ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De Jacob et vita beata libri duo

Liber II, Caput III 第II巻 第III章

Ambrose of Milan · De Jacob et vita beata libri duo · PL 14, 618B · 18 sectiones

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.1

1

Post benedictionem fratris junioris quare senior advenerit; et cum urgendo obtinuisset ut et ipse benediceretur, ad serviendum fratri fuerit damnatus? Ubi de servitute, ac vera libertate disputatur.

PL 14, 618B

弟の祝福ののち、兄がなぜ来たのか、また、迫って自らも祝福されることを得たのに、なぜ弟に仕えるよう断罪されたのか。ここで隷属と真の自由が論じられる。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.2

2

10. Celebrata benedictione, postea senior frater advenit (Ibid., 30) . Quo declaratur prius Ecclesiae regnum, quam Synagogae in praedestinatione delatum: sed subintrasse Synagogam, ut superabundaret peccatum; et cum superabundasset peccatum, superabundaret et gratia, simul clareret impigrum militem regni coelestis candidatum esse debere; ut praeripiat benedictionem, et praerogativam suae commendationis usurpet.

PL 14, 618C

10. 祝福が行われたのち、兄が来た(創世記27:30)。これによって、教会の王国がシナゴーグの王国より先に、予定において与えられたことが示される。シナゴーグは、罪が満ちあふれるように忍び込み、罪が満ちあふれたとき、恩寵もまた満ちあふれたのである。同時に、天の王国の候補者は機敏な兵士でなければならないこと、すなわち祝福を先に奪い、自らを推挙する優先権を手にしなければならないことも明らかになる。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.3

3

Unde non est notatus a patre junior filius, sed laudatus, quod ait Isaac: Frater tuus veniens cum dolo, accepit benedictionem tuam (Ibid., 35) .

PL 14, 618C

それゆえ父は、年下の息子を咎めず、むしろ称賛した。イサクが言ったからである。「汝の兄弟が欺きをもって来て、汝の祝福を受けた」(創世記27:35)。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.4

4

Bonus enim dolus, ubi irreprehensibilis est rapina: irreprehensibilis autem rapina pietatis; quia a diebus Joannis regnum coelorum cogitur, et cogentes diripiunt illud.

PL 14, 618D

欺きは、その奪い取りが咎められないときには、善い。敬虔の奪い取りは咎められない。「ヨハネの日々から天の国は強いられ、強いる者たちがそれを奪い取る」からである。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.5

5

Festinantes autem patres pascha celebrabant, qui festinantes manducabant agnum, non demorantes; et fratrem Benjamin sanctus Joseph piae commento fraudis accersivit et tenuit (Gen. XLII, 20, et XLIV, 1 et seq) .

PL 14, 618D

また、急ぐ父祖たちは過越を祝った。彼らは急いで子羊を食べ、ためらわなかった。聖なるヨセフは、弟ベニヤミンを、敬虔な欺きの工夫によって呼び寄せ、引き留めた(創世記42:20, 44:1以下)。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.6

6

11. Et ipse tamen ut benediceretur cogendo elicuit et impetravit (Gen. XXVII, 38, 39) ; sed eam benedictionem, quae cum superiore congrueret et conveniret, ut serviret fratri suo.

PL 14, 619A

11. 彼もまた、強いて祝福を引き出し、得た(創世記27:38, 39)。だがそれは、先の祝福と一致し調和する祝福、すなわち兄弟に仕えるというものであった。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.7

7

Etenim qui imperare non poterat, et alterum regere, servire debebat, ut a prudentiore regeretur.

PL 14, 619A

実際、命ずることも他者を治めることもできない者は、より賢い者に治められるために、仕えるべきであった。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.8

8

Neque enim fuit Patriarchae sancti, ut filium suum degeneri conditioni servitutis addiceret: sed ut bonus pater, cum duos haberet filios, unum intemperantem, prudentem et sobrium alterum, quo utrique consuleret, intemperanti praefecit sobrium, et insipientem prudenti statuit obedire; quia insipiens non potest voluntarius virtutis esse discipulus, nec perseverare in studio, quia stultus sicut luna mutatur: meritoque ei libertatem proprii negavit arbitrii, ne velut navis in fluctibus sine gubernatore fluitaret: sed subdidit eum fratri, secundum quod scriptum est: Servit enim imprudens prudenti (Prov. XI, 29) .

PL 14, 619A

聖なる族長が、自分の子を卑しい隷属の身分に引き渡したのではない。善い父として、二人の子がいて、一人は節制を欠き、もう一人は思慮深く節度ある者であったので、双方のために、節制を欠く者の上に節度ある者を立て、愚かな者を思慮ある者に従わせたのである。愚かな者は、自発的に徳の弟子となることも、学びに耐え続けることもできないからである。愚者は月のように変わる。それゆえ彼は、舵取りのない船のように波間に漂うことのないよう、自らの判断の自由をその者に与えなかった。むしろ兄弟に従わせた。書かれているとおりである。「愚かな者は思慮ある者に仕える」(箴言11:29)。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.9

9

Recte ergo eum subdidit, ut regentis imperio suum melioraret affectum. Ideo ait: Super gladium tuum vives, et servies fratri tuo (Gen. XXVII, 34) . Domina enim est pietas crudelitatis, et mansuetudo duris motibus praestat.

PL 14, 619B

それゆえ彼を従わせたのは正しかった。治める者の命令によって、自らの情愛を善くするためである。そこで言った。「汝は汝の剣によって生き、汝の兄弟に仕えるであろう」(創世記27:34)〔底本は27:34。27:40に当たる〕。敬虔は残酷さの主であり、温和は荒い衝動にまさるからである。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.10

10

12. Servit omnis qui auctoritatem purae non habet conscientiae: servit quicumque vel metu frangitur, vel delectatione irretitur, vel cupiditatibus ducitur, vel indignatione exasperatur, vel moerore dejicitur.

PL 14, 619B

12. 清い良心の権威を持たない者はみな仕えている。恐れに打ち砕かれる者も、喜びに絡め取られる者も、欲望に導かれる者も、憤りに苛立たされる者も、悲しみに打ち倒される者も、仕えている。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.11

11

Servilis enim est omnis passio; quoniam qui facit peccatum, servus est peccati, et quod pejus est, multorum servus est: qui subjectus est vitiis, multis se dominis addixit, ut servitio ei exire vix liceat.

PL 14, 619C

あらゆる情念は奴隷的である。罪を行う者は罪の奴隷であり、さらに悪いことに、多くの者の奴隷だからである。悪徳に服する者は多くの主人に自らを引き渡し、隷属から抜け出ることがほとんど許されない。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.12

12

At vero ille qui voluntatis suae arbiter est, judex consilii, interpres arbitrii, qui coercet corporeae appetentiam passionis, qui ea quae agit, bene agit, bene autem agens recte agit, et qui recte agit, inculpate et irreprehensibiliter agit, habens suorum actuum potestatem; is profecto liber est.

PL 14, 619C

しかし自らの意志の裁定者であり、計画の裁き手、判断を解き明かす者であり、体の情念の欲求を抑え、自分のなすことを善くなし、善くなすなら正しくなし、正しくなす者は咎めなく非の打ちどころなくなし、自らの行いを支配する者は、まさしく自由である。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.13

13

Nam qui omnia prudenter agit, et ita vivit ut vult, is solus est liber. Non conditio fortuita servum facit, sed probrosa insipientia (Prov. VII, 2) . Denique famulus prudens regit dominos stultos, et periti servi dominis fenerabunt. Quid fenerabunt?

PL 14, 619C

すべてを思慮深く行い、望むとおりに生きる者だけが自由だからである。偶然の境遇が奴隷をつくるのではなく、恥ずべき愚かさがつくる(箴言7:2)〔底本は7:2。続く「思慮ある下僕は愚かな主人たちを治め」は17:2に当たり、その誤りか〕。それゆえ思慮ある下僕は愚かな主人たちを治め、熟達した奴隷たちは主人たちに貸し付けるであろう。何を貸し付けるのか。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.14

14

Non utique pecuniam, sed sapientiam, sicut et Lex dicit: Fenerabis gentibus multis: tu autem mutuum non accipies (Deut. XV, 6) . Feneravit enim Judaeus proselyto divinae legis oracula.

PL 14, 619C

金銭ではもちろんなく、知恵である。律法も言うとおりである。「汝は多くの諸国民に貸し、汝自身は借りないであろう」(申命記15:6)。ユダヤ人は改宗者に、神の法の託宣を貸したからである。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.15

15

Sed quia ipse Legis mysteria videre non potuit, et quae habebat nescivit oracula, qui litteram fenerabat gentibus, nunc ab his spiritalibus doctrinae gratiam mutuatur: meritoque subjectus est servituti; quoniam qui mutuatur, servus est, quasi addictus fenori creditoris: qui autem piae doctrinae fenus impartit, is est princeps, sicut Lex dicit: Princeps eris gentium multarum: tibi autem principes ex ipsis non erunt (Ibid.) .

PL 14, 619D

だが彼自身は律法の奥義を見ることができず、自分が持っていた託宣を知らなかった。文字を諸国民に貸していた者が、今は霊的なこれらの者から教えの恩寵を借りている。それゆえ隷属に服するのは当然である。借りる者は奴隷であり、貸し主の利息に引き渡された者のようだからである。だが敬虔な教えの利息を分け与える者は、首長である。律法も言うとおりである。「汝は多くの諸国民の首長となるが、汝には彼らの中から首長たちは出ない」(申命記15:6)。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.16

16

Princeps enim est qui regit, qui et habet sapientiae principatum, quem habuit populus Judaeorum. Sed quoniam quod docebat, servare non potuit, debet discere, quod docere nescivit. 13. Hoc est igitur quod ait patriarcha Isaac: Servies fratri tuo.

PL 14, 620A

首長とは治める者であり、知恵の首位を持つ者であって、ユダヤ人の民がそれを持っていた。だが彼らは教えていたことを守ることができなかったので、教えることを知らなかったことを学ばねばならない。13. したがって族長イサクが言ったのは、このことである。「汝は兄弟に仕えるであろう。」

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.17

17

Erit autem cum deposueris et solveris jugum illius a collo tuo (Gen. XXVII, 40) , significans duos futuros populos, unum ancillae filium, alterum liberae (servit enim littera, libera est gratia) eumque populum qui litterae intendit, tamdiu servum fore, quamdiu spiritalis doctrinae sequatur interpretem.

PL 14, 620A

「しかし、汝が彼のくびきを汝の首から取り外し、解くときが来るであろう」(創世記27:40)。これは二つの民が将来現れること、一つは女奴隷の子、もう一つは自由な女の子であることを示し(文字は仕え、恩寵は自由だからである)、また、文字に心を向ける民は、霊的な教えの解き明かす者に従うあいだは奴隷であり続けることを示している。

De Jacob et vita beata libri duo 2.3.18

18

Tunc quoque illud futurum est, quod Apostolus ait: Ut reliquiae salvae fiant secundum electionem gratiae (Rom. IX, 27) . Servies ergo fratri tuo: sed tunc senties servitutis profectum, cum voluntarius potius, quam coactus obedire coeperis fratri.

PL 14, 620A

そのとき、使徒が言うことも実現する。「残りの者が恩寵の選びによって救われるように」(ローマ9:27)〔底本は 9:27。文言は 11:5 に近い〕。それゆえ汝は兄弟に仕える。だが、強いられてではなく自発的に兄弟に従い始めるとき、汝は隷属の進歩を知るであろう。