Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 1Ad Nationes

Caput III 第III章

Tertullian · Ad Nationes · PL 1, 589B · 13 sectiones

Ad Nationes 2.3.1

1

His ita expeditis, videmus physicum istud ad hoc subornatum, ut deos elementa contendat, cum his etiam alios deos natos alleget; Dei enim nonnisi de deis nascerentur.

PL 1, 589B

これらのことがこのように片付いたので、我々は見て取る。この自然の類は、元素こそが神々であると主張するために仕組まれたものであり、それと同時に、これらの元素から他の神々が生まれたとも申し立てる。というのも、神々は神々からしか生まれえないからである。

Ad Nationes 2.3.2

2

Quos quoniam in mythico apud poetas plenius suo loco examinabimus, tamen quod de ipsis interim retractandum est, quod ad praesentem speciem facit, simul et de praesenti specie ad ipsos...... an ostensuri sumus, deos nullo modo videri posse, qui de elementis nati dicuntur, ut jam hinc praejudicatum sit, deos elementa non esse, cum qui de elementis nati dicuntur, Dei non sunt; aeque demonstrando, orta deos non esse, ad illam agnatorum speciem praestruemus recte non esse defendi, quorum parentes, id est elementia dei non sunt.

PL 1, 589C

これらの神々については、神話の類のもとで詩人たちを論じる際に、しかるべき箇所でより十分に検討することになるが、しかしさしあたり彼らについて論じ直すべきことがある。それは現在の主題に関わることであり、同時に現在の主題から彼らへと……我々は示そうとしているのではないか。元素から生まれたと言われる神々は、いかなる仕方によっても神と見なされえない、ということを。こうして、元素は神ではないということが、ここからすでに先決されたことになる。元素から生まれたと言われる者たちが神ではないのだから。同様に、生まれたものは神ではないと論証することによって、あの子として生まれた神々という種類が正しくは擁護されえないことを、あらかじめ立証しておこう。彼らの親、すなわち元素そのものが神ではないのだから。

Ad Nationes 2.3.3

3

Scitum, deum e deo nasci, quemadmodum de non deo non deum. Igitur quod elementa contineat mundus iste, ut summaliter tractem de universitate, partibus ejus praeministrans; nam quae conditio ejus, eadem utique erit et elementorum et membrorum, aut ab aliquo institutus sit necesse est, qua Platonis humanitas, aut a nullo qua Epicuri duritia.

PL 1, 589C

神が神から生まれるということは知られたことである。ちょうど、神ならぬものからは神ならぬものが生まれるのと同じように。それゆえ、この世界が元素を内に含んでいる以上、私はまず宇宙について総括的に論じ、それをもってその諸部分に先立って備えることにしよう。というのも、この世界の在り方は、当然ながら元素や諸部分の在り方と同じものであるはずだからである。すなわち、プラトンの人間らしい優しさが言うように、何ものかによって設けられたのでなければならないか、あるいはエピクロスの冷厳さが言うように、何ものによっても設けられなかったのでなければならない。

Ad Nationes 2.3.4

4

Et si institutus est, habendo initium habebit et finem, ita quod aliquando non fuit ante initium, et quandoque non erit post finem: non capit utique videri deus carens substantia divinitatis, id est aeternitate, quae sine initio et fine censetur.

PL 1, 589D

もし世界が設けられたのであれば、それは初めを持つがゆえに終わりをも持つことになる。すなわち、初めの前にはかつて存在しなかったのであり、終わりの後にはいつか存在しなくなるのである。そうであれば、神性という実体、すなわち初めも終わりもなしに考えられる永遠を欠いたものが、当然ながら神と見なされることは決してありえない。

Ad Nationes 2.3.5

5

Si vero institutus omnino non est ac propterea deus habendus, quod ut Deus neque initium neque finem sui patitur: quomodo quidam assignat elementis, quae deos volunt, generationem, cum stoici negent quicquam Deo nasci?

PL 1, 590A

しかし、もし世界がまったく設けられたのではなく、それゆえ神と見なされるべきである、すなわち神と同様に初めも終わりも被らないというのであれば、どうしてある者たちは、神と見なそうとする元素に生成を割り当てるのであろうか。ストア派は、いかなるものであれ神から生まれることを否定しているのに。

Ad Nationes 2.3.6

6

Item, quomodo volunt, quos de elementis natos ferunt, deos baberi, cum Deum negent nasci? Itaque quod mundi erit, hoc elementis adscribetur, coelo dico et terrae et sideribus et igni, quae deos et deorum parentes adversus negatam generationem Dei et nativitatem frustra credi proposuit Varro.

PL 1, 590A

同様に、神が生まれることを否定しておきながら、元素から生まれたと語られる者たちが神と見なされることを、彼らはどうして望むのであろうか。それゆえ、世界に属することは何であれ、元素に、すなわち天に、地に、星々に、火に帰せられることになる。ワッロは、神の生成と誕生が否定されているのに逆らって、これらを神々また神々の親であると信じさせようとしたが、それは空しいことであった。

Ad Nationes 2.3.7

7

Et qui Varro indicaverat animalia esse coelum et astra. Quod si ita est, etiam mortalia sint necesse est, secundum animalis formam; nam etsi immortalem constat animam, ipsi hoc soli licebit, non etiam illi cui adnectitur, id est corpori.

PL 1, 590A

そしてこのワッロは、天と星々が生き物であると示していた。もしそうであるならば、生き物という形に従って、それらは必然的に死すべきものでもあることになる。というのも、たとえ魂が不死であることが確かであるとしても、そのことは魂自身にのみ許されるのであって、魂が結びつけられているもの、すなわち肉体には許されないからである。

Ad Nationes 2.3.8

8

Nemo autem negabit mortale corpus esse, cum et contingamus ea et contingamur ab eis, certa corpora ex illis decidere videamus. Ergo si animalia deposita ratione animae, qua corporum conditio, mortalia, non utique, dii elementa.

PL 1, 590B

しかし、肉体が死すべきものであることを、誰も否定しないであろう。なぜなら、我々はそれらに触れ、それらから触れられ、それらから確かに物体が剥がれ落ちるのを見るからである。したがって、もし生き物が、魂の理を差し引いて考えられるならば、物体の在り方と同様に死すべきものであるとすれば、元素は当然、神ではない。

Ad Nationes 2.3.9

9

Et tamen unde animalia Varroni videntur elementa? Quoniam moventur. Ac ne ex diverso proponatur, multa alia moveri, ut rotas, ut plaustra, ut machinas caeteras, ultro praevenit dicens, eo animalia credita, quod per semetipsa moverentur, nullo extrinsecus apparente motatore eorum aut minatore, sicut apparet, qui rotam compellit, et plaustra volvit, et machinam temperat.

PL 1, 590B

それにしても、ワッロにとって、元素が生き物であると見える根拠は何であろうか。それらが動くから、というのである。しかし、他方から、車輪や荷車やその他の機械もまた動くではないかと反論されるのを避けるために、彼はあらかじめ先手を打ってこう言う。すなわち、それらが生き物と信じられるのは、それら自体によって動くのであって、車輪を回す者や荷車を転がす者や機械を操る者が現れるように、外から動かす者や駆り立てる者が現れないからである、と。

Ad Nationes 2.3.10

10

Igitur nisi animalia, non mobilia per se. Porro allegans, quid non appareat, ostendit quid quaesisse debuerat, id est, artificem et arbitrum motus; neque enim statim non est, quod, quia non videmus, non credimus esse.

PL 1, 590B

それゆえ、生き物でなければ、それ自体によって動くものではないことになる。しかも、何が現れていないかを申し立てることによって、彼は自らが探し求めるべきであったもの、すなわち運動の造り主であり審判者であるものを、かえって示しているのである。というのも、見えないからといって存在しないと我々が信じるもの、それが直ちに存在しないということにはならないからである。

Ad Nationes 2.3.11

11

Imo eo altius investigandum est, quod non videatur, ut quod videatur quale sit scire possimus. Alioquin si tantum ea, quae comparent, deo esse creduntur, quia comparent? Quomodo deos etiam eos recipitis qui non comparent?

PL 1, 590C

それどころか、見えないものこそ、いっそう深く探究されねばならない。見えるものがいかなるものであるかを、我々が知りうるために。さもなければ、もし現れるものだけが、現れるがゆえに神であると信じられるのであれば、どうして諸君は、現れない神々をも受け入れるのであろうか。

Ad Nationes 2.3.12

12

Si autem videntur esse qui non sunt, cur non sint et qui non videntur? Motatorem dico coelestium rerum.

PL 1, 590C

しかし、もし存在しないものが存在するように見えるのだとすれば、どうして見えないものが存在しないということがあろうか。私が言っているのは、天上のものを動かす者のことである。

Ad Nationes 2.3.13

13

Sint ergo et animalia, quia mobilia per se, etiam mobilia per se, quia non per alium; tamen illa non statim Dei, quia animalia, ita nec ideo, quia per se mobilia; aut quid vetat universa animalia, ut mobilia per se, deos haberi?..... lia sane vanitate Aegyptiis licet.

PL 1, 590C

それゆえ、それらが生き物であるのは、それ自体によって動くからであり、それ自体によって動くのは、他のものによってではないからだとしよう。それでも、生き物であるからといって、それらが直ちに神であるわけではない。同様に、それ自体によって動くからといって、神であるわけでもない。さもなくば、それ自体によって動くすべての生き物が神と見なされることを、何が妨げるであろうか。……は実に、その空しさのゆえにエジプト人たちには許されているのである。