Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 1Ad Nationes

Caput XII 第XII章

Tertullian · Ad Nationes · PL 1, 601A · 27 sectiones

Ad Nationes 2.12.1

1

Et quonam usque deos... quia disserendum, quales deos receperitis, quantum vobis erus.... Rideam vanitatem, an exprobrem caecitatem, est admodum incertum.

PL 1, 601A

そして、諸君はいったいどこまで神々を……〔崇めるのか〕。なぜなら、諸君がいかなる神々を受け入れたか、諸君にとってどれほど……であるかを論じねばならないからである。私が空しさを笑うべきか、それとも盲目さを咎めるべきか、まったく定かではない。

Ad Nationes 2.12.2

2

Nam quot deos, et quos utique producam? majores, an et minores? veteres, an et novitios? mares, an et foeminas? caelibes, an et le,.....? artifices, an et inertes? rusticos, an et urbanos? cives, an et peregrinos.

PL 1, 601A

というのも、いったいどれほど多くの、そしてどのような神々を、私は持ち出せばよいのか。大いなる神々か、それとも小さき神々もか。古き神々か、それとも新参の神々もか。男の神々か、それとも女の神々もか。独身の神々か、それとも……もか。技芸に長けた神々か、それとも無能な神々もか。田舎の神々か、それとも都会の神々もか。市民たる神々か、それとも異邦人たる神々もか。

Ad Nationes 2.12.3

3

Tot enim familiae, tot nationes sensus bona fide quaerunt, ut dispici et distingui describique non possint, ut quanto diffusa res est, tanto substringenda nobis erit.

PL 1, 601A

実に、これほど多くの一族が、これほど多くの諸国民が、それぞれ誠実に自らの考えを求めているのであって、それらを見分け、区別し、記述し尽くすことはできない。事柄が広がっていればいるほど、それだけ我々の側で引き締めねばならないであろう。

Ad Nationes 2.12.4

4

Et ideo, quis in ista specie unum tuemur propositum demonstrandi, illos omnes homines fuisse: non quidem ut cognoscatis, nam quasi oblita agitis, compendio ab ipsa despiciendi ratione summam originem generis illorum retractando. Origo enim totius posteritatis.

PL 1, 601B

それゆえ、この種の議論において、我々が守り抜く決意はただ一つ——彼らがみな人間であったことを示すという決意である。もっとも、それは諸君に知らしめるためではない。諸君はまるで忘れてしまったかのように振る舞っているのだから。そうではなく、簡潔に、まさにその軽んじるという仕方によって、彼らの類の根源的な起源を遡って論じることによってである。起源こそは、その後に続くすべてのものの起源だからである。

Ad Nationes 2.12.5

5

Ea origo deorum vestrorum Saturno, ut opinor, signatur. Neque enim si Varro antiquissimos deos Jovem, Junonem et Minervam refert, nobis excidisse debet, omnem patrem filiis antiquiorem, tam Saturnum Jove, quam Coelum Saturno; de Coelo enim et Terra Saturnus.

PL 1, 601B

諸君の神々のその起源は、思うに、サトゥルヌスにおいて記されている。というのも、たとえワッロが、ユピテル、ユノ、ミネルウァを最も古い神々として伝えているとしても、それは我々にとって忘れられてよいことではない——あらゆる父はその子らより古いのであって、サトゥルヌスはユピテルより、カエルス(天)はサトゥルヌスより古いのである。カエルスとテラ(地)とから、サトゥルヌスが生まれたのだから。

Ad Nationes 2.12.6

6

Et tamen Coeli et Terrae originem omitto. Erant inde caelibes diu et orbi, antequam mariti et parentes. Longo scilicet aevo crescendum illis fuit ad tantam proceritatem.

PL 1, 601B

それでもなお、カエルスとテラの起源については措いておこう。彼らはそこから長らく独身であり、子のない者たちであった——夫や親となる以前は。それほどの背丈にまで成長するには、当然、長い年月がかかったのである。

Ad Nationes 2.12.7

7

Denique simul coepit et Coelo vox insolescere et ubera terrae lapilliscere, faciunt nuptias inter se. Credo, aut Coelum descendit ad sponsam, aut Terra ascendit ad sponsum! Concepit tamen Terra de Coelo et peperit illa Athos, Athos Saturnum mira ratione.

PL 1, 601B

実に、カエルスの声が高ぶりはじめ、テラの乳房が石のように固くなりはじめると同時に、彼らは互いに婚姻を結んだ。おそらく、カエルスが花嫁のもとへ降りたのか、それともテラが花婿のもとへ昇ったのか、いずれかであろう。ともあれ、テラはカエルスによって身ごもり、アトスを産んだ。そしてそのアトスが、不思議な仕方でサトゥルヌスを産んだのである。

Ad Nationes 2.12.8

8

Utri parentum similis? Sed et peperit, certe ante Saturnum neminem procreaverunt, nisi unam postea Opem, exinde de subole cessatum est. Nam Saturnus quidem Coelum castravit dormientem. Legimus Coelum genere masculino; caeterum quomodo pater, nisi masculinus?

PL 1, 601C

父母のいずれに似ていたのか。さらに、彼女は子を産んだのだが、サトゥルヌス以前には誰も生み出さなかった。ただ、その後にオプスという一人の娘だけを産み、それ以後、子をなすことは絶えた。というのも、サトゥルヌスは、眠っているカエルスを去勢したからである。我々は、カエルスが男性の性を持つと読む。しかし、男性でなければ、どうして父たりえようか。

Ad Nationes 2.12.9

9

Sed et unde castrandum? falx illi: hoc s.. l... Nondum enim Vulcanus artifex ferri. Terra vero orbata distulit, etsi adhuc juvenili aetate, alii nubere. Sed nec habebat Coelum..... tamen nisi illam Mare amplectitur, sed olet salsuginem.... aquis assueta.

PL 1, 601C

だが、去勢のための道具はどこから得たのか。彼には鎌があった。これは……。というのも、まだウォルカヌスという鉄の匠はいなかったからである。他方テラは、子を奪われ、なおも若い年齢でありながら、他の者に嫁ぐことを見合わせた。しかしカエルスも……持ってはいなかった……とはいえ、マレ〔海〕が彼女を抱くのでない限りは。だが彼女は塩気の匂いを放つ……水に慣れ親しんで。

Ad Nationes 2.12.10

10

Ita Saturnus unicus masculus Coeli atque Terrae. Sed ipse pubescens sorori suae jungitur. Nondum leges, quae incesta prohiberent, nec quae parricidium plecterent.

PL 1, 601C

かくして、サトゥルヌスはカエルスとテラとの唯一の男子であった。そして彼自身、思春期に達すると、自分の姉妹と結ばれた。近親相姦を禁じる法も、近親殺しを罰する法も、まだなかったのである。

Ad Nationes 2.12.11

11

Itaque filios virili sexu devorabat; melius ipse, quam lupi, si exponeret; timebat scilicet, ne quis illorum de paterna falce didicisset. Nato mox et abalienato Jove, saxum infantis ementiti deglutivit.

PL 1, 602A

そこで彼は、男の性を持つ子供たちを貪り食った。もし彼らを捨て置いたとしても、狼どもよりは彼自身の方がまだましであったろう。というのも彼は、自分の子供たちのうちの誰かが、父の鎌について知ってしまうことを恐れていたからである。まもなくユピテルが生まれ、密かに引き離されると、彼は幼子を装った石を、その代わりに飲み込んだのである。

Ad Nationes 2.12.12

12

Hoc ingenio diu securus, tandem filio, quem nondum digesserat, in tenebris adulto oppressus regnoque privatus est. Hunc vobis patriarcham deorum, Coelum et Terra, poetis obstetricantibus, procreaverunt.

PL 1, 602A

この策略によって彼は長らく安泰であったが、ついに、彼がまだ消化していなかったその息子——闇の中で成長した息子——によって打ち負かされ、王権を奪われた。この、諸君にとっての神々の家長たる者を、カエルスとテラとが、詩人たちを産婆として、生み出したのである。

Ad Nationes 2.12.13

13

Sed eleganter quidam sibi videntur physiologice per allegoricam argumentationem de Saturno interpretari, tempus esse, et ideo Coelum et Terram parentes, ut et ipsos origini nullos, et ideo falcatum, quia tempore omnia dirimantur, et ideo voratorem suorum, quod omnia ex se edita in se ipsum consumat.

PL 1, 602A

しかし、ある者たちは、寓意的な論法によって自然学的にサトゥルヌスについて解釈することが、自分たちには巧妙になされていると思っている。すなわち、サトゥルヌスとは時間のことであり、それゆえカエルスとテラとがその両親とされるのは、彼ら自身も起源を持たないからであり、それゆえ鎌を持つとされるのは、時によってすべてが断ち切られるからであり、それゆえ自分の子を貪り食う者とされるのは、自らから生み出されたすべてのものを、自ら再び呑み込むからである、と。

Ad Nationes 2.12.14

14

Nominis quoque testimonium compellant: Cronium dictum graece, ut Chronon; aeque latini vocabuli a sationibus rationem..... ut, qui eum procreatorem conjectantur, per eum seminalia coeli in terram deferri.

PL 1, 602A

彼らは、名前という証しをも持ち出す。すなわち、ギリシア語ではクロノスにちなんでクロニオンと呼ばれた、と。同様に、ラテン語の語も種蒔きに由来するという理屈を……彼をものを生み出す者と推測する者たちは、彼を通して天の種子が地へと運び下されるのだと言う。

Ad Nationes 2.12.15

15

Opem adjungunt, quod opem videndi semina conferant, et quod opere semina evadant. Quae oro, hujus translationem..... ponas. Aut Saturnus fuit, aut tempus. Quomodo Saturnus..... quomodo tempus? Utrumque enim non potes, corporale in eo..... mare.

PL 1, 602B

彼らはオプスをも結び付ける。種子を見る〔芽生えさせる〕助けをもたらすから、また労苦によって種子が生じるからだ、というのである。しかし、私は問いたい——この比喩を……措くがよい。サトゥルヌスであったのか、それとも時間であったのか、そのいずれかである。どうしてサトゥルヌスでありえよう……どうして時間でありえよう。というのも、両方であることはお前にはできないからだ。物体的なものが、その中に……。

Ad Nationes 2.12.16

16

Quid autem prohibuit tempus coli in sua qualitate?..... hominis, aut fabulam hominis, aut famulam hominis in sua specie, non in tempo.... Quid sibi vult intellectio ista, nisi foedas materias mentitis argumentationibus colorare?

PL 1, 602B

だが、時間がそれ自身の性質のままに崇拝されることを、何が妨げたであろうか。……人間の……、あるいは人間についての作り話を、あるいは人間の下女を、それ自身の姿のままに〔崇めればよかったものを〕、時間の姿のうちにではなく……。この解釈は、いったい何を意図しているのか。偽りの論法によって、汚らわしい材料を美しく彩ること以外の何であろうか。

Ad Nationes 2.12.17

17

Saturnum neque ideo qui.. d.... tempus, aut dum eum tempus facis, jam nec hominem vis fuisse. Pla.... s omnino Saturnus in terris humanae qualitatis apud veteres memorias recensetur.

PL 1, 602B

サトゥルヌスは、それゆえ……時間では〔ない〕……。そして、彼を時間とすることによって、お前はもはや彼が人間であったことを認めまいとしているのである。……サトゥルヌスは、地上において、人間としての性質を備えた者として、古人たちの記録の中にことごとく数え上げられている。

Ad Nationes 2.12.18

18

Potest incorporaliter fingi quodvis, quod non fuerit omnino; vacat fingendi locus, ubi veritas est. Cum autem Saturnum constat vixisse, frustra demutatis; non conceditur vobis, quem non negabitis fuisse hominem, qui neque deus neque tempus defendi potest.

PL 1, 602C

およそ存在しなかったものであれば、何であれ非物体的なものとして作り上げることができる。しかし真理があるところでは、作り上げる余地はない。ところが、サトゥルヌスが生きていたことは明らかなのであるから、諸君が彼を作り変えても無駄である。諸君に許されているわけではない——人間であったことを諸君が否定しないであろう者を、神とも時間とも弁護することは、できないのだから。

Ad Nationes 2.12.19

19

Exstat apud litteras vestras usquequaque Saturni census, legimus apud Cassium Severum, apud Cornelios Nepotem et Tacitum, apud Graecos quoque Diodorum, quive alii antiquitatem canos collegerunt. Nec fideliora vestigia..... quam in ipsa Italia signata sunt.

PL 1, 602C

諸君の文書の至るところに、サトゥルヌスの系図が現存している。我々はカッシウス・セウェルスのもとで、コルネリウス家のネポスとタキトゥスのもとで、またギリシア人のうちではディオドロスのもとで、あるいは白髪をもって古代を集め上げた他の者たちのもとで、それを読む。……より確かな痕跡はない、イタリアそのものにおいて刻まれたものよりも。

Ad Nationes 2.12.20

20

Nam post plurimas tetras et Attica hospitia Italiae, vel, ut tunc vocabatur, Oenotriae, consedit, exceptus ab Jano sive Jane, ut Salii vocant.

PL 1, 602C

というのも、数多くの土地とアッティカの歓待とを経たのち、彼はイタリア——当時はオエノトリアと呼ばれていた——に住みついたのであり、ヤヌス、あるいはサリイ祭司団がそう呼ぶようにヤネによって、迎え入れられたからである。

Ad Nationes 2.12.21

21

Mons, quem coluerat, Saturnius dictus; urbs, quam depalaverat, Saturnia usque nunc est; tota denique Italia de Saturno vocabatur: tali teste terram, quae nunc dominatur orbi etiamsi de origine Saturni dubitatur, de actu tamen constat hominem illum fuisse.

PL 1, 602C

彼が耕した山は、サトゥルニウスと呼ばれた。彼が杭を打って区画した都市は、いまなおサトゥルニアと呼ばれている。そしてイタリア全土が、ついにはサトゥルヌスにちなんで名付けられた。かくして、いま世界を支配しているこの地こそが証人なのであり、たとえサトゥルヌスの出自については疑われるとしても、彼の行いについては、彼が人間であったことが明らかなのである。

Ad Nationes 2.12.22

22

Ita si homo Saturnus, procul dubio de [homine] , imo quia homo, non utique de coelo atque terra. Sed cujus parentes ignoti, quibusdam facile fuit illum eorum filium dici, quorum possunt omnes videri.

PL 1, 603A

かくして、もしサトゥルヌスが人間であったのなら、疑いなく人間から〔生まれたの〕であり、それどころか、人間である以上、決してカエルスとテラから生まれたのではない。しかし、両親の知られていない者については、誰の子とも言われうる者たちの子であると言うことが、ある者たちにとってはたやすいことであった。

Ad Nationes 2.12.23

23

Quis enim non coelum ac terram patrem ac matrem venerationis gratia appellet? An de consuetudine humana, qua ignoti quique ex inopinato apparentes de coelo advenisse dicuntur? Proinde.... semper eg.... repentino, ubique inolevit coelitem dici.

PL 1, 603A

実に、崇敬のゆえに、天と地を父母と呼ばない者があろうか。あるいは、それは人間の慣わしによるものではないか——見知らぬ者が思いがけず現れると、天から降ってきたのだと言われるという慣わしに。したがって……常に……突然の〔出現によって〕、至るところで、天の者と呼ばれることが習わしとなったのである。

Ad Nationes 2.12.24

24

Nam et vulgo generis incertos terrae filios jactitamus. Nihil allego de statu antiquitatis, qua... rudes tunc agebantur et oculi et mentes hominum, ut cujuslibet novi viri aspectu quasi divino commoverentur, nedum et regis, et quidem primi.

PL 1, 603A

実に我々も、素性の知れない者たちを、俗に「大地の子」と呼びならわしている。私は、古代の状態について何ら引き合いに出すつもりはない——その頃、人間の目も心もいまだ未熟なままに動かされており、誰であれ新しく現れた人物の姿を見ただけで、あたかも神的なものであるかのように心を動かされていたのだ。ましてや、王であれば——しかも最初の王であれば、なおさらのことである。

Ad Nationes 2.12.25

25

Adhuc de Saturno immorabor, quod et caeteris compendium praestruam, satiata primordiorum disputatione; nec praetermittam potiora testimonia divinarum litterarum, quibus fides pro antiquitate superior debetur. Ante enim Sibylla, quam omnis litteratura, exstitit.

PL 1, 603B

私はなおもサトゥルヌスについて論を続けよう。それによって、起源についての議論を満たしたのち、他の神々についても近道を用意することになるからである。そして私は、神の文書のより優れた証しを見過ごしはしない——それらには、古さのゆえに、より優れた信頼性が与えられるべきである。というのも、シビュラは、あらゆる文学に先立って存在していたからである。

Ad Nationes 2.12.26

26

Illa scilicet Sibylla, veri vera vates et cujus vocabula daemoniorum vatibus induistis. Ea senario versu in hunc sensum de Saturni prosapia et rebus ejus exponit: decima, inquit, genitura hominum, ex quo cataclysmum prioribus accidit, regnavit Saturnus et Titan et Jamfetus, Terrae et Coeli fortissimi filii.

PL 1, 603B

すなわち、あのシビュラ、真理の真の予言者であり、諸君が彼女の名をダエモーンの予言者たちに着せてしまった、あのシビュラである。彼女は六歩格の詩句において、サトゥルヌスの家系とその事跡について、次のような意味のことを語る。「以前の者たちに大洪水が起こって以来、人間の第十代の世において、サトゥルヌスとティタンとヤムペトゥスが統治した。彼らは、テラとカエルスの最も強き子らであった」と。

Ad Nationes 2.12.27

27

Si qua ergo, vel vestris.... oribus litteris vestris superioribus, sed idcirco magis proximis.... in illius aetatis, fides adjacet.

PL 1, 603B

それゆえ、もし何らかの……諸君の……より古い文書に……とはいえ、むしろそれゆえにいっそう〔時代的に〕近い……かの時代における信頼性が備わっているとすれば……。