ブレシアのガウデンティウスbishop c. 387–after 406

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 20 › Tractatus vel Sermones qui exstant

Sermo V. De Exodi lectione quintus 第5説教 出エジプト記の朗読について 5

Gaudentius of Brescia · Tractatus vel Sermones qui exstant · PL 20, 871B · 35 sectiones

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.1

1

Ordinem lectionis Exodi, ubi lex celebrandi pascha describitur, idcirco praeposteravimus, ut in mysteriis reserandis, debitae reverentiae ordinem teneremus; quia oportebat in illa splendidissima nocte vigiliarum, secundo tractatu, non dictorum sequentia, sed congrua neophytis explanari; ut edendi paschalis sacrificii disciplinam rudes neophyti discerent, instructi fideles agnoscerent.

PL 20, 871B

出エジプト記の朗読の順序、すなわち過越を祝う法が記されている箇所を、我々があえて前後入れ替えたのは、奥義を開くにあたって、しかるべき敬意の順序を守るためである。あの輝かしい徹夜の祈りの夜の、二度目の講話では、語られたことの続きではなく、新受洗者たちにふさわしい事柄が説き明かされるべきだったからである。それは、過越の犠牲を食べる作法を、未熟な新受洗者たちが学び、教えを受けた信者たちが再び認識するためであった。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.2

2

Quibus pariter et de habitu edentium, unam speciem tempori aptam disserui, duas tam ipsis, quam catechumenis reservavi.

PL 20, 872A

彼らには、食べる者の身なりについても、時にかなった一つの点を述べ、残る二つは、彼ら自身にも洗礼志願者たちにも取っておいた。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.3

3

Ait enim: Sic autem comedetis illum, id est agnum: Lumbi vestri praecincti, et calciamenta vestra in pedibus vestris, et baculi in manibus vestris (Exod. XII) . Tunc de praecinctione lumborum diximus, nunc de calciamentis et baculis exponamus.

PL 20, 872A

実に彼は言う。「汝らは、このようにそれ、すなわち子羊を食べる。汝らの腰は帯を締められ、汝らの足には履物があり、汝らの手には杖がある」(出エジプト記12)。そのとき我々は腰に帯を締めることについて述べた。今は履物と杖について説き明かそう。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.4

4

Quae ideo hodie proponuntur, quia tunc sequenti die, et tertio, illa prius quae de principiis lectionis consulto praeterieram, necesse fuerit explicari. Agnus Dei verus, quem Joannes Baptista demonstrat, Christus est.

PL 20, 872A

これが今日提示されるのは、そのときは翌日と三日目に、朗読の冒頭にあたる、私があえて通り過ぎた事柄を、先に説明する必要が生じたからである。真の神の子羊、洗礼者ヨハネが指し示す者は、キリストである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.5

5

Ecce, inquit, Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi (Joan. I) . Hujus carnem tam fideles in mysterio, quam simul universi credentes in fide, ita debemus edere, nostrique cordis interioribus commendare, ut non solum praecinctos habeamus castitate lumbos, verum etiam calciati simus, ut ait Apostolus in praeparatione Evangelii pacis (Ephes. VI) .

PL 20, 872B

「見よ、神の子羊を。見よ、世の罪を取り除く者を」と彼は言う(ヨハネ1)。我々は、信者としては奥義において、また同時に信じる者はみな信仰において、その肉をこのように食べ、自らの心の奥に託さなければならない。腰を貞潔によって帯で締めているだけでなく、使徒が言う「平和の福音の備え」において、履物をもはいているためである(エフェソ6)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.6

6

Sicut enim calciamenta terrestria carnalium pedum munimina sunt, et vel asperitati frigoris, vel serpentum morsui, vel spinarum resistunt aculeis: ita Legis divinae praecepta, quibus gressus nostrarum mentium munire praecipimur, repugnant et serpenti diabolo, et asperrimo Aquiloni Gentilium, et haereticorum undique compungentium spinis ac tribulis.

PL 20, 872B

実に、地上の履物が肉の足の守りであり、寒さの厳しさにも、蛇の咬みつきにも、茨の棘にも抗うように、我々の精神の歩みを守るよう命じられている神の法の戒めは、蛇である悪魔に、また異邦人たちの烈しい北風に、また四方から突き刺す異端者たちの茨とアザミに抗う。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.7

7

Hujusmodi ergo calciamentis uti debemus quotquot pascha Dominicum celebramus. Quoniam Lex, ut Apostolus ait, spiritualis est (Rom. VII) ; Et pascha nostrum immolatus est Christus (I Cor. V) . Itaque et lumbi nostri praecincti esse debent, et calciati pedes.

PL 20, 873A

それゆえ、主の復活祭を祝う我々はみな、このような履物を用いなければならない。使徒が言うように、「律法は霊的である」(ローマ7)。また、「我々の過越であるキリストが、屠られた」(一コリント5)。それゆえ我々の腰は帯を締められ、足は履物をはいていなければならない。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.8

8

Quid enim prodest homini, si solam corporis habeat castitatem; et incautus, et sine instructione calciamentorum Legalium, malis fuerit supradictis obnoxius: vel quod quotidie in usu est cordis sui calcaneum patens praebeat comestioni serpentum?

PL 20, 873A

実に、体の貞潔だけを持っていても、不注意で、律法の履物の教えを欠いたまま、前に述べた災いに陥るなら、また日ごとの習いとして自らの心のかかとをむき出しにして、蛇に食われるに任せるなら、人に何の益があるか。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.9

9

Si cogitet mala, si concupiscat aliena, si dolum meditetur, si nutriat iram, si insidietur proximo, si mendacio studeat, si comedatur livore, si tabescat invidia, si venenato ore detrahat bonis; et dum mendacis linguae spiculo lacerare nititur innocentes, morsibus daemonum, qui per ipsum loquuntur, ipse potius lanietur?

PL 20, 873A

悪を思い、他人のものを欲し、欺きをもくろみ、怒りを養い、隣人を待ち伏せし、偽りに励み、妬みに食い尽くされ、嫉みに衰え、毒を帯びた口で善い者たちをそしり、偽りの舌の針で無実の者たちを引き裂こうとするそのうちに、かえって自分自身が、その者を通して語る悪霊たちの咬み傷に引き裂かれるのであれば、何の益があるか。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.10

10

Quid profuit praecinctos habuisse lumbos, si divinorum mandatorum calciamenta non servans, gressus cordis tui (id est animae tuae bases) crudelissimae concisioni tradideris?

PL 20, 873B

あなたが腰に帯を締めていたとして、神の戒めの履物を守らず、あなたの心の歩み(すなわちあなたの魂の足場)を、このうえなく残酷な切り裂きに引き渡したなら、何の益があったか。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.11

11

Contrarium forsitan videatur aliquibus, quod cum hic tantopere calciatos esse debere a Deo jussum sit, alibi ab eodem Domino Deo jubeatur sancto Moysi, et sancto Josue: Solve calciamenta de pedibus tuis (Exod. III; Jos. V) .

PL 20, 873B

ある人々には、矛盾と見えるかもしれない。ここでは履物をはくべきことが、これほど強く神から命じられているのに、他の箇所では同じ主なる神から、聖なるモーセと聖なるヨシュアに、「汝の足から履物を脱げ」と命じられているからである(出エジプト記3;ヨシュア記5)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.12

12

Ingens quidem ratio est, et multiplicium propositionum ambagibus praestruenda: sed quia brevitas congruit et praedicantis labori, et memoriae auditoris, nolo vos longius trahere.

PL 20, 873B

確かにその説明は大がかりなもので、多くの命題を重ねた回り道によって下地を築かねばならない。しかし、簡潔さは語り手の労苦にも聴き手の記憶にもふさわしいので、私は諸君をこれ以上引き回したくない。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.13

13

Ibi solvitur quaestio, ubi calciamenta solvuntur, dum statim causa adjicitur: Solve, inquit, calciamenta de pedibus tuis; locus enim in quo stas, terra sancta est (Exod. III; Jos. V) .

PL 20, 873C

問いは、履物が脱がれるところで解ける。すぐに理由が付け加えられているからである。「汝の足から履物を脱げ」と彼は言い、「汝の立つ場所は、聖なる地だからである」と続ける(出エジプト記3;ヨシュア記5)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.14

14

Ostenditur ergo terra Aegypti, ubi datur praeceptio illa superior, sancta non esse, et ideo ibi habenda mandantur calciamenta; in sancta autem terra decernuntur esse solvenda: quas tamen ob causas, evidenter est exponendum.

PL 20, 873C

こうして、先の命令が与えられるエジプトの地は聖なる地ではなく、それゆえそこでは履物を持つよう命じられ、聖なる地では脱ぐよう定められていることが示される。しかし、それがどんな理由によるのかは、明らかに説明されねばならない。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.15

15

Quamdiu in hujus saeculi Aegypto conversamur, oportet nos pascha Domini celebrantes, calciamentis uti sanctarum Scripturarum; quia tutus non potest esse gressus noster, nisi mandatis Dominicis contegatur, usquequo intremus in illam sanctam promissionis terram quae justis est praeparata.

PL 20, 874A

この世のエジプトに身を置く限り、主の復活祭を祝う我々は、聖書の履物を用いなければならない。主の戒めに覆われなければ、我々の歩みは安全ではありえないからであり、それは、義人たちのために備えられた約束の聖なる地に入るまでのことである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.16

16

Beati enim mites, ait Dominus Jesus, quoniam ipsi possidebunt terram (Matth. V) ; non utique istam terram quam possident peccatores, sed illam in qua non sunt spinae, et tribuli: in qua non sunt serpentes, et scorpii: quippe ubi diabolus cum caeteris immundis spiritibus non accedit.

PL 20, 874A

実に、主イエスは言う。「柔和な者たちは幸いである。その者たちが地を所有するであろうからである」(マタイ5)。罪人たちが所有するこの地ではなく、茨もアザミもない地、蛇もサソリもいない地のことである。そこには悪魔が、他の汚れた霊とともに近づかないからである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.17

17

Erit enim tunc una cum suis satellitibus in igne aeterno, quem paravit Deus utique diabolo, et angelis ejus (Matth. XXV) .

PL 20, 874A

そのとき悪魔は、自らの従者たちとともに、神が「悪魔とその天使たちのために」備えた永遠の火の中にいるからである(マタイ25)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.18

18

Habemus et Joannem Baptistam, qui dixerit de Salvatore humani generis Domino Jesu: Cujus ego non sum dignus, inquit, corrigiam calciamentorum solvere (Joan. I) . Sed alia in Christo ratio est.

PL 20, 874B

我々には洗礼者ヨハネもいる。人類の救い主である主イエスについて、「その履物の紐を解くにも、私はふさわしくない」と言った者である(ヨハネ1)。しかしキリストにおいては、別の理由がある。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.19

19

Ille non propter se calciatus est, sed propter nos; quoniam terra sustinere non poterat majestatis ejus nuda vestigia. Calciamenta cum dicit, gressus ostendit sanctarum Scripturarum, quibus graditur, et circuit notitia ejus in omnes qui habitant super terram.

PL 20, 874B

キリストが履物をはいたのは、自分のためではなく、我々のためである。地は、その威光のむき出しの足跡を支えることができなかったからである。履物と言うとき、それは聖書の歩みを示しており、それによって彼は歩み、彼についての知識は、地に住むすべての者へとめぐり及ぶ。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.20

20

Et ideo Joannes Baptista in Evangelio negat vel idoneum se esse, vel dignum, qui solvat corrigiam calciamentorum ejus, id est, sermonem ejus; sive ut edisserat unum de mandatis ejus; sive ut nudare valeat, et evidenter ostendere calciati adhuc in isto saeculo Verbi Dei veneranda vestigia.

PL 20, 874B

それゆえ洗礼者ヨハネは福音書で、自分が、キリストの履物の紐、すなわち彼の言葉を解く者として、適してもいなければふさわしくもないと否定する。すなわち、彼の戒めの一つを説き明かすにも、あるいは、なおこの世で履物をはいている神の言葉の敬うべき足跡をむき出しにして、明らかに示すにも、ふさわしくないというのである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.21

21

Modo enim per speculum videmus in aenigmate, inquit, tunc vero facie ad faciem (I Cor. XIII) : ubi non erit aliquid occultum quod non revelabitur, nec absconditum quod non scietur (Matth. X) : quando ad illum futurum diem festum Dominus Jesus (Joan. VII) , non sicut sub incredulis, quasi in occulto ascendet; sed sicut scriptum est: Deus palam veniet, et Deus noster, et non silebit (Ps. XLIX) .

PL 20, 874C

実に使徒は言う。「今は我々は鏡を通して謎のうちに見ているが、そのときには顔と顔を合わせて見る」(一コリント13)。そこには、現れずにすむ隠れたものはなく、知られずにすむ秘められたものはない(マタイ10)。その来たるべき祝いの日に、主イエスが(ヨハネ7)、不信の者たちのもとでのようにひそかに上るのではなく、書かれているとおり、「神は公然と来る。我々の神は、黙していない」(詩篇49)ときである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.22

22

Propterea et Apostoli in Evangeliis alibi prohibentur portare calciamenta in via, dum dicitur eis in Evangelio Matthaei a Domino: Nolite possidere aurum, neque argentum, neque pecuniam in zonis vestris, non peram in via, neque duas tunicas, neque calciamenta, neque virgam; dignus enim est operarius mercede sua (Matth. X) .

PL 20, 874C

それゆえ、使徒たちも福音書の別の箇所では、道中に履物を携えることを禁じられている。マタイの福音書で、主が彼らにこう告げているからである。「汝らは、金も銀も銭も、汝らの帯の中に所有してはならない。道中に袋も、二枚の下着も、履物も、杖も〔所有してはならない〕。働き手は、その報酬に値するからである」(マタイ10)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.23

23

Alibi autem jubentur habere, ut Marcus evangelista describit: Et circuibat, inquit, castella Jesus docens.

PL 20, 875A

ところが別の箇所では、福音書記者マルコが記すように、履くよう命じられている。「イエスは村々を巡って教えていた」と彼は言う。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.24

24

Et convocatis illis duodecim, misit eos binos, dans illis potestatem fugare spiritus immundos; et praecipiens illis, ne quid secum tollerent in via, nisi virgam tantum; non peram, non panem, neque nummos in zonis, sed calciatos caligulis, et ne induerent, ait, duas tunicas (Marc. VI) .

PL 20, 875A

「そして十二人を呼び集め、二人ずつ遣わし、汚れた霊を追い出す権能を彼らに与え、道中には杖一本のほか何も携えてはならない、袋も、パンも、帯の中の銭も、と命じ、ただサンダルを履くことを命じ、さらに二枚の下着を着てはならないと」彼は言う(マルコ6)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.25

25

Propter incredulos, et parvae fidei homines, jubentur in via praedicationis, calciamenta habere Apostoli, ut Verbum Dei calciatum, et contectum in mysterio, propter spinas et tribulos blasphemantium praedicent.

PL 20, 875A

不信の者たち、信仰の小さい人々のゆえに、使徒たちは宣べ伝えの道で履物を持つよう命じられる。それは、神の言葉が、冒瀆する者たちの茨とアザミのゆえに、履物をはき、奥義に包まれて宣べ伝えられるためである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.26

26

Ad eos autem qui fideli mente audiunt, quasi jam in sancta terra, perfecti quippe cordis in fide, ubi nuda de Deo securi possent proferre testimonia; jubentur non portare calciamenta, videlicet ut aperta figant illic vestigia divinitatis ejus.

PL 20, 875B

これに対し、信仰の心で聞く者たち、すなわち、すでに聖なる地にいるかのように、信仰において心の完全な者たち、そこでは神についての裸の証しを安心して述べうる者たちのもとへは、履物を携えないよう命じられる。それは、そこに彼の神性のあらわな足跡を据えるためである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.27

27

Et ideo beatus Petrus calciavit se in carcere calciamentis suis (Act. XII) : et sic exiit iterum ad hostes Judaeos et adversarias potestates, ut calciatus pedes in praeparatione Evangelii, calcaret super serpentes, et scorpiones, et super omnem virtutem inimici (Luc. X) .

PL 20, 875B

それゆえ福なるペトロは、牢の中で自分の履物を履いた(使徒言行録12)。こうして再び、敵であるユダヤ人たちと敵対する諸権力のもとへ出ていった。それは、福音の備えとして足に履物をはき、「蛇とサソリの上、また敵のあらゆる力の上を踏みつける」ためである(ルカ10)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.28

28

Et Moyses dicit in benedictionibus, vel ad unumquemque fidelem, vel ad personam potius Christi: Ferrum, inquit, et aes calciamentum tuum (Deut. XXXIII) ; utique ut confringat capita draconum super aquas, id est ut conterat principatus daemonum draconum, qui sunt super aquas Gentilium populorum.

PL 20, 875B

モーセも祝福の言葉の中で、信じる一人ひとりについて、あるいはむしろキリストその人〔ad personam Christi〕に向けて、こう言う。「鉄と青銅が、汝の履物である」(申命記33)。それは、水の上にいる竜たちの頭を砕くため、すなわち、異邦人の諸々の民の水の上にいる竜たち、悪霊たちの支配を打ち砕くためである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.29

29

Aquae vero quod populis comparentur et Gentibus, in Apocalypsi revelatur Joannis: Aquae, inquit, quas vidisti, super quas sedet meretrix Babylon, populi et Gentes sunt (Apoc. XVII) .

PL 20, 876A

水が民々や諸国民にたとえられることは、ヨハネの黙示録に啓示されている。「汝が見た水、その上に娼婦バビロンが座る水は、民々であり、諸国民である」(黙示録17)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.30

30

Opus mihi est et baculo, pascha adhuc in Egypto celebranti; ut si imitator sum sancti Moysi, Hebraeum meum (id est intellectum Israelitem, qui Deum videre promeruit) ab interitu liberem, percusso Aegyptio. Hoc propter seipsum quisque, quamdiu servit Legi.

PL 20, 876A

私には杖も必要である、なおエジプトで復活祭を祝っている私には。私が聖なるモーセに倣う者であるなら、エジプト人を打つことで、私のヘブライ人(すなわち、神を見るにふさわしくなったイスラエル人である知性〔intellectum Israelitem。「イスラエル」を「神を見る者」と解し、人の知性をそのイスラエル人になぞらえるらしい〕)を、滅びから解き放つためである。これを各人は、律法に仕える間、自分自身のために行う。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.31

31

Si quis vero est Apostolicus, et per Jesum prostrato Aegyptio, magnus factus, ac potens; non jam propter se baculum portat, sed propter eos quibus dici necesse est: Quid vultis? in virga veniam ad vos, an in charitate, et spiritu mansuetudinis (I Cor. IV) ?

PL 20, 876A

しかし、もし誰かが使徒的な者であり、イエスによってエジプト人を倒し、大いなる者、力ある者となったなら、もはや自分のためではなく、こう言わねばならない相手のために杖を携える。「汝らは何を望むのか。私が杖をもって汝らのもとに行こうか、それとも愛と柔和の霊をもってか」(一コリント4)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.32

32

Portat et propter eos qui veniunt ad nos in vestimentis ovium, ab intus autem sunt lupi rapaces (Matth. VII) .

PL 20, 876B

彼は、羊の衣をまとって我々のもとに来るが、内側は奪い取る狼である者たちのためにも、杖を携える(マタイ7)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.33

33

Quod si lupus desinat esse lupus, et cum agno pascatur, ut ait Propheta (Is. XI) ; et si leo desinens esse leo, cum bove manducet paleas; baculo opus non est.

PL 20, 876B

もし狼が狼であることをやめ、預言者が言うように、子羊とともに草を食み(イザヤ11)、また獅子が獅子であることをやめて、牛とともにわらを食べるなら、杖は要らない。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.34

34

Si enim feralium morum nequitia in tantam vertatur mansuetudinem, ut cum oviculis innocentibus, ac mundis Christi operariis, vitae pabulum mites quaerant, et capiant, et tales utique sint qui in charitate, et spiritu mansuetudinis ad perfectum debeant erudiri; dicitur a Christo (Matth. X) apostolicis quibusque sacerdotibus, ut neque baculos correptionum portent in via, quando in discipulis obedientibus, ac modestis terram sanctam possidere jam coeperint.

PL 20, 876B

実に、野獣のような習いの邪悪さがそれほどの柔和に変わり、無垢な小さな羊たち、キリストの清い働き手たちとともに、生命の糧を柔和な者として求めて取り、愛と柔和の霊のうちに完全へと教え導かれるべき者たちとなるなら、キリストは(マタイ10)、使徒的な祭司〔sacerdos〕たちにみな、道中に懲らしめの杖を携えてはならないと告げる。そのとき彼らは、従順で慎み深い弟子たちの中で、すでに聖なる地を所有し始めているのだから。

Tractatus vel Sermones qui exstant 5.0.35

35

Quod annuat de vobis pusillitati meae Salvator humani generis, Deus Dominus Jesus. Cui una Deitas, eademque omnipotentia, cum Patre, et Spiritu sancto, ante omnia, et nunc, et semper, et in cuncta saecula. Amen.

PL 20, 876B

人類の救い主、神である主イエスが、諸君に関するこのことを、私の卑小な身に許すように。キリストには、父および聖なる霊とともに、唯一の神性、同一の全能がある。万物に先立ち、今も、常に、すべての世々にわたって。アーメン。