quae transiens memoravi, certissime certi sumus semper operatum, et quotidie operari perspicimus?
PL 20, 915Aそれでは、いつ主は休んだのか。主はつねに働いてきた。私が通りすがりに挙げた彼の少数の業から、我々は、彼がつねに働いてきたことを最も確実に確信し、日ごとに働いていることを見て取っているのである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.21
Nam quod elementa tam coelestia, quam terrena, humano generi serviunt, ipsius opus est. Quomodo enim non contemnerent exiguum terrenumque hominem, nisi Creatoris sui imperio obedirent?
PL 20, 915B天のものも地のものも、元素が人類に仕えていること、それは彼の業である。実に、もし創造者の命令に従わなければ、取るに足りない地上の人間を、どうして軽んじないことがあろうか。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.22
Nos ipsi etiam quod nascimur, quod haec ipsa opera Domini ex parte novimus, quod vivendo vitam quaerimus, quod futurorum spem gerentes pie conversamur et loquimur; Dei, inquam, Dei sunt opera.
PL 20, 915B我々自身についても、我々が生まれること、主のこれらの業そのものを部分的に知っていること、生きながら生命を求めること、来るべきものへの希望を抱いて敬虔に暮らし語ること——これは神の、神の業であると私は言う。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.23
Cujus pietatis et hoc ingens opus est, quod etiam malos atque incredulos patienter sustineat, clementer exspectet, et, si poenituerint, sicut misericors pater amplectatur.
PL 20, 915B彼の慈しみの大いなる業は、次のことでもある。悪しき者や不信仰な者をも忍耐強く耐え、寛大に待ち、彼らが悔い改めれば、慈しみ深い父のように抱きしめることである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.24
Requievit plane tunc etiam Dei Filius ab omnibus operibus suis quae coeperat Deus facere, quando consummatis mirabilibus universis, et impleto sexto die omni opere Passionis, die septima, id est die sabbati, requievit sepultus.
PL 20, 915B神の子もまた、神が為し始めたすべての業から休んだことは確かである。それは、すべての奇跡を成し遂げ、第六日に受難のすべての業を満たしたのち、第七日、すなわち安息日に、葬られて休んだときである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.25
Sed quoniam Dei operosa quies est, ipsa requies otiosa esse non potuit. Nam corpore in sepulcro seposito, divinitas cum anima hominis ad inferna descendens, vocavit de locis suis animas sanctorum, quorum corpora surrexisse Matthaeus evangelista testatur dicens: Et multa corpora sanctorum dormientium surrexerunt; et exeuntes, inquit, de monumentis post resurrectionem ipsius, intraverunt in sanctam civitatem, et multis apparuerunt (Matth. XXVII) .
PL 20, 915Cしかし、神の休みは働きに満ちたものであるから、その休みそのものが無為であることはできなかった。実に、体が墓に安置されているあいだに、神性は人の魂とともに冥界へ降り、聖なる者たちの魂をそれぞれの場所から呼び出した。その者たちの体がよみがえったことを、福音書記者マタイはこう言って証言する。「眠っていた聖なる者たちの体が数多くよみがえり、墓から出て、と彼は言う、彼の復活ののち、聖なる都に入り、多くの人に現れた」(マタイ27)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.26
Descendisse autem Salvatoris animam ad inferos visitandos, non solum beati Petri Epistola (I Petr. III) , verum etiam beati Davidis prophetia testatur, cum dicit: Quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem (Ps. XV) .
PL 20, 916A救い主の魂が冥界の者たちを訪れるために降ったことは、福なるペトロの手紙(一ペトロ3)だけでなく、福なるダビデの預言も証言する。彼はこう言う。「汝は私の魂を冥界に見捨てず、汝の聖なる者に朽ち果てることを見させない」(詩篇15)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.27
Filius enim Dei non idcirco cum suscepti hominis anima ad inferos descendit, ut eam in inferno relinqueret, sed ut plurimas resurrecturis sanctorum corporibus animas revocaret.
PL 20, 916A実に、神の子は、受けた人間の魂とともに冥界に降ったが、それはその魂を冥界に残すためではなく、これからよみがえる聖なる者たちの体に、数多くの魂を呼び戻すためであった。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.28
Ob hoc namque is qui in forma Dei semper erat, formam servi suscipiens, suscepit et crucem; ut die tertia resurgendo exceptam triumpharet mortem, quam perpeti omnino vitae Dominum non liceret.
PL 20, 916A実に、このために、つねに神の形でいた者が、僕の形をとって、十字架をも受けた。それは、第三の日に復活して、受け入れた死に勝利するためである。生命の主が死を耐え忍ぶことは、まったく許されないはずだったのに。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.29
Ergo quoniam post Passionem suam Dominus Jesus, illucescente Dominica, a mortuis erat resurrecturus, et primam sanctitatem primo resurrectionis suae diei collaturus; ideo Lex antiqua praenuntiat, et primus dies, inquit, vocabitur sanctus, et dies septimus vocatus sanctus erit vobis (Exod. XII, 16.) Primum diem resurrectionis vocandum perhibet sanctum, septimum jam vocatum futurum dicit sanctum; septimum millesimum scilicet annum, de quo ait Propheta ad Dominum: Quoniam mille anni ante oculos tuos sicut dies unus (Ps. LXXXIX) .
PL 20, 916Bしたがって、主イエスは、受難ののち、主日が明けるときに死者の中からよみがえり、自分の復活の第一の日に、最初の聖なることを授けるはずであったので、古い律法はあらかじめこう告げる。「第一の日は、と律法は言う、聖なる日と呼ばれ、第七の日も、汝らにとって聖なる日と呼ばれる」(出エジプト記12:16)。復活の第一の日は聖なる日と呼ばれるべきだと言い、第七の日は、すでに呼ばれた聖なる日となるだろうと言う。すなわち七千年目の年であり、それについて預言者は主に言う。「千年は汝の目の前では一日のようだから」(詩篇89)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.30
Ita Igitur in primum diem resurrectionis Christi omnis erat transferenda festivitas, ut septimi diei exspectanda nobis esset et requies simul, et sanctitas; cum dicitur, primus dies vocabitur sanctus, statimque adjicitur, et dies septimus vocatus sanctus erit vobis.
PL 20, 916Bかくして、あらゆる祝いはキリストの復活の第一の日へ移されるはずであり、そのうえで第七の日の休みと聖なることを、我々は待たねばならなかった。「第一の日は聖なる日と呼ばれる」と言われ、すぐに「第七の日も、汝らにとって聖なる日と呼ばれる」と付け加えられているからである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.31
Omne opus servile non facietis, praeterquam quod erit faciendum omni animae (Exod. XII) . Quotquot enim primum diem, id est Dominicum diem, nuncupamus sanctum, credentes eum sanctificatum resurrectione Domini Jesu; exspectamus etiam illum vere sanctum diem, septimi millesimi anni diem, qui adveniet post istos sex dies, sex millium videlicet annorum saeculi, quibus eompletis requies erit vere sanctis, et fideliter credentibus in resurrectione Christi.
PL 20, 916C「いかなる奴隷の働きも、汝らはしてはならない。ただし、すべての魂のためにしなければならないことは別である」(出エジプト記12)。実に、第一の日、すなわち主日を、主イエスの復活によって聖とされたと信じて聖と呼ぶ我々は皆、あの真に聖なる日、七千年目の年の日をも待つ。それは、これらの六日——すなわち世の六千年——ののちに来る日であり、それが満ちた〔底本は eompletis。completis と読む〕とき、真に聖なる者たち、キリストの復活を忠実に信じる者たちに、休みがあるのである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.32
Nam nulla erit ibi pugna contra diabolum, qui tunc utique detinebitur suppliciis religatus; nullum certamen contra vitia corporis, quod jam concupiscentiis obnoxium non erit.
PL 20, 917Aそこには、悪魔に対する戦いは一切ないからである。悪魔はそのとき、責め苦に縛られて拘束されているはずである。体の悪徳に対する戦いも一切ない。体はもはや欲望に服さないからである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.33
Nam spiritale resurget corpus, ut Apostolus ait: Quod seminatur in corruptione, surget in incorruptione: quod seminatur in contumelia, surget in gloria; quod seminatur in infirmitate, surget in virtute; quod seminatur corpus animale, surget corpus spiritale (I Cor. XV) .
PL 20, 917A実に、霊的な体がよみがえるのである。使徒が言うとおりである。「朽ちるものとして蒔かれ、朽ちないものとしてよみがえる。辱めの中に蒔かれ、栄光の中によみがえる。弱さの中に蒔かれ、力の中によみがえる。魂の体が蒔かれ、霊の体がよみがえる」(一コリント15)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.34
Et iterum post pauca idem beatissimus Paulus: Oportet, inquit, corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem, tunc fiet, inquit, sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoria.
PL 20, 917Aまた、少しのち、同じいとも福なるパウロは言う。「この朽ちるものは朽ちないものを着、この死ぬべきものは死なないものを着なければならない。そして、この死ぬべきものが死なないものを着るとき、書かれている言葉が実現する、と彼は言う。『死は勝利に呑み込まれた』」。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.35
Ubi est, mors, victoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus (Ibid., 3) ? Et quis iste sit mortis aculeus, ipsius beati Apostoli cohaerens aperit sermo: Aculeus autem mortis peccatum: virtus autem peccati lex est (I Cor. XV, 56) .
PL 20, 917A「『死よ、汝の勝利はどこにあるのか。死よ、汝の刺はどこにあるのか』」(一コリント15:3〔引かれた句は15:55〕)。この死の刺が何であるかは、同じ福なる使徒の続く言葉が明らかにする。「死の刺とは罪であり、罪の力とは律法である」(一コリント15:56)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.36
Aculeus quidem mortis peccatum, charissimi, quia per peccatum mors: virtus vero peccati Lex, quoniam sine Lege peccatum mortuum est. Peccatum enim non imputatur cum Lex non est.
PL 20, 917B死の刺が罪であるのは、いとも愛する者たちよ、罪によって死が来たからであり、罪の力が律法であるのは、律法なしには罪は死んでいるからである。実に、罪は、律法がないときは数えられない。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.37
Nam neque Adam fuisset mortuus, quod de fructu illius arboris manducavit, nisi contra vetitum manducasset, legem mandati contemnens: neque hodie aliquis reatum peccati incurrit, si eum non adstringat aut naturalis lex, aut mandati lex, aut litterae Lex.
PL 20, 917B実に、アダムも、あの木の実を食べたことで死んだのは、禁じられたものに背き、命令の法を軽んじて食べたからであり、そうでなければ死ななかったであろう。今日でも、自然の法、命令の法、文字の律法のいずれもその人を縛らないなら、誰も罪の責めを負わない。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.38
Naturalis lex est illa qua Gentes Legem litterae non habentes, naturaliter ea quae Legis sunt (Rom. II) , faciunt; quia rationabilis animae humanae natura, ut Creatorem suum sentiat, ut proximum non laedat, ut non faciat quod pati non vult, naturali quadam lege intelligit; unde inexcusabilis est omnis homo qui vel auctorem suum negat; vel facit malum quod per legem naturae non ignorat esse malum.
PL 20, 917B自然の法とは、文字の律法を持たない諸国民が、律法の命じることを本性によって行う(ローマ2)、その法である。理性ある人間の魂の本性は、自分の創造者を感じ取ること、隣人を害さないこと、自分が受けたくないことをしないことを、ある自然の法によって悟るからである。それゆえ、自分の造り主を否定する者も、自然の法によって悪だと知らないわけではない悪を行う者も、誰であれ弁解の余地がない。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.39
Iterum lex mandati est: Ab omni fructu ligni quod est in paradiso ad escam, edes: ab isto autem non edas (Gen. II) ; et quaecumque ante Moysen verbo tantum Dominus praecepisse cognoscitur.
PL 20, 917C次に、命令の法がある。「楽園にある木のすべての実を、食べ物として食べてよい。しかしこの木からは食べてはならない」(創世記2)。また、モーセ以前に主が言葉だけで命じたと知られているすべてのものである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.40
Lex litterae est: Non occides, non moechaberis, non falsum testimonium dices (Exod. XX) , et caetera quae transacto jam dimidio numero annorum saeculi, ideo per Legem litterae prohibentur, ut negligenti homini vel naturalem legem, vel mandati legem, scriptum Legis commonitorium traderetur, et haberet oblivio paedagogum, dissimulatio compulsorem; dicente Apostolo: Quoniam Lex paedagogus noster fuit in Christo (Galat. III) .
PL 20, 918A文字の律法とは、「殺してはならない。姦淫してはならない。偽りの証言をしてはならない」(出エジプト記20)、そのほかのことである。世の年数の半ばがすでに過ぎたのち、文字の律法によってそれらが禁じられたのは、怠る人に、自然の法にせよ命令の法にせよ、書かれた律法の訓令が渡され、忘却には養育係が、黙認には強制する者がいるようにするためである。使徒が言うとおりである。「律法はキリストにおいて我々の養育係であった」(ガラテヤ3)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.41
Lex autem sive naturae, sive mandati, sive litterae, tunc dominatur homini, quando aetas ejus capax esse coeperit Legis.
PL 20, 918A法は、自然の法であれ、命令の法であれ、文字の律法であれ、その人の年齢が法を受け入れうるようになったときに、人を支配する。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.42
Et hinc est illud quod apostolus Paulus ex Judaeis parentibus natus, Hebraeus quippe ex Hebraeis, ait: Ego autem vivebam sine Lege aliquando, ut ostenderet solam infantiae aetatem sine Lege vivere, quae nondum capiat Legem; sed mox ubi venit Lex, inquit, peccatum revixit: ego autem mortuus sum (Rom. VII) ; hoc est dixisse, peccatum, quod erat ignoranti mortuum, vivere intelligenti coepit: et ego qui vivebam prius sine Lege, factus sum morti obnoxius, nisi declinavero peccatum, quod jam mihi intelligenti mortem generat: et incipit mandatum quod mihi ad vitam datum est, hoc esse ad mortem.
PL 20, 918A使徒パウロ——ユダヤ人の両親から生まれ、まさしくヘブライ人の中のヘブライ人——がこう言ったのは、ここから来ている。「私はかつて律法なしに生きていた」。これは、まだ律法を受け入れない幼年期だけが律法なしに生きることを示すためである。「しかし、律法が来るとすぐに、と彼は言う、罪が生き返り、私は死んだ」(ローマ7)。つまり、知らない者には死んでいた罪が、悟る者には生きはじめ、以前は律法なしに生きていた私は、いまや悟る私のうちに死を生む罪を避けないなら、死に服する者となり、命のために私に与えられた戒めが、死のためのものとなり始める、と言ったのである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.43
Ille ergo septimus millesimus annus (ut ad propositum caput redeam) ipse erit vere beatissimus dies, quando agonis hujus quem nunc patimur, desinente conflictu, optatam victores requiem capient, ac felici otio perfruentur, nullum servile opus ibi, id est nullum peccati opus facientes; quia qui facit peccatum, servus est peccati, ut ait Salvator (Joan. VIII) ; sed hoc plane solum facient quod faciendum erit omni animae sanctae, scilicet ut copulati agminibus Angelorum, perpetuos hymnos et gratiarum actiones Domino nostro referant in aeternum.
PL 20, 918Bそれゆえ、あの七千年目の年こそ(本題に戻って言えば)、真にいとも福なる日となるであろう。そのとき、我々がいま耐えているこの闘いの争いが止んで、勝利者たちは望んだ休みを得て、幸いな閑暇を楽しみ、そこでは奴隷の働きを一切、すなわち罪の働きを一切しない。罪を行う者は罪の奴隷だ、と救い主が言うとおりである(ヨハネ8)。そうではなく、聖なる魂すべてのためになすべきことだけを、確かに行う。すなわち、天使たちの軍勢と結ばれて、永遠に、我々の主に絶え間ない賛歌と感謝を捧げることである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.44
Sane juxta historiae rationem, praeceptum Judaeis fuerat, ut diebus sabbati ab omni opere peccati quiescerent, et ea solum quae animae congruebant, exercerent: sed quoniam, hac salutari observatione neglecta, omnem sabbati legem ad otium, luxuriamque contulerant, palam est, unde odisse se Deus (Is. I) jam non sua, sed illorum sabbata contestatur.
PL 20, 918Cたしかに、字義に従えば、ユダヤ人たちには、安息日にはあらゆる罪の働きを休み、魂にふさわしいことだけを行うよう命じられていた。しかし、この救いをもたらす守り方をおろそかにして、安息日の律法のすべてを怠惰と放縦に向けたので、なぜ神が、もはや自分のものではなく彼らのものとなった安息日を憎むと断言するのか(イザヤ1)は、明らかである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.45
In evangelicis lectionibus fraternitati vestrae frequenter exposui, ubi Salvatorem sabbatum violasse, Judaei vecordes incusant, quem nos implevisse magis legem sabbati, ipsorum operum quae sabbatis celebravit, evidenti probatione docuimus, non aliunde instructi, nisi ex ipsa Lege, quam pariter legimus cum Judaeis.
PL 20, 919A福音書の朗読において、愚かなユダヤ人たちが、救い主が安息日を破ったと非難する箇所で、兄弟である諸君にしばしば説いた。むしろ彼は安息日の律法を満たしたのだと、彼が安息日に行った業そのものの明白な証明によって、我々は教えた。それは、我々がユダヤ人たちとともに等しく読んでいる、その律法自身から以外のところからは学ばずにである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.46
Scriptum est enim: Una Lex erit indigenae, et advenae (Exod. XII, 49) . Indigenae procul dubio Judaei erant, patriarcharum cives, et Prophetarum: advenae autem, qui graeco sermone appellantur προσήλυτοι; nos utique eramus Gentes, ut ait Apostolus, peregrini, atque hospites Testamentorum, et promissionis eorum, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo (Ephes. II) .
PL 20, 919A実に、こう書かれている。「土地の人にも寄留者にも、律法は一つである」(出エジプト記12:49)。土地の人とは、疑いなくユダヤ人であり、族長たちと預言者たちの市民であった。寄留者とは、ギリシア語で「改宗者」〔ギリシア語〕と呼ばれる者であり、我々はまさに諸国民であって、使徒が言うように、「諸契約の客人であり寄留者、その約束についての希望を持たず、この世で神なき者」であった(エフェソ2)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.47
Sed postquam credidimus, dicit nobis idem beatus Paulus: Jam non estis hospites, et advenae, sed estis cives sanctorum, et domestici Dei (Ibid.) .
PL 20, 919Bしかし、我々が信じたのち、同じ福なるパウロは我々に言う。「汝らはもはや客人でも寄留者でもなく、聖なる者たちの市民、神の家の者である」(エフェソ2)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.48
Una ergo nobis cum Judaeis est Lex; sed illi eam carnali sensu excipiunt, nihil ibi spiritalis intelligentiae requirentes; nos vero in ea Christum reperimus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae coelestis absconditi (Coloss. II) .
PL 20, 920Aしたがって、我々にはユダヤ人たちと共通の一つの律法がある。しかし、彼らはそれを肉的な意味で受け取り、そこに霊的な理解を何も求めない。我々はそこにキリストを見いだす。彼のうちには、天の知恵と知識の宝がすべて隠されているのである(コロサイ2)。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.49
Denique in hac etiam lectione Exodi quae ordinem celebrandae paschae disponit, verum Dei Agnum cum omnibus mysteriis vitae nostrae invenimus, ipsum cognoscentes Deum verum, et hominem, Dominum gregis, et ovem, pastorem simul, et pascua.
PL 20, 920A実に、過越を祝う順序を定める出エジプト記のこの朗読にも、我々は、我々の生命のあらゆる奥義とともに、神の真の子羊を見いだす。彼を、真の神にして人、群れの主にして羊、牧者であり同時に牧草であると知るのである。
Tractatus vel Sermones qui exstant 10.0.50
Misericors enim, et miserator Dominus semetipsum dedit escam timentibus (Ps. CX) . Nam totius observantiae veteris Legem, per gratiam Filii Dei, in veritate novi Testamenti cognovimus esse completam, probantes, quomodo paschae lex, quae per Moysen fuerat data, gratia, et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I) ; cui omni honor, virtus, et gloria cum Patre, et cum Spiritu sancto, per omnia secula. Amen.
PL 20, 920A「主は慈しみ深く、憐れみ深く、自分自身を、自分を畏れる者たちに食べ物として与えた」(詩篇110)。我々は、旧い守りの全体にかかわる律法が、神の子の恩寵によって、新約の真理において成就したことを知っている。モーセを通して与えられた過越の律法が、どのようにしてイエス・キリストを通して恩寵と真理となったか(ヨハネ1)を証明しながらである。彼に〔底本は omni。omnis と読む〕、父とともに、聖なる霊とともに、すべての世々にわたって、すべての誉れ、力、栄光があるように。アーメン。