De Cain et Abel libri duo 1.9.1
Pharao propter moram in obediendo arguitur. Commendatur in oratione humilitas, secretum ac brevitas, cum reprehensione verbositatis. Quomodo orandi formam Dominus docuerit; ac tandem pro quibus praecipue orandum?
PL 14, 333Bファラオは、従うのが遅れたことで責められる。祈りにおいては、謙遜、隠れ、短さが推奨され、多言が非難される。主がどのように祈りの型を教えたか。そして最後に、とりわけだれのために祈るべきか。
De Cain et Abel libri duo 1.9.2
33. At vero Pharao qui opinionibus et vanis inanibus studium impendebat suum (ranis repleta Aegypto, sonum inanem rerum et strepitum vanum reddentibus) dicenti Moysi: Constitue mihi quando pro te orem, et pro famulis tuis, et pro populo tuo, ut exterminet Dominus ranas (Exod. VIII, 9) ; cum debuerit in tanta positus necessitate rogare, ut jam oraret nec differret, respondit: Crastina die; otiosus et negligens, morae poenam Aegypti soluturus excidio.
PL 14, 333B33. ところがファラオは、空しい思い込みと空しいことに熱意を傾けていて(エジプトはカエルで満ちており、カエルは空しい物音とむなしいやかましさを返していた)、モーセが「いつ私が汝のために、汝の僕たちのために、汝の民のために祈るか、私に定めよ。主がカエルを滅ぼすように」(出エジプト記8:9)と言ったとき、これほどの窮境に置かれていたのだから、今すぐ祈り、先延ばしにしないよう求めるべきであったのに、「明日」と答えた。怠惰で無頓着であり、遅れの刑罰を、エジプトの滅亡によって払うことになる。
De Cain et Abel libri duo 1.9.3
Itaque iste ubi impetrabat, immemor fiebat gratiae; et exaltatus mente carnis suae, obliviscebatur Deum. 34. Humilitas autem commendat orationem.
PL 14, 333Cこうしてこの者は、願いが叶えられると、恩寵を忘れ、自分の肉の精神に高ぶって、神を忘れた。34. 謙遜は祈りを推奨する。
De Cain et Abel libri duo 1.9.4
Siquidem et Pharisaeus ille reprehensus est qui jejunia sua velut beneficia enumerabat, et tamquam objectabat Deo, et se criminum memorabat exsortem.
PL 14, 333C実際、あのファリサイ派の人は責められた。自分の断食を善行のように数え上げ、神に突きつけるかのようにし、自分は罪とは無縁だと語ったのである。
De Cain et Abel libri duo 1.9.5
Publicanus autem praedicatus est, qui a longe stans nolebat oculos ad coelum levare, sed percutiebat pectus suum dicens: Domine Deus, propitius esto mihi peccatori (Luc. XVIII, 13) .
PL 14, 333C徴税人は称えられた。遠くに立って、目を天に上げようとせず、胸を打って言った。「主なる神よ、罪人である私に憐れみ深くあれ」(ルカ18:13)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.6
Et ideo divina eum sententia praetulit dicens: Quia descendit hic publicanus justificatus magis, quam pharisaeus (Ibid., 14) .
PL 14, 333Dそれゆえ神の判断は、彼を〔ファリサイ派の人より〕優先して言った。「この徴税人は、ファリサイ派の人よりも義とされて降りて行った」(ルカ18:14)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.7
Ille enim justificatur qui peccatum proprium confitetur, sicut locutus est ipse Dominus: Dic iniquitates tuas, ut justificeris (Esai. XLIII, 26) . Et David ait: Sacrificium Deo, spiritus contribulatus (Ps. L, 19) .
PL 14, 333D実に、自分自身の罪を告白する者が義とされる。主自身が語ったとおりである。「汝の不義を言え、汝が義とされるために」(イザヤ43:26)。ダビデもまた言う。「神へのいけにえは、砕かれた霊」(詩篇50:19)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.8
Et iterum: Cor contritum et humiliatum Deus non spernit (Ibid.) . Hieremias quoque ait: Anima in angustiis, et spiritus anxiatus clamat ad te (Baruch. III, 1) .
PL 14, 334Aさらに言う。「砕かれ、へりくだった心を、神は軽んじない」(詩篇50:19)。エレミヤもまた言う。「苦難の中の魂、悩む霊が、汝に叫ぶ」(バルク3:1)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.9
Ergo et Pharao (Exod. V, 2) , et rex Assyrius qui dicebat: Quis deorum gentium istarum liberabit terram suam de manu mea; quoniam liberabit Dominus Deus tuus Hierusalem de manu mea (IV Reg. XVIII, 35) ? exaltatione sua dejecti sunt.
PL 14, 334Aこうして、ファラオ(出エジプト記5:2)も、アッシリアの王も、自らの高ぶりによって打ち倒された。アッシリアの王は言っていた。「これらの異邦の神々のうち、だれが自分の地を私の手から救ったか。それで汝の神である主が、エルサレムを私の手から救うというのか」(列王記四18:35)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.10
Justus autem, sicut Jacob, ad auctorem Deum refert quaecumque fuerit bona consecutus, dicens de omnibus quaecumque sibi prosperare cognoverit: Quoniam tradidit ea Dominus Deus in manus meas (Gen. XXVII, 20) .
PL 14, 334Aこれに対して義人は、ヤコブのように、得た善いものがどれであれ、創始者である神に帰し、自分に栄えをもたらしたと知ったすべてのことについて言う。「主なる神が、それらを私の手に引き渡したからだ」(創世記27:20)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.11
Haec igitur melior votorum suorum solutio est, sicut et David ait: Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua (Ps. XLIX, 14) . Laudare Deum, commendare est votum, et solvere.
PL 14, 334Aしたがって、これが自分の誓願のよりよい果たし方である。ダビデも言うとおりである。「神に賛美のいけにえを献げ、いと高き者に汝の誓願を果たせ」(詩篇49:14)。神を賛美することは、誓願を推奨することであり、果たすことである。
De Cain et Abel libri duo 1.9.12
Unde et Samaritanus ille aliis antefertur, qui cum leprosis aliis novem secundum praeceptum Domini, mundatus a lepra, solus regressus ad Christum amplificabat Deum, et agebat gratias.
PL 14, 334Bそれゆえ、あのサマリア人も他の者たちに優先される。彼は、他の九人の重い皮膚病の者とともに、主の命令に従って病から清められたが、ただ一人キリストのもとに戻って、神をあがめ、感謝した。
De Cain et Abel libri duo 1.9.13
De quo Jesus ait: Non fuit ex illis qui rediret, et gratias ageret Deo, nisi hic alienigena . . . . . Et ait illi: Surge, et vade; quia fides tua te salvum fecit (Luc. XVII, 18) .
PL 14, 334Bこれについてイエスは言う。「戻って神に感謝する者は、彼らのうちにはいなかった。この異邦人のほかは」……そして彼に言う。「立って行け。汝の信仰が汝を救ったのだ」(ルカ17:18)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.14
35. Est etiam illa commendandae orationis et voti disciplina; ut non divulgemus orationem, sed abscondita teneamus mysteria, sicut tenuit Abraham, qui subcinericias fecit (Gen. XVIII, 6) .
PL 14, 334B35. 祈りと誓願を推奨するための、次のような規律もある。我々は祈りを言いふらさず、隠れた奥義を守るのである。アブラハムが、灰焼きのパンを作って守ったとおりである(創世記18:6)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.15
Tenuerunt et patres qui coxere conspersum quod extulerant de Aegypto, subcinericia facientes azyma, quae Graece ἐγκρύφια dicuntur, eo quod abscondantur in cinere; significantes fermentum illud quod abscondit mulier illa Evangelica (Luc. XIII, 21) in farinae mensuris tribus, donec fermentaretur totum, mysteriorum quoque innuentes premendam esse doctrinam.
PL 14, 334B父祖たちも守った。彼らは、エジプトから持ち出した練り粉を焼くとき、灰焼きの種なしパンを作った。それはギリシア語でエンクリュフィア(灰焼きのパン)と呼ばれる。灰の中に隠されるからである。これは、福音書のあの女が、三つの量りの小麦粉の中に隠し、ついに全体が発酵したあのパン種(ルカ13:21)を意味しており、奥義の教えもまた秘められるべきであることを示している。
De Cain et Abel libri duo 1.9.16
Quod apertius Dominus in Evangelio docuit dicens: Tu autem cum orabis, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio Patrem tuum ora in abscondito, et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi: orantes autem nolite multum loqui (Matth. VI, 5) .
PL 14, 334Cこのことを、主は福音書でさらに明らかに教えて言った。「汝は祈るとき、汝の部屋に入り、戸を閉じて、隠れたところにいる汝の父に祈れ。隠れたところで見ている汝の父は、汝に報いる。祈るとき、汝らは多く語るな」(マタイ6:5)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.17
Et infra: Scit enim Pater vester quid vobis opus sit, antequam petatis ab eo (Ibid., 8) . Cubiculum tuum, mentis arcanum, animique secretum est.
PL 14, 334Cさらに後で言う。「汝らの父は、汝らが求める前に、汝らに何が必要かを知っている」(マタイ6:8)。あなたの部屋とは、精神の奥所、魂の秘所である。
De Cain et Abel libri duo 1.9.18
In hoc cubiculum tuum intra, hoc est, intra in alta praecordia, totus ingredere de corporis tui exteriori vestibulo, et claude ostium tuum. 36. Quod sit ostium tuum, disce: Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circuitus labiis meis (Ps. CXL, 3) .
PL 14, 334Cこのあなたの部屋に入れ。すなわち、あなたの体の外側の玄関から、全身で胸の奥深くに入れ。そして、あなたの戸を閉じよ。36. あなたの戸が何であるかを学べ。「主よ、私の口に見張りを置け、私の唇に囲いの戸を置け」(詩篇140:3)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.19
Et Paulus petit orari pro se: Ut aperiatur mihi, inquit, ostium verbi, ad loquendum mysterium Christi (Coloss. IV, 3) .
PL 14, 334Dパウロもまた、自分のために祈られることを求める。「私のために言葉の戸が開かれ、キリストの奥義を語れるように」と言う(コロサイ4:3)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.20
Sed ille ut pote electus ad Evangelii praedicationem, recte sibi ostium verbi optabat aperiri; quia de ore ejus exibat salus gentium, de ore ejus prodibat vita populorum. Nos autem claudamus ostium, ne culpa intret, ne lapsus aliquis sermonis exeat.
PL 14, 334Dしかし彼は、福音の宣教に選ばれた者であるから、言葉の戸が自分に開かれるよう望んだのは正しい。彼の口からは諸国民の救いが出、彼の口からは諸民の生命が現れたのである。だが我々は戸を閉じよう。罪が入らず、言葉の過ちが出てゆかないように。
De Cain et Abel libri duo 1.9.21
Intrat culpa, si lapsus exierit. Audi quomodo intret culpa. In multiloquio, inquit, non effugies peccatum (Prov. X, 19) .
PL 14, 335A過ちが出てゆけば、罪が入る。罪がどのように入るか、聞け。「多言のうちに、汝は罪を免れない」と言う(箴言10:19)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.22
Exivit multiloquium, peccatum intravit; quia in multiloquio nequaquam qui exeat sermo, trutinatur, imprudenter labitur, licet ipsum ultra mensuram aliquid loqui grande peccatum sit.
PL 14, 335A多言が出てゆき、罪が入った。多言のうちでは、出てゆく言葉が秤にかけられることがまったくなく、〔人は〕軽率に滑り落ちるからである。度を越して何かを語ること自体が、すでに大きな罪であるとしても。
De Cain et Abel libri duo 1.9.23
37. Et ideo cave ne imprudenter loquaris; labia enim imprudentis inducunt eum ad mala. Cave ne in oratione te extollas; oratio enim humiliantis se nubes penetrabit. Cave ne incaute Symboli vel Dominicae orationis divulges mysteria.
PL 14, 335A37. それゆえ、軽率に語らないよう気をつけよ。「軽率な者の唇は、彼を悪へ導く」からである。祈りにおいて自らを高めないよう気をつけよ。「自らを低くする者の祈りは、雲を貫く」からである。信条や主の祈りの奥義を、不用意に言いふらさないよう気をつけよ。
De Cain et Abel libri duo 1.9.24
An nescis quam grave sit in oratione contrahere peccatum, ubi speras remedium? Certe Dominus per Prophetam docuit hoc grave esse maledictum dicens: Et oratio ejus fiat in peccatum (Ps. CVIII, 7) ; nisi forte mediocre id tibi putas esse.
PL 14, 335Aあなたは知らないのか、救いを望むところである祈りの中で罪を負うことが、どれほど重いかを。主は預言者を通して、これが重い呪いであると教えた。「その祈りが罪となるように」(詩篇108:7)。ただし、あなたがこれを軽いものと思うのであれば、話は別である。
De Cain et Abel libri duo 1.9.25
Diffidere est enim de potentia Dei, aestimare quod non audiaris, nisi clamaveris. Clament opera tua, clamet fides, clamet affectus, clament passiones tuae, clamet sanguis tuus, sicut sancti Abel, de quo dixit Deus ad Cain: Vox sanguinis fratris tui ad me clamat (Gen. IV, 10) .
PL 14, 335B実に、叫ばなければ聞かれないと考えるのは、神の力を疑うことである。あなたの行いが叫び、信仰が叫び、心情が叫び、苦しみ〔passiones はここでは情念でなく、血と並ぶ受苦の意〕が叫び、あなたの血が叫ぶがよい。聖なるアベルの血が叫んだように。神はカインに言った。「汝の兄弟の血の声が、私に向かって叫んでいる」(創世記4:10)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.26
Audit enim te in occultis, qui mundat in occultis. Nos nisi loquentem aliquem audire non possumus: apud Deum loquuntur non verba, sed cogitationes. Et ut hoc verum scias, dicebat Dominus Jesus ad Judaeos: Quid cogitatis mala in cordibus vestris (Matth. IX, 4) ?
PL 14, 335B隠れたところで清める者は、隠れたところであなたを聞くからである。我々は、だれかが語るのでなければ聞くことができない。神のもとで語るのは、言葉ではなく、思いである。このことが真実であるとあなたが知るために言おう。主イエスはユダヤ人たちに言っていた。「なぜ汝らは、心の中で悪を思うのか」(マタイ9:4)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.27
Non interrogantis vox ista est, sed scientis. Quod tibi manifestat Evangelista dicens: Jesus autem sciebat cogitationes eorum (Luc. VI, 8) . Sicut ergo Filius novit, novit et Pater.
PL 14, 335Bこれは問う者の声ではなく、知っている者の声である。これを福音書記者はあなたに示して言う。「イエスは彼らの思いを知っていた」(ルカ6:8)。したがって、子が知るように、父もまた知る。
De Cain et Abel libri duo 1.9.28
Filium nosse cognovisti, Patrem nosse, audi consiliarium et testem Patris dicentem: Scit enim Pater vester quid vobis opus sit, antequam petatis ab eo (Matth. VI, 5) . Coque ergo subcinericiam tuam vapore Spiritus sancti; coque etiam animi passiones verbi calore.
PL 14, 335C子が知っていることを、あなたは知った。父が知っていることを知るためには、父の助言者であり証人である者が言うのを聞け。「汝らの父は、汝らが求める前に、汝らに何が必要かを知っている」(マタイ6:5)。だから、聖なる霊の熱で、あなたの灰焼きのパンを焼け。言葉の熱で、心の情念をも焼け。
De Cain et Abel libri duo 1.9.29
Et si crudiores sunt passiones tuae nuper fortasse de Aegypto egredientes, operito eas, et lento calore excoque; ne fortiorem ignem ferre non possint, et semiustulentur potius quam coquantur. Sunt enim plurima quae cruda displiceant, cocta delectent.
PL 14, 335Cあなたの情念が、まだ生煮えで、おそらくエジプトから出たばかりであるなら、それらを覆い、弱い熱でよく焼け。より強い火に耐えられず、焼けるよりむしろ半ば焦げてしまうことのないように。実に、生では不快だが、焼けば喜ばしいものは多い。
De Cain et Abel libri duo 1.9.30
Fove igitur pectore tuo alta mysteria; ne praematuro sermone et infidis auribus vel infirmis quasi incocta committas, atque auditor avertatur et cum horrore fastidiat, qui si coctiora gustaret, spiritalis cibi perciperet suavitatem.
PL 14, 335Cだから、深い奥義を胸であたためよ。早すぎる言葉によって、また信頼できない耳や弱い耳に、生焼けのものを委ねるように明かしてはならない。聞き手が背を向け、恐れとともに嫌悪することのないように。もしよく焼けたものを味わっていたなら、霊的な食物の甘美さを感じ取ったはずなのに。
De Cain et Abel libri duo 1.9.31
38. Divine autem Dominus Jesus et bonitatem te docuit Patris, qui bona noverit dare (Luc. XI, 13) ; ut quae bona sunt a bono poscas: et impense et frequenter monuit orandum; non ut fastidiosa continuetur oratio, sed ut assidua frequenter effundatur (Ibid., 9) .
PL 14, 335D38. 主イエスは、神的な仕方で、父の善をもあなたに教えた。父は善いものを与えることを知っている(ルカ11:13)。善いものを、善なる者に求めるためである。また、熱心に、頻繁に祈るよう戒めた。祈りがうんざりするほど続けられるためではなく、絶えず頻繁に注ぎ出されるためである(ルカ11:9)。
De Cain et Abel libri duo 1.9.32
Plerumque enim inanis gloria longae precationi, intermissae autem prorsus obrepit incuria. Deinde monet (Matt. XVIII, 15) ut cum ipse veniam tibi poscis, tum maxime largiendam aliis noveris, quo precem tuam operis tui voce commendes.
PL 14, 336A実に、長い祈願には、しばしば空しい栄光心が忍び込み、途絶えた祈願には、まったくの怠慢が忍び込む。さらに主は戒める(マタイ18:15)。あなた自身が赦しを求めるときは、他の人に赦しを与えるべきことを、とりわけ心得よ。あなたの祈願を、あなたの行いの声によって推奨するためである。
De Cain et Abel libri duo 1.9.33
Apostolus quoque docet (I Tim. II, 8) orandum sine ira et disceptatione, ut non turbetur, non interpoletur oratio tua. Docet etiam orandum in omni loco, cum Salvator dicat: Intra in cubiculum tuum (Matt. VI, 6) .
PL 14, 336A使徒もまた、怒りや争いなしに祈るよう教える(一テモテ2:8)。あなたの祈りが乱されず、途中で損なわれないためである。また、あらゆる場所で祈るよう教える。救い主は「汝の部屋に入れ」(マタイ6:6)と言っているにもかかわらずである。
De Cain et Abel libri duo 1.9.34
Sed intellige non cubiculum conclusum parietibus, quo tua membra claudantur: sed cubiculum quod in te est, in quo includuntur cogitationes tuae, in quo versantur sensus tui.
PL 14, 336Aだが、壁で閉ざされ、あなたの手足が閉じ込められる部屋だと解してはならない。あなたの内にある部屋、あなたの思いが閉じ込められ、あなたの感覚が行き来する部屋だと解せ。
De Cain et Abel libri duo 1.9.35
Hoc orationis tuae cubiculum ubique tecum est, et ubique secretum est, cujus arbiter nullus est nisi solus Deus.
PL 14, 336Aあなたの祈りのこの部屋は、至る所であなたとともにあり、至る所で秘められており、神ただ一人のほかに、その審判者はいない。
De Cain et Abel libri duo 1.9.36
39. Orandum autem praecipue et pro populo doceris (I Tim. II, 1) , hoc est, pro toto corpore, pro membris omnibus matris tuae, in quo mutuae charitatis est insigne. Si enim pro te roges tantum, solus pro te rogabis.
PL 14, 336B39. とりわけ民のためにも祈るべきことを、あなたは教えられている(一テモテ2:1)。すなわち、全体のため、あなたの母〔なる教会〕のすべての肢体のために祈るのであり、そこに相互の愛の印がある。あなたが自分のためだけに願うなら、あなたのために願うのはあなた一人となるからである。
De Cain et Abel libri duo 1.9.37
Et si pro se tantum singuli orent, minor peccatoris quam intercedentis est gratia. Nunc autem quia singuli orant pro omnibus, etiam omnes orant pro singulis. Ergo ut concludamus, si pro te roges tantum, solus, ut diximus, pro te rogabis.
PL 14, 336Bまた、各人がただ自分のためだけに祈るなら、罪人の得る恩寵は、とりなす者の得る恩寵より小さい。いまは、各人がすべての人のために祈るから、すべての人もまた各人のために祈る。したがって、結論として、あなたが自分のためだけに願うなら、先に言ったとおり、あなたのために願うのはあなた一人となる。
De Cain et Abel libri duo 1.9.38
Si autem pro omnibus roges, omnes pro te rogabunt. Siquidem et tu in omnibus es. Ita magna remuneratio est, ut orationibus singulorum acquirantur singulis totius plebis suffragia. In quo arrogantia nulla, sed humilitas major est, et fructus uberior.
PL 14, 336Bだが、すべての人のために願うなら、すべての人があなたのために願う。あなたもまた、すべての人の中にいるからである。こうして、報いは大きい。各人の祈りによって、民全体のとりなしが、一人ひとりのために得られるのである。そこには傲慢はまったくなく、むしろ謙遜がより大きく、実りもより豊かである。