Ad Nationes 2.17.1
Denique.... toribus suis non negatis omnibus his quos deos antiquitas voluit, posteritas c.... superstitionum.... l.., praesumptio, cui.... bemus; propterea scilicet Romanos totius orbis domi.... se, quod officiis religionum meruerint domina.... cis praevaleant.
PL 1, 607A結局のところ、……自らの……者たちに対して、古代が神々にしようと欲したこれらすべての者たちを、諸君は拒みはしない。後代は……迷信の……、〔すなわち〕思い込みであり、それに対して我々は……〔従わねばならない〕。それゆえに、すなわち、ローマ人が全世界の主……となったのは、宗教の務めによって支配権を得るに値したから、〔他に〕勝っているのだ、〔ということになる〕。
Ad Nationes 2.17.2
Nimirum Sterculus.... hoc imperium.... seu Romanorum distin.... tem extraneo potius.... tores et destitutores in.... ti, sepultique sunt. Ita nempe.... oblitus antrum illud Idaeum.... dissimum odorem.
PL 1, 607A無論、ステルクルスが……この帝国を……あるいはローマ人の……区別された〔もの〕、むしろ異国の……〔者たちを〕。……する者たちと見捨てる者たちが……〔葬られ〕、埋葬されている。かくして無論……かのイダの洞窟を忘れ……この上なく〔忌まわしい〕臭気を〔放った〕。
Ad Nationes 2.17.3
Nonne omni Capitolio..... ut illa potius terra regnaret,... posthabita Samo dilecta, et utique Aeneadarum ignibus adoleri.... Hic illius arma, Hic currus fuit, hoc regnum dea gentibus esse, Si qua fata sinant, jam tunc tenditque fovetque.
PL 1, 607Aカピトリウムの全てにもまさって……ではないか。その地こそがむしろ統治するようにと、〔ユノが〕愛したサモスをさえ後回しにし、そして必ずやアイネアスの裔たちの火によって焼かれる〔べく定められていた〕……。「ここにその武具があり、ここにその戦車があった。この王国こそ諸民族を統べるものたれと、もし運命の許すことあらば、と、女神はすでにその時から目指し、慈しんでいた。」
Ad Nationes 2.17.4
Misera adversus fata non valuit. Nec tamen tantum honoris Romani satis decreverint, ut dedentibus Carthaginem sibi, quantum Larentinae.
PL 1, 607A哀れにも、運命には勝てなかった。とはいえローマ人たちは、カルタゴを自分たちに明け渡した者たちに対してさえ、ラレンティナに対するほどの名誉を十分に定めることはなかった。
Ad Nationes 2.17.5
Si dei isti conferendi in pote.... uit enim Jupiter Cretae et Saturnus Italiae et Isis Aegypto.... regnaverunt, quibus etiam operati plerique traduntur.
PL 1, 607Bもしこれらの神々が権能において比べられるべきだとすれば……。というのも、ユピテルはクレタを、サトゥルヌスはイタリアを、イシスはエジプトを……統治したのであり、彼らのためにも多くの者たちが祭儀を執り行ったと伝えられているからである。
Ad Nationes 2.17.6
Itaque.... mines facit, et dedititius Admeti cives romanos imper.... lem cultorem suum Croesum ambiguis sortibus fallendo.... timebat deum verum constanter praenuntiare regno exc.... potestate regnandi quoque velut in urbes suas tueri....... potuissent.
PL 1, 607Bそれゆえ……〔彼らを〕人間と成す。そしてアドメトスに服従する身でありながら、ローマ市民たちを……支配し、自らの崇拝者クロイソスを曖昧な神託によって欺きつつ……真の神を絶えず告げ知らせることを恐れていた。王国から……統治する権能によってもまた、あたかも自分の都市におけるかのように守ることが……できたであろう〔とでもいうように〕。
Ad Nationes 2.17.7
Si Romanis praestitisse valuerunt, cur Athenas a Xerxe Minerva non defendit? vel cur Delfos de manu Pyrrhi Apollo non eruit? Servarint urbem Romam, qui sua perdiderunt!
PL 1, 607Bもし〔諸神が〕ローマ人たちに恩恵を施すことができたのだとすれば、なぜミネルウァはクセルクセスからアテナイを守らなかったのか。あるいはなぜアポロはピュロスの手からデルポイを救い出さなかったのか。ローマの都市を守ったとでもいうのか、自分自身のものを失った者たちが。
Ad Nationes 2.17.8
Si hoc religiositas Romana meruit; atqui, non post summum imperium auctis jam rebus superstitio quaesita est? etsi a Numa sacra introducta sunt, nondum tamen aut simulacris, aut templis res vestras divina frustrabant.
PL 1, 607Bもしローマ人の信心深さがこれに値したのだとすれば——しかるに、至高の支配権を得て国事がすでに増大した後にこそ、迷信が求められたのではなかったか。たとえヌマによって祭儀が導入されていたとしても、それでもなお、神々に関わる事柄が、像によっても神殿によっても、諸君の国事を欺くことはまだなかった。
Ad Nationes 2.17.9
28 Frugi religio et paupertina superstitio, altaria temeraria, vasa sordida, et nidor.... ex illis, et deus ipse nusquam.... religiosi, quam majores, quia religiosi.
PL 1, 608A質素な宗教と貧しい迷信、急ごしらえの祭壇、汚れた祭具、そして香煙が……それらから〔立ちのぼっていた〕。そして神自身はどこにも……〔いなかった〕。……〔今の者たちが〕信心深いとしても、先祖たちほどではない。〔まことに〕信心深かったのは〔むしろ〕先祖たちだからである。
Ad Nationes 2.17.10
Atquin quomodo......... religionem, et deorum profundissimam curam imperium Romanis.... videri possit, quod laesis potius dei sanctum est? Nisi fallor enim omne regnum vel imperium bellis quaeritur et bellis ampliatur.
PL 1, 608Aしかるに、どうして……〔宗教〕が、そして神々の深甚なる配慮が、ローマ人たちに帝国を……もたらしたと見なされえようか。神に属する聖なるものは、むしろ傷つけられた者たちの側にこそあるのに。もし私に誤りがなければ、あらゆる王国あるいは帝国は、戦争によって求められ、戦争によって拡大されるものだからである。
Ad Nationes 2.17.11
Porro........ ib. et dei urbis. nam eadem strages et moenium et templorum, pares caedes et civium et sacerdotum, eaedem rapinae profanorum et sacrorum. Tot sacrilegia Romanorum, quot trophaea; tot de deis quot de gentibus triumphi.
PL 1, 608Aしかも……〔都市だけでなく〕都市の神々もまた〔同じ運命に遭う〕。というのも、城壁の破壊も神殿の破壊も等しく、市民の殺戮も祭司の殺戮も等しく、俗なるものの略奪も聖なるものの略奪も等しいからである。ローマ人の冒瀆は戦勝記念碑の数だけあり、神々に対する凱旋は諸民族に対する凱旋と同じ数だけある。
Ad Nationes 2.17.12
Manent et simulacra captiva, et utique senti.......... os non amant. Sed quia nihil sentiunt, impune laeduntur......... laeduntur, frustra adorantur.
PL 1, 608A捕虜となった神々の像も、なお残っている。そして、もし彼らが感じるのであれば、必ずや……〔自分たちを捕らえた〕者たちを愛してはいないであろう。だが、何も感じないゆえに、罰を受けることなく傷つけられている。……傷つけられており、空しく崇拝されているのである。
Ad Nationes 2.17.13
Itaque quorum fastigium.......... adultum est, non possunt videri religionis meritis, excrevisse..... nis sive laedendo creverunt.
PL 1, 608Bそれゆえ、その頂点が……〔に至るまで〕成長した者たちは、宗教の功績によって大きくなったとは見なされえない。……〔むしろ略奪〕によって、あるいは害を加えることによって成長したのである。
Ad Nationes 2.17.14
Regnum universae nationes temporibus habuerunt, ut Assyrii, ut Medi, ut Persae, ut Aegyptii..... aut penes quosdam, et tamen qui amiserunt, non sine religionibus et cultu, et de propitiorum deorum mora....... cessit universa pene dominatio.
PL 1, 608Bあらゆる諸国民が、それぞれの時代に王国を有していた。アッシリア人しかり、メディア人しかり、ペルシア人しかり、エジプト人しかり……。あるいはある者たちのもとに〔あった〕。だが、それを失った者たちも、宗教と崇拝を欠いていたわけではなかった。そして、恵み深い神々の猶予……〔にもかかわらず〕、支配のほぼ全体が〔他へと〕移っていったのである。
Ad Nationes 2.17.15
Sors temporum ita volutat..... Quaerite quis temporum vices ordinavit. Idem regna dispensat, et nunc penes Romanos eam summam, tanquam pecuniam de multis nominibus exactam in unam arcam congregavit. Quid de ea statuerit, sciunt proximi ei.
PL 1, 608B時の運命は、このように転変する……。時の交替を定めたのが誰であるかを尋ねよ。王国を分け与えるのも同じ方である。そして今、ローマ人のもとに、あたかも多くの名義から取り立てられた金銭を一つの金庫に集めるかのように、その総体を集められたのである。それについて何を定めたかは、その方に最も近い者たちが知っている。