ブレシアのガウデンティウスbishop c. 387–after 406

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 20 › Tractatus vel Sermones qui exstant

Sermo XII. De diversis capitulis secundus. De eo quod ait Dominus Jesus: Nunc judicium est hujus mundi 第12説教 さまざまな章句について 2——主イエスが「今こそこの世が裁かれる時」と言うことについて

Gaudentius of Brescia · Tractatus vel Sermones qui exstant · PL 20, 928A · 32 sectiones

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.1

1

Post illam Dei Patris vocem qua glorificatum Filium rursus glorificandum dixerat, ubi Salvator locutus est ad circumstantes turbas, quod proxime disseruimus, hujus testimonium vocis non sui causa honoris, sed nostrae fidei instruendae gratia fuisse delatum; quid statim subsequens idem Dominus adjecerit, textus hujus quae modo decursa est, indicat Evangelicae lectionis.

PL 20, 928A

父なる神の声――子が栄光を受けたが再び栄光を受けるであろうと言った声――ののち、救い主は周りの群衆に、この声の証しは自分の栄誉のためではなく、我々の信仰を教え込むためにもたらされたのだと語った。このことは先に論じたとおりである。その直後に同じ主が何を付け加えたかを、今しがた読まれた福音書朗読の本文が示している。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.2

2

Nunc, inquit, judicium est hujus mundi (Joan. XII, 31) . Considerandum puto, fratres charissimi, cujusmodi dixerit tunc imminere judicium.

PL 20, 928A

「今、この世の裁きがある」(ヨハネ12:31)。いとも愛する兄弟たちよ、主がどのような裁きが迫っていると言ったのかを、考えてみるべきだと思う。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.3

3

Si de futuro judicio, quo per ignem judicabitur hic mundus, sentiri voluisset, non dixisset nunc est, sed dixisset tunc erit: verum quia de praesenti loquebatur judicio, intueri convenit, quod fuerit illud praesens mundi judicium.

PL 20, 928A

もし主が、火によってこの世が裁かれる将来の裁きについて理解されることを望んだのなら、「今である」とは言わず、「そのときになる」と言ったであろう。しかし現在の裁きについて語っていたのだから、この世の現在の裁きとは何であったのかを、見極めるのがふさわしい。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.4

4

Numquid in primo adventu suo Christus mundum judicasse existimabitur, quem potius salvasse cognoscitur, sicut ipse testatus est dicens: Non enim misit Deus Filium suum ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum (Joan. III, 17) .

PL 20, 928B

キリストはその最初の到来で世を裁いたと考えられようか。むしろ世を救ったことが知られているではないか。彼自身がこう言って証言したとおりである。「神がその子を遣わしたのは、世を裁くためではなく、世が彼によって救われるためである」(ヨハネ3:17)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.5

5

Et in Evangelio beati Lucae legitur, cum quidam vicus Samariae noluisset suscipere Salvatorem, indigne ferentes Apostoli Jacobus et Joannes, dixerunt ad eum: Domine, vis dicamus ut ignis descendat de coelo super eos, èt consumat eos, sicut Elias fecit?

PL 20, 928B

また、福なるルカの福音書には、サマリアのある村が救い主を受け入れようとしなかったとき、使徒ヤコブとヨハネが憤慨して、彼に言ったと読まれる。「主よ、エリヤがしたように、天から火が下って彼らを焼き尽くすよう、我々が言うことを望むか」。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.6

6

At ille indignatus prohibuit (Luc. IX, 54) . O ira misericors! Quid ergo est quod ait: Nunc judicium est hujus mundi (Joan. XII, 31) ? Judicium, fratres, duplici ratione potest intelligi.

PL 20, 928B

しかし彼は憤って、これを禁じた(ルカ9:54)。ああ、慈しみに満ちた怒りよ。では、「今、この世の裁きがある」(ヨハネ12:31)と言ったのは、どういうことか。兄弟たちよ、「裁き」は二通りの意味で理解できる。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.7

7

Nam et decernentis sententia judicium dicitur, et supplicium patientis dicitur poena: judicium alterum agentis est, alterum patientis. Judex facit judicium, reus subit; et est utriusque judicium.

PL 20, 928C

すなわち、決定を下す者の判決も「裁き」と言われ、苦しむ者の責め苦は「刑罰」と言われる〔続く文から、この責め苦も「裁き」と呼ばれる、すなわち受ける者にとっての裁きは刑罰である、の意と見える〕。裁きの一方は行う者のものであり、他方は受ける者のものである。裁き主は裁きを行い、罪人はそれを受ける。そして双方に裁きがある。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.8

8

Mundum vero cum dicit Scriptura aut facere, aut pati judicium, non elementorum irrationabilium naturas indicat, sed accolas mundi significat: sicuti cum domus Israel dicitur, non parietes, vel tecta, sed homines Israelitae monstrantur.

PL 20, 929A

聖書が、世が裁きを行うとか受けるとか言うとき、それは理性なき諸元素の本性を指すのではなく、世の住人を意味している。「イスラエルの家」と言われるとき、壁や屋根ではなく、人であるイスラエルの民が示されるのと同じである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.9

9

Ergo dominator omnium Christus, post inusitatum sacrae Virginis partum, post adorata munifico magorum cultu cunabula, post multiplicem doctrinam coelestis eloquii, post variarum curationum medelas imperio verbi potentis effectas, post istud praesens testimonium Patris, cum esset jam proximus Passioni, sic ait: Nunc judicium est hujus mundi (Joan. XII) ; tamquam si diceret: Nunc, nunc est hujus mundi judicium, utrum credere eligat post Passionem voluntariam virtute propria resurgenti, ut ex fide salvetur, an cum Judaeis negandum judicet eum Judicem qui negaturus erit proprios negatores, dicens ad illos: Nescio vos: discedite a me in ignem aeternum, operarii iniquitatis (Luc. XIII) .

PL 20, 929A

それゆえ、万物の支配者であるキリストは、聖なるおとめの類例のない出産ののち、博士たちの惜しみない礼拝を受けたゆりかごののち、天の言葉による多様な教えののち、力ある言葉の命令によって成し遂げられたさまざまな癒やしののち、父のこの今の証しののち、すでに受難が間近であったとき、こう言った。「今、この世の裁きがある」(ヨハネ12)。それは、次のように言うかのようである。「今、まさに今、この世の裁きがある。自発的な受難ののち自らの力で復活する者を、信じることを選び、信仰によって救われるのか。それとも、ユダヤ人たちとともに、あの裁き主を否認すべきだと判断するのか。その裁き主は、自分を否認する者たちを自ら否認しようとして、彼らにこう言う。『私は汝らを知らない。私から離れて、永遠の火に入れ、不法を働く者どもよ』(ルカ13)」。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.10

10

Sive magis (et ita sentiendum auctoritate cohaerentis eloquii utilius approbamus), Nunc judicium est hujus mundi (Joan. XII) ; id est appropinquavit hora ut mundi Creatorem, ac Judicem mundus judicet judicandus.

PL 20, 929B

あるいはむしろ(そして前後の言葉の権威に照らして、こう解するほうが有益だと我々は認める)、「今、この世の裁きがある」(ヨハネ12)とは、すなわち、自らも裁かれるべき世が、世の創造主であり裁き主である者を裁く時が近づいた、ということである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.11

11

Similiter namque in Evangelio Lucae loquitur ad pontifices, et presbyteros, et strategos magistratus templi, qui ad eum comprehendendum venerant: Quasi ad latronem existis cum gladiis et fustibus; cum quotidie vobiscum fuerim in templo, et non extendistis manus super me; sed haec est, inquit, vestra hora, et potestas tenebrarum (Luc. XXII) .

PL 20, 929B

同様にルカの福音書で彼は、自分を捕らえに来た大祭司たち、長老たち、神殿の守衛長たち〔strategos。ギリシア語〕に、こう語っている。「汝らは強盗に向かうように、剣と棒を持って出て来た。私が毎日汝らとともに神殿にいたときには、汝らは私に手をかけなかった。しかし」と彼は言う、「これは汝らの時、闇の力である」(ルカ22)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.12

12

Potestas tenebrarum quippe hujus mundi est, vel hominum mundanorum, qui in tenebris perfidiae constituti, lumen nolunt aspicere veritatis; et quia Deus hominibus agendi quodcumque velint liberum permisit arbitrium, exercent in Christum sacrilegam potestatem.

PL 20, 929C

闇の力とは、実にこの世のもの、すなわち世俗の人々のものである。彼らは背信の闇に置かれて、真理の光を見ようとしない。そして神が人間に、望むことは何でも行う自由意志〔liberum arbitrium〕を許したので、彼らはキリストに対して冒瀆的な力を振るうのである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.13

13

Unde Pilato dicenti: Potestatem habeo crucifigendi te, et potestatem habeo dimittendi te; Dominus ita respondit: Non haberes potestatem, nisi data tibi esset desurper (Joan. XIX.) Denique ut ostenderet Dominus istud quod dixerat mundi judicium, Passionem suam esse; ita copulavit dicens: Nunc judicium est hujus mundi, nunc hujus mundi princeps mittetur deorsum, sive expelletur foras (Joan. XII) , ut in Graecis exemplaribus legimus.

PL 20, 930A

それゆえ、ピラトが「私は汝を十字架につける力を持ち、汝を釈放する力を持つ」と言ったとき、主はこう答えた。「上から汝に与えられていなければ、汝は何の力も持たないであろう〔底本は desurper。desuper と読む〕」(ヨハネ19)。実に、主は、自ら言った「この世の裁き」が自分の受難であることを示すために、こう結び付けて言った。「今、この世の裁きがある。今、この世の君は下へ投げ落とされる」、あるいは「外へ追い出される」(ヨハネ12)。我々がギリシア語の写本で読むとおりである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.14

14

Erat enim Passio Christi expugnatio futura diaboli. Unde sanctus propheta David ad ejus personam loquitur: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris (Ps. L) .

PL 20, 930A

キリストの受難は、悪魔に対する来たるべき攻略であったからである。それゆえ、聖なる預言者ダビデは、彼〔キリスト〕に向かって語る〔ad ejus personam の ejus は直前の悪魔とも取れるが、続く節の「主イエスは…裁かれ、かつ勝利する」からキリストと取った〕。「汝がその言葉において義とされ、裁かれるときに勝利を得るために」(詩篇50)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.15

15

Licet autem hic versus et alio sensu possit intelligi, huic tamen satis congruit; nam Dominus Jesus in Passione sua judicatur et vincit, moritur et triumphat. Diabolus autem cur princeps hujus mundi dicatur, advertite.

PL 20, 930A

この詩句は別の意味にも解されうるが、ここには十分にかなっている。主イエスは受難において裁かれ、かつ勝利し、死に、かつ凱旋するからである。では、悪魔がなぜこの世の君と呼ばれるのか、よく注意せよ。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.16

16

Diabolus hujus mundi princeps usurpatione dicitur, non natura. Etenim seducens humanum genus, ut derelicto Deo ipsum Satanam per simulacra coleret manufacta, principatum violenter tenuit, et exercuit tyrannidem, in tantum ut advenientem verum Principem suum non recognosceret mundus, ipsius quippe diaboli prestigiis obcaecatus.

PL 20, 930B

悪魔がこの世の君と呼ばれるのは、本性によってではなく、簒奪によってである。実に彼は、人類を惑わし、神を捨ててサタンその者を手で造られた偶像を通して礼拝させ、暴力で支配権を握り、暴政を行った。その結果、世は、自らの真の君主が来たのに、彼を認めなかった。まさに悪魔自身の幻惑によって目を眩まされていたからである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.17

17

Nam in hoc mundo erat Christus, ut Evangelista testatur, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui non receperunt eum (Joan. I) .

PL 20, 930B

福音書記者が証言するとおり、「彼はこの世にいた。世は彼によって造られたが、世は彼を知らなかった。彼は自分のもとに来たが、自分の者たちは彼を受け入れなかった」(ヨハネ1)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.18

18

Passus est ergo Dominus se hujus mundi judicio judicari, ad hunc hostem generis humani praecipitandum, sive expellendum, quia utrumque unum esse dignoscitur; et qua ratione unum, percipite.

PL 20, 930B

こうして主は、人類のこの敵を投げ落とし、あるいは追い出すために、自らがこの世の裁きによって裁かれることを耐え忍んだ。この二つは一つであると見なされるからである。どのような理由で一つなのか、聞き取れ。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.19

19

Non in planis, atque humilibus habitabat diabolus, unde pulsus, ad alium locum credatur absque casu suo transire potuisse; sed cum de sublimitate coelesti expellitur, utique deorsum praecipitatur.

PL 20, 931A

悪魔は、平らで低い所に住んでいたのではない。そこから追い出されても、倒れることなく別の場所へ移りえた、と考えられるような所ではない。天の高みから追い出されるのであるから、必ず下へ投げ落とされるのである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.20

20

Significanter plane in Graeco positum est ἐκβληθήσεται ἔξω, id est ejicietur, sive expelletur foras; ut etiam de animis credentium jam coelestibus, tamquam de coelis, nosceretur esse pellendus; ut scilicet, expulso eo, Christus Dominus regnaret in nobis.

PL 20, 931A

ギリシア語で「外へ投げ出される」〔ギリシア語〕と置かれているのは、実に意味深い。すなわち、「追い出される」、あるいは「外へ追い払われる」ということである。それは、悪魔が、信じる者たちのすでに天的になった心からも、天からと同じように追い払われるべき者であると知られるためである。つまり、彼が追放されて、主キリストが我々のうちで王として治めるためである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.21

21

Quapropter adjecit: Et ego si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ipsum (Joan. XII) .

PL 20, 931A

それゆえ彼は付け加えた。「そして私は、地から上げられるとき、すべてを私自身に引き寄せる」(ヨハネ12)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.22

22

Et quod exaltandum se a terra indubitanter crucis patibulo indicabat, sic interloquentis evangelistae sermo declarat: Hoc autem dicebat significans qua morte esset moriturus.

PL 20, 931A

そして、地から上げられると言ったのが、疑いなく十字架の刑架を指していたことは、間に語り入れた福音書記者の言葉が明らかにしている。「彼は、自分がどのような死に方で死のうとしているかを示して、こう言ったのである」。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.23

23

Ego cum exaltatus fuero a terra, inquit, omnia traham ad me ipsum (Joan. XII, 33) ; videlicet quod elevatus in crucem omne saeculum ad suam fidem vocaturus esset.

PL 20, 931A

「私は地から上げられるとき、すべてを私自身に引き寄せる」と彼は言う(ヨハネ12:33)〔引かれた句はヨハネ12:32〕。すなわち、十字架に上げられて、あらゆる世を自らの信仰へ呼ぼうとしていたということである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.24

24

Sed quod ait, omnia traham ad me ipsum, et non omnes; illud significari existimo, quod omnia creaturarum genera quae idolis vel immolabantur, vel dedicabantur, Christus ad suam benedictionem revocanda promiserit, suoque nomini consecranda.

PL 20, 931B

しかし、彼が「すべてを私自身に引き寄せる」と言い、「すべての人を」とは言わなかったことから、私は次のことが示されていると考える。すなわち、偶像に供えられ、あるいは捧げられていた被造物のあらゆる種類を、キリストは自らの祝福へと呼び戻し、自らの名に聖別すると約束したのである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.25

25

Necesse est enim, juxta sententiam Pauli apostoli, ut ipsi confiteatur omnis lingua, et subditus fiat omnis mundus Deo (Philipp. II) .

PL 20, 931B

使徒パウロの言葉によれば、すべての舌が彼を告白し、すべての世が神に服することは必然だからである(フィリピ2)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.26

26

Deo nempe huic qui ascendit super coelum coelorum ad orientem, ut Psalmista ait (Ps. LXVII) ; huic Deo qui cum ascendit in altum, captivam duxit captivitatem (Ps. LXVII) .

PL 20, 931B

すなわち、この神に。詩篇作者が言うように、東に向かって天の天の上に昇った神に(詩篇67)。高みに昇ったとき、捕囚を捕虜として引いて行った、この神に(詩篇67)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.27

27

Cavendum plane nobis, fratres charissimi, ne victoriam Christi, qua diabolum triumphavit, de captivitate ejus nos redimens suo sanguine pretioso, et auferens ei humani generis principatum, nostro vitio irritam faciamus: illius tyrannidi per illecebras carnis, ejus crudeli iterum regno nos subjicientes, in contumeliam Redemptoris; unde merito conqueratur increpans, et exprobrans: Quae utilitas in sanguine meo (Ps. XXIX) ?

PL 20, 931B

いとも愛する兄弟たちよ、我々は、キリストの勝利を、我々自身の悪徳によって無効にしてしまわぬよう、はっきりと用心せねばならない。その勝利とは、彼が我々を尊い血によって悪魔の捕囚から贖い、人類の支配権を悪魔から取り去って、悪魔に勝利したことである。肉の誘惑によって悪魔の暴政に、その残酷な支配に、再び我々自身を従わせるなら、それは贖い主への侮辱となる。それゆえ彼は当然のこととして、叱責し咎めて嘆くであろう。「私の血に何の益があるのか」(詩篇29)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.28

28

Sine causa meus pro vobis sanguis effusus est, si ita vos geritis, itaque conversemini, ut auctor cupiditatum malarum diabolus iterum principetur in vobis, spolia se tanto detraxisse victori, praedo superbus insultans.

PL 20, 932A

「汝らのために流された私の血は、理由なく流されたことになる。汝らがそのように振る舞い、そのように生きて、悪しき欲望の張本人である悪魔が、再び汝らを支配するなら」。誇り高い略奪者は、これほどの勝者から戦利品をもぎ取ったと嘲っているのである。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.29

29

Nam dixit: Persequens comprehendam, partibor spolia, replebo animam meam: interficiam gladio meo, dominabitur manus mea (Exod. XV) .

PL 20, 932A

実に彼は言った。「私は追って捕らえ、戦利品を分け、私の魂を満たそう。私の剣で殺そう。私の手が支配するであろう」(出エジプト記15)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.30

30

Hac de causa nos adhortatur beatissimus Paulus apostolus dicens: Non ergo regnet peccatum in carne vestra mortali, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato, sed exhibete vos Deo tamquam ex mortuis viventes (Rom. VI) .

PL 20, 932A

この理由で、いとも福なる使徒パウロは、我々にこう勧める。「それゆえ、罪が汝らの死ぬべき肉において支配することのないように。また、汝らの肢体を不法の武器として罪に差し出すな。むしろ、死者のなかから生きる者として、汝ら自身を神に差し出せ」(ローマ6)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.31

31

Et alibi iterum: Idcirco enim Christus et vixit, et mortuus est, et resurrexit; ut et vivorum, et mortuorum dominetur (Rom. XIV) , utique ut qui vivunt jam non sibi vivant, sed illi qui pro eis mortuus est, sed et resurrexit (II Cor. V) .

PL 20, 932B

また別の箇所でも、重ねて言う。「キリストが生き、死に、復活したのは、生者と死者の主となるためである」(ローマ14)。それはまさしく、生きている者たちがもはや自分のために生きるのではなく、彼らのために死んで、また復活した者のために生きるためである(二コリント5)。

Tractatus vel Sermones qui exstant 12.0.32

32

Talibus ergo, fratres, instrumentis edocti, omnem nostram vitam Christi servitio mancipemus, cujus regnum cum Patre, et cum Spiritu sancto permanet in omnia saecula. Amen.

PL 20, 932B

それゆえ、兄弟たちよ、このような手立てによって教えられた我々は、自らの全生涯をキリストの奉仕に委ねよう。その支配は、父および聖なる霊とともに、とこしえに続く。アーメン。