Ad Nationes 2.7.1
Caeterum cui res examinabitur, verisimilius utique dicet elementa ista ab aliquo regi, quam ultro... igitur non deos, quae sub aliquo. At si in isto erratur, melius est simpliciter, quam ut physici, diligenter.
PL 1, 594Aしかし、事柄を吟味する者は誰でも、これらの元素が何者かによって支配されていると言う方が、自ら進んで……というよりも、いっそう真実らしいと言うであろう。……ゆえに、何者かの下にあるものは神ではない。だが、もしこの点で誤るのであれば、自然学者たちのように綿密に誤るより、単純に誤る方がましである。
Ad Nationes 2.7.2
Sed enim si ad mythic... tes, melius jam in physico mortalitas errat, eis divinitatem adscribendo, quae super hominem putat situ et vi et magnitudine et divinitate sentiri; quod enim super hominem, credas Deo proximum.
PL 1, 594Aしかし、もし……神話の類へ……というのであれば、死すべき人間は自然の類においてこそ、なおましな誤り方をしていることになる。人間を超えると思われるものに、その位置と力と大きさと神性とによって神性を帰するからである。人間を超えるものは、神に近いと信じてよいのだから。
Ad Nationes 2.7.3
Caeterum ut ad mythicum transeamus, quod poetis deputatur, nescio an tantum......... mediocritati nostrae, an tanti de documentis divinitatis conf........ ut Mopsus Africanus et Boeotus Amphiaraus.
PL 1, 594Bしかし、詩人たちに帰せられる神話の類へと移るとしよう。……我々のような凡庸な者にとって……であるかどうか、私は知らない。あるいは、アフリカのモプススやボイオティアのアンピアラウスのように、神性の証拠について……であるかどうかも。
Ad Nationes 2.7.4
Delibanda enim nunc est species ista, cujus suo loco ratio reddetur. Interim hos certe homines fuisse vel eo palam est, quod non constanter deos illos, sed heroas appellatis. Quid ergo contendimus? Si addicenda mortuis divinitas erat, non utique talibus?
PL 1, 594Bというのも、今はこの種の事柄を軽く触れるにとどめるべきであり、その説明はしかるべき箇所で示されるであろうからである。さしあたり、彼らが人間であったことは、諸君が彼らを一貫して神とは呼ばず、英雄と呼んでいるという、まさにその一点からして明らかである。それでは我々は何を争っているのか。もし死者に神性が与えられるべきであったとしても、少なくともこのような者たちにではなかったはずではないか。
Ad Nationes 2.7.5
Ecce vos cum eadem licentia praesumptionis sepulcris regum vestrorum coelum infamatis, nonne probatos quosque justitia, virtute, pietate et omni bono ejusmodi consecrationis solatio honestatis contenti pro talibus etiam irrideri pejerantes.
PL 1, 594B見よ、諸君は、同じ思い込みの放縦さをもって、諸君の王たちの墓によって天を汚している。正義と徳と敬虔とあらゆる善とによって是認された者たちのことごとくを、諸君は栄誉ある者としているのではないか——そのような神格化の慰めに満足し、そうした者たちのゆえに嘲られることさえ甘んじて受け、偽って誓いながら。
Ad Nationes 2.7.6
At e contrario impios, turpes etiam pristinis humanae gloriae praemiis aufertis, decreta eorum et titulos lancinatis, imagines detrahitis, monetam repercutitis.
PL 1, 594Cしかし逆に、不敬虔な者や恥ずべき者からは、かつての人間的栄光の褒賞さえも諸君は奪い取る。彼らの布告や碑銘を引き裂き、像を引き倒し、貨幣を打ち直すのである。
Ad Nationes 2.7.7
Ille autem conspector omnium, comprobator, imo largitor bonorum, tantae indulgentiae suae ordinationem vulgo prostituet et plus diligentiae atque justitiae hominibus licebit in distribuendis divinitatibus sapere?
PL 1, 594Cだが、あの万物を見張る者、善きものを是認し、それどころか与える者が、これほどまでの己の寛容の秩序を民衆にはしたなく晒すというのか。そして、神性を配分するにあたって、人間の方が一層の勤勉さと正義とを弁えることが許されるとでもいうのか。
Ad Nationes 2.7.8
Mundiores erunt regum et principum comites quam summi Dei? Atquin horretis et aversamini, vagos, exsules,...... debiles, sordide natos, inhoneste institutos; contra incestos, adulteros, raptores, parricidas etiam legibus exserendis.
PL 1, 594C王たちや皇帝たちの随伴者たちの方が、至高の神の随伴者たちよりも清らかであろうか。しかるに諸君は、放浪者、追放者、……不具の者、卑しい生まれの者、恥ずべき育ちの者を、身の毛のよだつ思いで遠ざける。これに対して、近親相姦者、姦通者、掠奪者、弑逆者たちには、法をさえ抜き放って向かうのである。
Ad Nationes 2.7.9
Ridendum an irascendum sit, tales deos credi, quales homines esse non debeant? Sed enim in isto mythico genere, quod poetae ferunt, quam incerti agitis circa conscientiae pudorem et pudoris defensionem!
PL 1, 595A人間としてあってはならないような者たちが神と信じられているとは、笑うべきことか、それとも怒るべきことか。しかし、詩人たちが伝えるこの神話の類においては、諸君は良心の恥じらいとその恥じらいの弁明とをめぐって、なんと定見のないことか。
Ad Nationes 2.7.10
Nam quotiens mise...., turpia, vel atrocia deorum exprobramus; allegationem poeti...... e ut fabulosa defenditis! quotiens ultro siletur de ejusmodi poetica, non modo non horretis, sed insuper honoratis, utque in necessariis artibus habetis.
PL 1, 595Aというのも、我々が神々の……、恥ずべき、あるいは凶悪な行いを非難するたびに、諸君は詩……の申し立てを、作り話めいたものとして弁護するではないか。だが、そうした詩の話が自ら伏せられているときには、諸君は忌み嫌わないばかりか、それどころか敬い、必要な技芸の一つとして扱っている。
Ad Nationes 2.7.11
Denique per hanc initiatricem litteraturae ingenuitatis studia producitis. Criminatores deorum poetas eliminari Plato censuit, ipsum Homerum sane coronatum civitate pellendum.
PL 1, 595A実に、諸君はこの、文学への導き手であるもの(詩)を通じて、自由人にふさわしい学びを推し進めている。神々を告発する詩人は追放されるべきだとプラトンは判じ、ホメロスその人でさえ、たとえ栄冠を戴いていようとも都市から追われるべきだとした。
Ad Nationes 2.7.12
At cum excipiatis illos et retineatis, cur non credatis talia retexentibus de deis vestris? Igitur si creditis poetis, cur laudem mendacibus fertis, nec cavetis ne offendatis eos, quorum detrectatores honoratis? Sane fides a poetis non exigenda.
PL 1, 595Aだが諸君はその彼らを受け入れ、留め置いているのだから、諸君の神々についてそのようなことを織り成す彼らを、なぜ信じないのか。それゆえ、もし詩人たちを信じるのであれば、なぜ偽りを語る者たちに称賛を与え、その悪口を言う者たちを敬いながら、その神々を怒らせないよう用心しないのか。実に、詩人たちに信頼性を求めるべきではないのである。
Ad Nationes 2.7.13
Nonne qui dicitis deos post mortem factos, homines confitemini ante mortem? Quid ergo novi, si, qui homines fuerint, humanis aut casibus aut criminibus aut fabulis polluuntur? Non creditis poetis, cum de relationibus eorum etiam sacra quaenam disposueritis?
PL 1, 595B諸君は、彼らが死後に神とされたと言いながら、死ぬ前には人間であったと認めているのではないか。それならば、人間であった者たちが、人間的な出来事や犯罪や作り話によって汚されるとしても、何ら新しいことがあろうか。諸君は詩人たちを信じていないというのか、彼らの伝えるところに基づいて、それに応じたある種の祭儀までも定めておきながら。
Ad Nationes 2.7.14
Cur rapitur sacerdos Cereris, si non tale Ceres passa est? Cur Saturno alieni liberi immolantur, si ille suis pepercit? Cur Ideae masculus amputatur, si nullus illi fastidiosior adolescens libidinis frustatae dolore castratus est?
PL 1, 595Bなぜケレスの祭司は略奪されるのか、もしケレスがそのような目に遭わなかったのであれば。なぜサトゥルヌスには他人の子供が生贄として捧げられるのか、もし彼が自分の子供を容赦したのであれば。なぜイデの女神キュベレのために男が去勢されるのか、彼女に対して人一倍つれない若者が、満たされぬ情欲の苦しみのために去勢されたのでなければ。
Ad Nationes 2.7.15
Cur Herculeum polluctum mulieres Lanuvinae non gustant, si non mulierum caussa p...... Mentiuntur sane poetae! sed non ideo quod talia gesserint... homines quas defuerint nec quod divinas adscripserint fo.... divinitatis, cum interim vobis credibilius visum est deos fuisse, sed non tales, quam tales, sed non deos.
PL 1, 595Bなぜラヌウィウムの女たちは、ヘルクレスへの供犠の宴を口にしないのか、もし女性のゆえに……でなかったならば。詩人たちは実に偽りを語る。しかしそれは、そのような行いをした……からでも、……人間たち……が欠けていたからでもなく、また神性の……を神々に帰したからでもない。それにもかかわらず、諸君には、彼らは(詩の伝える通りではないにせよ)神々であった、と信じる方が、(詩の伝える通りではあるにせよ)神々ではなかった、と信じるよりも、確からしく思われたのである。