ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De Elia et jejunio

Caput VIII 第VIII章

Ambrose of Milan · De Elia et jejunio · PL 14, 704B · 21 sectiones

De Elia et jejunio 8.1

1

Jejunii commoda ut magis eluceant, cum gulae incommodis comparat, ac perturbationum, quas eadem gula inferre solet, elegantissimam subjicit descriptionem; cui exhortatio ad sobrietatem conjungitur.

PL 14, 704B

断食の利益がいっそう際立つように、暴食の害と比べ、同じ暴食がしばしばもたらす混乱について、きわめて優美な描写を添える。これに、節度への勧めが結ばれる。

De Elia et jejunio 8.2

2

22. Sed quid vetustis utar exemplis, cum abundet jejunium etiam praesentium muneribus gratiarum? Quis deterioravit domum suam jejunio? Quis imminuit facultates? Cui non suspecta luxuries? Cui non venerabilis abstinentia? Cujus thorum appetivit parcimonia?

PL 14, 704C

22. しかし、断食は目の前の恩寵の賜物にさえあふれているのに、なぜ古い例を用いようか。断食によって自分の家を悪くした者があろうか。資産を減らした者があろうか。放蕩を疑わしく思わない者があろうか。節制を尊ばない者があろうか。倹約が誰の寝床を狙ったであろうか。

De Elia et jejunio 8.3

3

Cujus pudorem non laesit ebrietas? Jejunium continentiae magisterium est, pudicitiae disciplina, humilitas mentis, castigatio carnis, forma sobrietatis, norma virtutis, purificatio animae, miserationis expensa, lenitatis institutio, charitatis illecebra, senilis gratia, custodia juventutis.

PL 14, 704C

誰の慎みを、酩酊が傷つけなかったか。断食は自制の師であり、貞潔の訓練であり、精神の謙遜であり、肉の懲らしであり、節度の型であり、徳の規範であり、魂の浄化であり、憐れみのための出費であり、温和の教育であり、愛の誘いであり、老年の飾りであり、青年の守りである。

De Elia et jejunio 8.4

4

Jejunium est infirmitatis allevamentum, alimentum salutis. Nemo cruditatem jejunando incidit, nullus per continentiam ictum sanguinis sensit, immo nullus non repressit et repulit.

PL 14, 705A

断食は弱さの軽減であり、健康の養いである。断食して消化不良に陥った者はなく、自制によって血の発作を感じた者もない。むしろ、それを抑え、退けなかった者はない。

De Elia et jejunio 8.5

5

Bonum itineris viaticum, bonum totius vitae: bonum in mari, sedat naufragia, cibum servat. 23. Qui grave dicunt jejunium esse, respondeant quis jejunio defecerit. Multi in prandio, plerique dum vomunt epulum, fudere animam.

PL 14, 705A

旅の良い糧であり、全生涯の良いものである。海でも良く、難破の危険を和らげ、食糧を保つ。23. 断食を重いと言う者は、断食によって倒れた者が誰かを答えてみよ。多くの者は昼食の席で、また多くの者は宴を吐いているうちに、息絶えた。

De Elia et jejunio 8.6

6

Quod postremo animal jejunium sibi causam fuisse mortis ingemuit? Per escam laqueus non cavetur, in esca hamus latet, cibus deducit in foveam, et cibus inducit in retia, cibus visco etiam aves illigat, cibus volantes deponit ad mortem.

PL 14, 705A

いったい、断食が自分の死の原因となったことを嘆いた動物がいるであろうか。餌によって罠は避けられず、餌の中に鉤が潜み、餌が穴へ導き、餌が網へ誘い込み、餌は鳥さえ鳥もちに縛りつけ、餌は飛ぶものを死へ落とす。

De Elia et jejunio 8.7

7

Quae non propter ventrem pericula? Muta animalia crimen nesciunt, et in hoc solo tamquam pro crimine puniuntur. Jejunium sobrietas mentis est, hoc vigent sensus, in hoc judicia tractantur, in convivio pocula. Jejunium custodit disciplinam, luxuriam sequitur inopia.

PL 14, 705B

腹のために生じない危険があろうか。物言わぬ動物は罪を知らないのに、この点においてだけ、罪のために罰せられるかのようである。断食は精神の節度であり、これによって感覚が冴え、断食のうちでは判断が扱われ、宴のうちでは杯が扱われる。断食は規律を守り、放蕩には欠乏が続く。

De Elia et jejunio 8.8

8

Luxuria mater est famis (Tob. IV) , secundum propheticum dictum. Jejunium quietem diligit, luxuria inquietudinem. Jejunium otia serit, luxus negotia. 24. Ferietur aliquando coquorum vestigiorum machaera.

PL 14, 705B

放蕩は飢えの母である(トビト記4)。預言者の言葉による。断食は静けさを愛し、放蕩は落ち着きのなさを愛する。断食は閑暇の種を蒔き、放蕩は雑事の種を蒔く。24. 料理人たちの包丁〔底本は coquorum vestigiorum machaera。ミーニュの脚注は、vestigiorum には崩れがあるらしいとし、写本の余白や本文に mastigiatorum・nostrorum・vestrorum の読みを挙げ、この句はバシレイオスの「料理人たちの包丁は止んだ」〔ギリシア語〕をアンブロシウスが用いたものだとする〕も、いつかは休むがよい。

De Elia et jejunio 8.9

9

Requiescat obsonator qui antequam luceat, fores pulsat alienas, et tamquam bellum aliquod immineat, excitat dormientes. Turbatum vides, anhelantem advertis: interrogas quae causa perturbationis sit.

PL 14, 705B

夜が明ける前に他人の戸を叩き、戦いでも迫っているかのように、眠る者たちを起こして回る食材の買い出し役も、休むがよい。あなたは、彼が取り乱し、あえいでいるのを目にする。そこで、その動揺の原因は何かと尋ねる。

De Elia et jejunio 8.10

10

Poscit, inquit, dominus meus, ubi vinum melius veneat, quaerit ubi durior vulva curetur, ubi jecur mollius, ubi phasianus pinguior, ubi piscis recentior. Cursitat per diversa; et cum invenerit, summo cursu properat.

PL 14, 705B

「私の主人が求めているのだ」と彼は言う。「どこでより良いぶどう酒が売られているか、どこで、より身の締まった子宮〔の料理〕が調えられるか、どこでより柔らかい肝が、どこでより肥えたキジが、どこでより新鮮な魚が手に入るかを」。あちこち駆け回り、見つけると、全速力で急ぐ。

De Elia et jejunio 8.11

11

Inquietat dominum somnolentum, auctionatur pretia. Si pretium moverit piscis, nusquam meliorem asserit inveniri, immo deesse. Heri, inquit, tempestas, hodie procella, vix istum potui latentem deprehendere.

PL 14, 705C

眠たげな主人を急き立て、値を競り上げる。魚が値を動かせば、これよりよいものはどこにも見つからない、いやそもそもないのだと言い張る。「昨日は嵐、今日は突風で、隠れていたこの魚を、やっと見つけたのだ」と言う。

De Elia et jejunio 8.12

12

Multi concursant in macello: si tu reddideris, alter plus dabit; et quid exhibebis in prandio? Istius vini ille natalis est, haec ex illo lacu lecta ostrea: talis fit de singulis licitatio. Hasta quaedam agitatur inter obsonatorem, et pastorem.

PL 14, 705C

「肉市場には多くの者が押し寄せている。あなたが手放せば、別の者がもっと出す。そうして昼食に何を出すつもりか。このぶどう酒は、あの年の生まれ、このカキはあの湖で採れたものだ」。個々のものについて、そのような競りが行われる。いわば競売の槍が、買い出し役と饗応の主〔底本は pastorem(養う者)。ミーニュの脚注は、客を食卓に迎えてもてなす者(parochus、praebitor と呼ばれた者)を pastor と呼んだのであり、段落49で「養う者」と言うのも同じ意だとする。hasta(槍)は競売の意〕のあいだで振り回される。

De Elia et jejunio 8.13

13

Turbatus addicit patrimonium, rogat adhuc per quos suorum bonorum jura minuantur. 25. Curritur ad coquinam, fit ingens strepitus, fit tumultus. Tota exagitatur familia, maledicunt omnes, quod nulla his requies detur. Tandem aliquando da requiem coquo.

PL 14, 706A

取り乱した者は財産を〔競りに〕差し出し、しかもなお、自分の財産を減らしてくれる者たちを求める。25. 台所へ駆けつけられ、すさまじい騒ぎが起き、混乱が起きる。家中が駆り立てられ、誰もが、自分たちに休む暇が与えられないと呪う。ついにいつか、料理人に休息を与えよ。

De Elia et jejunio 8.14

14

Instar statuae pincernae dextera summo gelu riget. Ille in frigida exercet manus, illi marmora lavant. Mundant pavimenta vino madida, et spinis cooperta piscium; et quanti dum ambulant, vulnerantur? In ipso convivio clamor epulantium, gemitus vapulantium.

PL 14, 706A

酌人の右手は、像のように、ひどい冷たさで固まっている。ある者は冷たい水の中で手を働かせ、ある者は大理石の床を洗う。ぶどう酒で濡れ、魚の骨に覆われた床を掃除する。歩きながら傷つく者がどれほどいることか。宴そのものの中には、宴する者たちの叫びと、打たれる者たちのうめきがある。

De Elia et jejunio 8.15

15

Si quid forte displicuit amicis, illi rident, tu indignaris. Sileat aliquando domus a multis perturbationibus huc atque illuc discurrentium, vacet fumo, et semiustulatorum nidore.

PL 14, 706A

もし何かが友人たちの気に入らなかったなら、彼らは笑い、あなたは憤る。家が、あちこち駆け回る者たちの多くの混乱から、いつか静まるように。煙と、半焼けのものの臭いから、空くように。

De Elia et jejunio 8.16

16

Non coquinam, sed carnificinam putes: praelium geri, non prandium curari; ita sanguine omnia natant. 26. Malae dominae servitur gulae, quae semper expetit, numquam expletur. Quid enim insatiabilius ventre? Hodie suscipit, et cras exigit.

PL 14, 706A

あなたはそれを台所ではなく、屠殺場だと思うであろう。戦いが行われているのであって、昼食が整えられているのではない、と。万事が血に浸っているからである。26. 人は悪しき女主人、すなわち暴食に仕えている。それはつねに求め、決して満たされない。腹ほど飽くことを知らぬものがあろうか。今日受け取れば、明日は求める。

De Elia et jejunio 8.17

17

Cum impletus fuerit, disputatur de continentia: cum digesserit, vale virtutibus dicitur, quaerit luxuriam. Inter pocula philosophia praedicatur, inter philosophos vina laudantur.

PL 14, 706B

満たされたときには、自制について議論され、消化し終われば、徳に別れが告げられ、放蕩が求められる。杯の間に哲学が説かれ、哲学者たちの間でぶどう酒が称えられる。

De Elia et jejunio 8.18

18

Vigiliae, inquit, et cholera, et tortura viro insatiabili (Eccli. XXXI, 23) : manducat et paulo post poenitet: non illum diutius sua intemperantia delectavit.

PL 14, 706B

「不眠と、胆汁の病と、腹痛は、飽くことを知らない人のもの」(集会の書31:23)と言われる。食べて、しばらくして悔いる。自らの無節制は、その者を長くは喜ばせなかった。

De Elia et jejunio 8.19

19

27. Attende divitem qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide, cujus ad januam mendicus ille Lazarus jacebat plenus ulceribus, cupiens saturari ex his quae de mensa cadebant divitis.

PL 14, 706B

27. 紫の衣と上質の亜麻布をまとい、毎日華やかに宴を張っていた金持ちに注目せよ。その門のところには、あの物乞いラザロが、できものだらけで横たわり、金持ちの食卓から落ちるもので満たされることを願っていた。

De Elia et jejunio 8.20

20

Paulo post cum esset mortuus, coepit rogare positus in inferno, ut extremum digiti sui pauper ille in aquam intingeret, et refrigeraret linguam ejus, quae ardebat incendio. Ubi illae copiae? Ubi illae ebrietates? Sitit qui inebriabatur: abundat qui mendicabat.

PL 14, 706C

しばらくして、金持ちは死に、冥界に置かれて、あの貧しい者が自分の指の先を水に浸して、火に焼かれる自分の舌を冷やすようにと、願い始めた。あの豊かさはどこにあるのか。あの酩酊はどこにあるのか。酔っていた者が渇き、物乞いであった者があふれている。

De Elia et jejunio 8.21

21

In ipso convivio dum bibunt, sitiunt; et cum inebriati fuerint, amplius bibunt. Quasi aperto gurgite vinum jam non bibitur, sed infunditur: poculum non libatur, sed exinanitur.

PL 14, 706C

宴の席では、飲みながら渇き、酔ったのちには、もっと飲む。口を開けた深みへ注ぐかのように、ぶどう酒はもう飲まれるのではなく、注ぎ込まれる。杯は味わわれるのではなく、空にされる。