Idyllia 4.0.1
AUSONIUS HESPERIO filio suo salutem.Libellum, quem ad nepotulum meum sororis tuae filium instar protreptici luseram, venturus ipsi praemisi legendum. Hoc enim malui quam ipse recitare, esset ut tibi censura liberior, quae duabus causis impediri solet: Quod aureis nostras audita velocius quam lecta praetereunt, et quod sinceritas judicandi praesentia recitantis oneratur. Nunc tibi utrumque integrum (non obstat nostri verecundia). Sed heus tu, fili dulcissime, habeo quod admoneam, si qua tibi multo sint fucatius concinnata, quam verius, et plus coloris, quam succi habere videantur, ipse sciens fluere permisi, venustula ut essent magis, quam forticula, instar virginum, quas matres student demissis humeris, junceo pectore esse, ut graciles sint. Nosti caetera. Superest, ut dicas, Quid moraris judicationem meam de eo, quod ipse pronuntias esse mendosum? Dicam scilicet, me hujusmodi versibus foris erubescere, haec annis illius magis quam meis scripsi, aut fortasse et meis, δὶς παῖδες οἱ γέροντες. Ad summam, valeat austeritas tua, mihi cum infante ratio est. Vale, fili dulcissime.Sunt etiam Musis sua ludicra; mista CamoenisOtia sunt, mellite nepos; nec semper acerbiExercet pueros vox imperiosa magistri.Sed requie studiique vices rata tempora servant.
PL 19, 880Bアウソニウスより息子ヘスペリウスへ、挨拶を送る。私の幼い孫、すなわちあなたの妹の子のために、勧めの書のつもりで戯れに書いた小冊子を、私は自分が行く前に、読むようにと先に送った。私が自ら朗読するよりもこのほうがよいと思ったのは、あなたの批評がより自由になるからである。批評は二つの理由でとかく妨げられる。すなわち、聞かれたものは読まれたものよりも速く我々の耳を通り過ぎること、そして、判断の誠実さが朗読者の臨席に負担をかけられることである。今やあなたにとって双方とも損なわれていない(私の遠慮は妨げにならない)。だが、聞け、いとしい息子よ、注意しておくことがある。もし何か、真実よりもはるかに装いを凝らして整えられ、汁気よりも色つやのほうが多いと見えるものがあれば、私は承知のうえで流れるに任せた。強いというよりも小綺麗であるように、母親たちが肩を落とし、イグサのように細い胸にさせようとして、きゃしゃにするおとめたちのように。残りはあなたも知っている。あとは、あなたが言うことだけだ。「自分で誤りだと言い立てるものについて、なぜ私の判断を待つのか」と。私は答えよう。こうした詩句を、人前では恥ずかしく思う。これは私の年ではなくあの子の年のために書いた、あるいはおそらく私の年のためにも、「老人は二度子どもになる(δὶς παῖδες οἱ γέροντες)」。要するに、あなたの厳格さには退いてもらおう。私の相手は幼子なのだ。健やかであれ、いとしい息子よ。ムーサたちにも、それぞれの遊びがある。カメナたちには、閑暇が混じっている、蜜のように甘い孫よ。いつも厳しい教師の命令する声が、子どもたちを鍛えるわけではない。休息と勉学の交代は、定められた時を守る。
Idyllia 4.0.2
Et satis est puero memori legisse libenter.Et cessare licet. Graio Schola nomine dicta est,Justa laboriferis tribuantur ut otia Musis.Quo magis alternum certus succedere ludum,Disce libens. Longum delenitura laboremIntervalla damus. Studium puerile fatiscit,
PL 19, 880C覚えのよい子には、喜んで読んだというだけで十分だ。休んでもよい。「スコラ」はギリシア語の名で呼ばれる〔閑暇の意〕、骨折りの多いムーサたちに正当な閑暇が与えられるように、という意味で。だから、遊びが交互に続くことをいっそう確信して、喜んで学べ。長い労苦をやわらげるはずの合間を我々は与える。子どもの勉学は疲れ果てる、
Idyllia 4.0.3
Laeta nisi austeris varientur festa profestis.Disce libens, tetrici nec praeceptoris habenasDetestare, nepos. Numquam horrida forma magistri.Ille licet tristis senio, nec voce serenus,Aspera contractae minitetur jurgia frontis,Numquam immanis erit placita assuetudine vultus,
PL 19, 880D楽しい祝日が、厳しい平日と交代するのでなければ。喜んで学べ。気難しい教師の手綱を、孫よ、憎むな。教師の姿は決して恐ろしくない。老いて陰気で、声も晴れやかでなく、引きつった額で厳しい叱責を脅かそうとも、慣れて好もしくなった顔は、決して恐ろしくはなるまい、
Idyllia 4.0.4
Qui semel imbuerit. Rugas nutricis amabit.Qui refugit matrem. Pappos, aviasque trementesAnteferunt patribus seri nova cura nepotes.Sic neque Peliden terrebat Achillea ChironThessalico permixtus equo: nec pinifer AtlasAmphitryoniadem puerum: sed blandus uterque
PL 19, 880D一度それに染まった者には。乳母のしわを愛するだろう、母を避ける子でも。遅く生まれた孫たちは、おじいちゃんや、震えるおばあちゃんを新しい気がかりとして、父たちより先に立てる。そのようにペレウスの子アキレウスを、ケイロンも怖がらせはしなかった、テッサリアの馬と混じり合ったその者も。松を戴くアトラスも、アンピトリュオンの子〔ヘラクレス〕の少年を。二人とも優しく、
Idyllia 4.0.5
Mitibus alloquiis teneros mulcebat alumnos.Tu quoque ne metuas: quamvis schola verbere multoIncrepet, et truculenta senex gerat ora magister.Degeneres animos timor arguit: at tibi constaIntrepidus, nec te clamor, plagaeque sonantes,Nec matutinis agitet formido sub horis:
PL 19, 881A穏やかな言葉で、幼い教え子たちをなだめた。あなたも恐れるな。たとえ学校が多くの鞭で騒ぎ、老いた教師が荒々しい顔つきをしようとも。恐れは卑しい心を暴く。あなたは確固としていよ、恐れずに。叫びも、鳴り響く打ちも、朝の時間に、恐れが、あなたを揺さぶらぬように。
Idyllia 4.0.6
Quod sceptrum vibrat ferulae, quod multa supellexVirgea, quod fallax scuticam praetexit aluta:Quod fervent trepido subsellia vestra tumultu.Pompa loci, et vani fugiatur scena timoris.Haec olim genitorque tuus, genitrixque secutiSecuram placido mihi permulsere senectam.
PL 19, 881A杖〔ferula〕の笏が振られることも、数多い小枝の道具も、偽りの革が鞭を覆うことも、諸君の腰かけが、怯えた騒ぎで沸き立つことも。場の見せかけ、空しい恐れの舞台だ。避けられるべきだ。かつてこれらの道を歩んだあなたの父と母が、穏やかな私の老年を、安らかになごませた。
Idyllia 4.0.7
Tu senium, quodcumque super labentibus annisFata dabunt, qui nomen avi geris indole prima,Prime nepos, vel re vel spe mihi porge fruendum.Nunc ego te puerum: mox in juvenilibus annis,Jamque virum cernam, si fors ita jusserit; aut siInvidia est, sperabo tamen, nec vota fatiscent,
PL 19, 881Aあなたは、過ぎゆく年々の上に、運命がもたらす老いの日を、最初の気質から祖父の名を負う者として、第一の孫よ、現実にであれ望みにであれ、私が味わえるようにせよ。今、私はあなたを少年として見る。やがて青年の年に、さらには成人として見よう、運がそう命じるなら。あるいは妬みがあるなら、それでも私は望もう。願いは衰えない、
Idyllia 4.0.8
Ut patris, utque mei non immemor, ardua semperPraemia Musarum cupias: facundus et olimHac gradiare via, qua nos praecessimus: et cuiProconsul genitor, praefectus avunculus instant.Perlege quodcumque est memorabile. Priva monebo.Conditor Iliados, et amabilis orsa Menandri
PL 19, 881Bあなたが父を、また私を忘れず、常にムーサたちの高い褒賞を望み、いつか雄弁となって我々が先に進んだこの道を歩むように、と。あなたには属州総督(プロコンスル)の父、長官の叔父が付いている。記憶に値するものは何でも通読せよ。個々に忠告しよう。イリアスの創り手〔ホメロス〕と、愛すべきメナンドロスの始めたものは、
Idyllia 4.0.9
Evolvenda tibi. Tu flexu et acumine vocisInnumeros numeros doctis accentibus effer.Affectusque impone legens. Distinctio sensumAuget, et ignavis dant intervalla vigorem.Ecquando ista meae contingent dona senectae?Quando oblita mihi tot carmina, totque per aevum
PL 19, 881Bあなたが巻物を繰って読むべきものだ。声の抑揚と鋭さで、数知れぬ拍子を、学んだ語勢で声に出せ。読みながら感情を込めよ。区切りは意味を増し、怠惰な者には間合いが活力を与える。いつか、これらの贈り物が私の老年に訪れるだろうか。いつ、私が忘れた多くの詩を、そして生涯を通じて
Idyllia 4.0.10
Connexa historiae, soccos aulaeaque regum,Et melicos, lyricosque modos praefando, novabis,Obductosque seni facies puerascere sensus?Te praeeunte, nepos, modulata poemata Flacci,Altisonumque iterum fas est didicisse Maronem.Tu quoque, qui Latium lecto sermone Terenti
PL 19, 881B歴史に結びついたもの、喜劇の履き物〔soccos〕と王たちの幕〔悲劇〕を、叙情詩と竪琴の調べを前もって語って、あなたは新たにし、老人の覆われた感覚を、子どもに返すだろうか。孫よ、あなたが先に立って、フラックス〔ホラティウス〕の韻律ある詩を、また、高らかに響くマロ〔ウェルギリウス〕を、再び学ぶことが許されよう。テレンティウスよ、あなたもまた、選り抜かれた言葉でラティウムを
Idyllia 4.0.11
Comis, et astricto percurris pulpita socco,Ad nova vix memorem diverbia coge senectam.Jam facinus, Catilina, tuum, Lepidique tumultum,Ab Lepido et Catulo jam res et tempora RomaeOrsus, bis senos seriem connecto per annos.Jam lego civili mistum mavorte duellum.
PL 19, 881B飾り、締めた喜劇の靴で舞台を駆ける者よ、新しい対話へ、ほとんど覚えのない老年を引き入れよ。すでにカティリナよ、あなたの凶行を、またレピドゥスの騒乱を、レピドゥスとカトゥルスからのローマの事績と時代を、始めて、私は十二年にわたり連ねている。すでに私は、内乱と混じり合う戦いを読んでいる。
Idyllia 4.0.12
Movit quod socio Sertorius exsul Ibero.Nec rudis haec avus admoneo, sed mille docendoIngenia expertus. Multos lactantibus annisIpse alui: gremioque fovens, et murmura solvens,Eripui tenerum blandis nutricibus aevum.Mox pueros molli monitu et formidine leni
PL 19, 881B亡命者セルトリウスがイベリア人の味方を得て起こした戦いを。祖父として私が忠告するのは、未熟ゆえではない。千人を教えて才能を試してきたのだ。多くを乳飲み子の年から私自身が育てた。膝に抱いて温め、たどたどしい声を解きほぐし、優しい乳母たちから柔らかな幼年を引き取った。やがて少年たちを、穏やかな戒めと軽い恐れで
Idyllia 4.0.13
Pellexi, ut mites peterent per acerba profectus,Carpturi dulcem fructum radicis amarae.Idem vesticipes motu jam puberis aevi,Ad mores, artesque bonas, fandique vigoremProduxi: quamquam imperium cervice negarentFerre, nec insertis praeberent ora lupatis.
PL 19, 881D誘い込み、苦いことを通して穏やかな進歩を求めさせ、苦い根の甘い実を摘むようにさせた。同じ者たちを、思春期の動きを帯びた、成年に近づいた年齢から、品行へ、善い術へ、語る力へ導いた。彼らが首に支配を負うことを拒み、差し入れた轡に口を差し出さなかったとしても。
Idyllia 4.0.14
Ardua temperies, dura experientia, rarusEventus, longo rerum spectatus ab usu,Ut regat indocilem mitis censura juventam.Quae tolerata mihi, donec jam aerumna juvaret,Leniretque usu bona consuetudo laborem.Donec ad Augustae pia munera disciplinae
PL 19, 881D難しい調整、苛酷な経験、まれな成果。それは長年の事柄の経験を通して見られた、穏やかな批評が、教えを受けつけない若者を導くという成果である。これらを私は耐えた。苦労がもはや好ましくなり、よい習慣が経験によって労苦をやわらげるまで。ついに、皇帝の教育という敬虔な務めに
Idyllia 4.0.15
Accirer, varioque accingerer auctus honore:Aurea cum parere mihi palatia jussum.Absistat Nemesis: ferat et fortuna jocantem.Praesedi imperio, dum praetextatus in ostro,Et sceptro, et solio, sibi praefert jura magistri,Majoresque putat nostros Augustus honores.
PL 19, 882A私が呼ばれ、さまざまな栄誉を増し加えて帯びさせられるまで。黄金の宮殿が私に従うよう命じられたとき。ネメシスは遠ざかれ。運も、戯れる者を許せ。私は支配を司った。少年の縁取りの衣で、紫衣をまとった、笏と玉座を持つアウグストゥスが、師の権利を自分のそれより先に置き、我々の栄誉のほうが大きいと思っていた間。
Idyllia 4.0.16
Quos mox sublimi maturus protulit auctu:Quaestor ut Augustis, patri, natoque crearer:Ut praefecturam duplicem, sellamque curulem,Ut trabeam, pictamque togam, mea praemia, consulInduerer: fastisque meis praelatus haberer.His ego quaesivi meritum quamgrande nepoti
PL 19, 882Aその栄誉を、やがて成長した彼は、高い昇進へ押し上げた。私が、アウグストゥスたち、すなわち父と子のために財務官に任じられ、二重の長官職と高官椅子を、礼服と刺繍のトガを、私の褒賞として、執政官としてまとわされ、執政官表では私が先に置かれるものと見なされるように。これらによって、祖父である執政官は、孫のために、どれほど大きな功績を
Idyllia 4.0.17
Consul avus: lumenque tuae praeluceo vitae.Quamvis et patrio jamdudum nomine clarus,Posses ornatus, posses honoratus haberi:Accessit tamen ex nobis honor inclytus. Hunc tuEffice, ne sit onus: per te ut connixus in altumConscendas: speresque tuos, te consule, fasces.
PL 19, 882B獲得したことか。私はあなたの生涯の前に光をかざす。あなたはすでに、父祖の名で名高く、飾られ、栄誉を与えられた者とみなされうるにしても、それでも私〔nos〕からさらに名高い栄誉が加わった。これを、あなたは重荷とならぬようにせよ。あなた自身の努力で、高みへと登れ。そしてあなたが執政官となって、あなたの束桿を望め。