De Abraham libri duo 2.9.1
Quare ceciderit excessus ac timor super Abraham; quidve redditum eidem oraculum de suae posteritatis peregrinatione et servitute in Aegypto, de morte propria, deque liberatione posteritatis ejusdem significet? Quo denique visio flammae atque fornacis pertineat?
PL 14, 483Dなぜ忘我と恐れがアブラハムの上に落ちたのか。また、彼に返された神託、すなわち彼の子孫のエジプトでの寄留と隷属について、彼自身の死について、またその子孫の解放について、神託は何を意味するのか。さらに、炎とかまどの幻は何にかかわるのか。
De Abraham libri duo 2.9.2
61. Denique quam hoc Abraham spiritali et prophetico affectu fecerit sequentia docent. Nam solis occasu excessus cecidit super eum: et ecce timor magnus et tenebrosus incubuit super eum (Gen. XV, 12) .
PL 14, 484A61. では、アブラハムがこれを、霊的で預言者的な心の傾きでどれほど行ったかは、続く箇所が教える。「日の入りのとき、忘我が彼の上に落ちた。見よ、大いなる暗黒の恐れが彼の上にのしかかった」(創世記15:12)。
De Abraham libri duo 2.9.3
Excessus prophetis fieri solet, sicut habes Prophetam dixisse: Ego dixi in excessu meo, omnis homo mendax (Ps. CXV, 2) . Excedit enim mens prophetae velut fines quosdam humanae prudentiae, quando repletur Deo.
PL 14, 484A忘我は預言者たちに起こるのが常であり、あなたは預言者がこう言っているのを見いだす。「私は忘我のうちで言った、すべての人は偽り者である」(詩篇115:2)。預言者の精神は、神に満たされるとき、人間の思慮のいわば境界を越えて出てゆくからである。
De Abraham libri duo 2.9.4
Et ante evacuat se cogitationibus et disceptationibus saeculi hujus; ut advenienti gratiae spiritali puram se et exinanitam praebeat, superveniat in eam Spiritus sanctus magna se vi infundens, ita ut mens hominis subito turbetur.
PL 14, 484Aまず、この世の思い巡らしと論争から自らを空にする。到来する霊的な恩寵に対して、自らを清く空虚なものとして差し出すためであり、聖なる霊が大いなる力で自らを注ぎつつその精神の上に臨み、人間の精神が突然動揺するほどになる。
De Abraham libri duo 2.9.5
Denique Angelus venit ad Mariam, et cum sedulitate et gratia venit; et tamen Maria mota est in introitu ejus. Unde Angelus ait ad eam: Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud Deum: et ecce concipies in utero, et paries filium (Luc. I, 30 et 31) .
PL 14, 484Aさらに、天使がマリアのもとに来たとき、熱心さと恩寵とともに来たが、それでもマリアは彼の入ってくるときに動揺した。そこで天使は彼女に言う。「恐れるな、マリアよ。汝は神のもとで恩寵を得たからである。見よ、汝は胎に宿り、子を産む」(ルカ1:30-31)。
De Abraham libri duo 2.9.6
Cognoscimus ergo quia quando venit gratia Dei super propheticam mentem, subito irruit, et inde incubuisse et cecidisse super prophetas Spiritum sanctum legimus; quia excessum patitur, et turbatur, et timet, et quibusdam ignorantiae et imprudentiae tenebris offunditur: sicut et in Actibus Apostolorum legimus (Act. IX, 4) quia circumfulsit super Saulum de coelo, et cecidit, et horrore animi turbatus est, et audivit vocem de coelo dicentem: Saule, Saule, quid me persequeris (Ibid.) ?
PL 14, 484Bそれゆえ我々は知る。神の恩寵が預言者的な精神に臨むとき、それは突然襲いかかる。聖なる霊が預言者たちの上にのしかかり、落ちたと我々が読むのはそのためである。精神は忘我を受け、動揺し、恐れ、無知と無思慮のある種の暗闇に包まれるからである。使徒言行録でも我々は読む(使徒言行録9:4)。天から光がサウロの周りに輝き、彼は倒れ、心の恐れに動揺し、天からの声が語りかけるのを聞いた。「サウロ、サウロ、なぜ私を迫害するのか」(使徒言行録9:4)。
De Abraham libri duo 2.9.7
Desinit enim videre saecularia, qui incipit audire divina. Unde et timorem Abrahae et tenebras mirari non debes, quasi praeter virtutem aut meritum ejus acciderint, cum prophetarum consuetudini congruere advertas, quando adjuncta, ut cognoscant futura.
PL 14, 484Bこの世のことを見ることをやめるのは、神のことを聞きはじめる者だからである。それゆえ、アブラハムの恐れと暗闇を、あたかも彼の徳や功に反して起こったかのように、不思議に思ってはならない。それは預言者たちの慣習に合致していると、あなたは気づくはずである。預言者たちには、未来のことを知るために、恐れと闇が添えられるのである〔底本は quando adjuncta, ut cognoscant futura。ミーニュの脚注は、adjuncta に「恐れと闇が(timor et tenebrae)…である」を補って解するよう示す。諸版は quando cognoscunt futura(彼らが未来を知るとき)と読む〕。
De Abraham libri duo 2.9.8
62. Continuo autem dictum habes ad eum: Sciendo scies quod peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et servitio opprimentur, et nocebunt eis, et humiliabunt eos annis quadringentis (Gen. XV, 13) .
PL 14, 484C62. 続けて、あなたは彼に言われたことを見いだす。「汝は確かに知るであろう。汝の子孫は自分のものでない地で寄留者となり、彼らは隷属によって圧迫され、人々は彼らに害をなし、四百年にわたって彼らを卑しめるであろう」(創世記15:13)。
De Abraham libri duo 2.9.9
Merito tenebrosus horror et magnus factus est; quia magna oracula deferebantur, cum de populo saeculorum dabatur praeceptum. Quomodo tam facile capere istud mens humana poterat, maxime quae admonebatur, ut in hac peregrinaretur terra?
PL 14, 484C暗黒の大いなる戦慄が起こったのも当然である。大いなる神託が伝えられていたからであり、世々にわたる民についての命令が与えられていたからである〔saeculorum の係りは定かでない〕。人間の精神が、とりわけこの地で寄留せよと勧告されている精神が、これほど容易にこれを受け取りえたであろうか。
De Abraham libri duo 2.9.10
Non enim tam quae futura erant declarabantur, quam praescribebantur quae facienda nobis forent: Peregrinum, inquit, erit semen tuum; sive quia omnes homines peregrini esse debeamus in hac terra, omnium etenim pater est Abraham: sive quia verum semen Abrahae peregrinetur in hoc mundo.
PL 14, 484Cというのも、そこで宣言されていたのは、起ころうとしていることというより、我々がなすべきこととして定められていたことだからである。「汝の子孫は寄留者となる」と彼は言う。それは、我々すべての人間がこの地で寄留者でなければならないからか――アブラハムはすべての人の父だからである――あるいは、アブラハムのまことの子孫がこの世で寄留するからである。
De Abraham libri duo 2.9.11
Illud enim verum semen est, de quo dictum est: In Isaac erit semen tuum (Gen. XXI, 12) . Denique qui se Abrahae haeredem agnoscebat ait: Advena ego sum in hac terra et peregrinus, sicut omnes patres mei (Ps. XXXVIII, 13) .
PL 14, 484Dあのまことの子孫とは、「イサクにおいて汝の子孫があるであろう」(創世記21:12)と言われている者のことである。さらに、自らがアブラハムの相続人であることを認めていた者は言う。「私はこの地では旅人であり、寄留者である。私のすべての先祖と同じである」(詩篇38:13)。
De Abraham libri duo 2.9.12
Qui enim peregrinus hic fuerit, civis in coelo est; qui autem in hac terra omnem animae suae substantiam constituendam putaverit, haereditatemque hujus terrae acquirendam exsultaverit, a Dei regno excludetur.
PL 14, 485Aというのも、ここで寄留者であった者は、天では市民だからである。だが、この地に自らの魂のすべての実体を築くべきだと考え、この地の相続を得ることを喜ぶ者は、神の国から締め出されるであろう。
De Abraham libri duo 2.9.13
Unde Apostolus ad fideles viros, et cives Hierusalem illius quae in coelo est, et Ecclesiae filios dicit: Ergo jam non estis advenae atque peregrini: sed estis cives sanctorum, et domestici Dei (Ephes. II, 19) .
PL 14, 485Aそれゆえ使徒は、信仰ある人々、天にあるあのエルサレムの市民、教会の子らに向かって言う。「だから、汝らはもはや旅人でも寄留者でもなく、聖徒たちの市民であり、神の家族である」(エフェソ2:19)。
De Abraham libri duo 2.9.14
Non ergo haec terra nostra est, de qua potest princeps mundi hujus dicere ostendens omnia regna orbis terrae: Tibi dabo potestatem hanc, si procidens adoraveris me (Matth. IV, 8) : erunt omnia tua quae sibi alieni vindicant, et servitio opprimunt populum Dei; ut servis ejus nocere, et humiliare conentur sanctos Dei.
PL 14, 485Aしたがって、この地は我々のものではない。この世の首領は、地の全世界のあらゆる国々を示して、これについてこう言いうる。「もし汝がひれ伏して私を拝むなら、この権力を汝に与えよう」(マタイ4:8)。「すべては汝のものとなる」。それは、よそ者たちが自分のものだと主張し、隷属によって神の民を圧迫しているものである。彼らは神の僕たちを害し、神の聖徒たちを卑しめようと試みるのである。
De Abraham libri duo 2.9.15
Denique ipse Filius Dei nihil sibi ex hoc mundo vindicandum putavit, unde ait: Venit mundi hujus princeps, et in me inveniet nihil (Joan. XIV, 30) .
PL 14, 485Bそもそも、神の子自身が、この世から何ひとつ自分に要求すべきでないと考えた。それゆえ彼は言う。「この世の首領が来る。だが、私のうちには何も見いださないであろう」(ヨハネ14:30)。
De Abraham libri duo 2.9.16
Diversi ergo Domini in servitute nos volunt tenere, incessat diabolus, infestant angeli ejus, passiones motusque corporis velut domestici atque intestini hostes inquietant. Foris pugnae, intus timores: foris pugnae, intus cupiditates.
PL 14, 485Bしたがって、異なる主人たちが我々を隷属のうちに保とうとし、悪魔は襲いかかり、その天使たちは攻撃し、情念と体の動きは、家の中の内なる敵のように我々を騒がせる。外には戦い、内には恐れがある。外には戦い、内には欲望がある。
De Abraham libri duo 2.9.17
Aliena est enim interni corporis substantia puritati cordis; et ideo impugnat, vel certe repugnat.
PL 14, 485B内なる体の実体は、心の清さにとって縁遠いものだからである。それゆえ、攻撃し、あるいは少なくとも反抗するのである。
De Abraham libri duo 2.9.18
Bellum ergo quotidianum est, et intra castra eadem grave praelium, donec Deus misericors diabolum atque ministros ejus judicet, passiones restinguat, ac subjiciat menti sedulae, exquirat animas nostras de omnibus offensionis, et periculi nostri auctoribus, qui ait: Sanguinem animarum vestrarum exquiram de manibus omnium bestiarum (Gen. IX, 5) .
PL 14, 485Bしたがって戦いは日々のものであり、同じ陣営の内側にも激しい戦いがある。慈悲深い神が悪魔とその手下たちを裁き、情念を鎮め、これを熱心な精神に服させ、我々の躓きと危険のあらゆる張本人から我々の魂を求め返すまで続く。神は言う。「私は、汝らの魂の血を、すべての獣の手から求めるであろう」(創世記9:5)。
De Abraham libri duo 2.9.19
Et Joannes vidit et dixit: Quia mors et infernus missi sunt in stagnum ignis (Apoc. XX, 15) . 63. Itaque exibunt justi, ut nihil de suo dimittant in hac terra; ne spolia eorum resideant apud incolas et possessores istius terrae.
PL 14, 485Cまたヨハネは見て、言った。「死と冥界は、火の池に投げ込まれた」(黙示録20:15)。63. こうして義人たちは出てゆき、この地に自分のものを何ひとつ残さない。彼らの戦利品が、この地の住民や所有者のもとに留まらないためである。
De Abraham libri duo 2.9.20
Qui etiam sic abibunt de terra Aegypti ista, ut vasa quae sumpserunt ab Aegyptiis mutuo (Exod. XII, 35 et 36) , vel aurea, inquit, vel argentea quibus ad tempus uterentur, secum auferant, et depraedentur Aegyptios.
PL 14, 485C彼らはまた、このエジプトの地から出てゆくときには、エジプト人から借りた器、聖書の言うところでは金や銀の器で、一時のあいだ用いるためのものを(出エジプト記12:35-36)、自分たちとともに持ち去り、エジプト人から奪い取るであろう。
De Abraham libri duo 2.9.21
Haec vasa acceperunt voluntate Domini, et secum ea auferunt, quia resurrectionis filii sunt, quibus dicitur: Non peribit capillus de capite vestro (Luc. XXI, 18) . Vasa haec Aegyptii dederunt, quae de terra afflictionis sunt assumpta.
PL 14, 485C彼らはこれらの器を、主の意志によって受け取り、自分たちとともに持ち去る。復活の子らだからである。彼らに言われている。「汝らの頭の髪の毛一本も失われない」(ルカ21:18)。これらの器は、苦難の地から取られたものをエジプト人が与えたものである。
De Abraham libri duo 2.9.22
Et sunt alia aurea, alia argentea, quia omnis creatura Dei bona, et maxime hominis in terris praestantissima, quam honoravit Deus, ut inspiraret in faciem ejus spiritum vitae, et omnibus praeficeret animantibus.
PL 14, 486Aそして、金のものもあれば銀のものもある。神のすべての被造物は善いからであり、とりわけ地上の人間はもっとも優れており、神は、その顔に命の息を吹き込み、すべての動物の上に立てるために、これを尊んだからである。
De Abraham libri duo 2.9.23
Haec illa sunt vasa de quibus dicit Apostolus: Habemus thesaurum in vasis fictilibus (I Cor. IV, 7) . Haec est vestis Aegyptiorum qua vestitur anima nostra; ut locupletior hinc recedat, et quo hic vehementer laborabat, liberetur.
PL 14, 486Aこれこそ、使徒が言うあの器である。「我々は宝を土の器に持っている」(一コリント4:7)〔刷られた引照は一コリント。この句は二コリント4:7に当たる〕。これがエジプト人の衣である。我々の魂はそれをまとっている。魂がここから去るときに、より豊かになり、ここで激しく労していたものから解き放たれるためである。
De Abraham libri duo 2.9.24
Non solum enim omnis creatura ingemiscit, et parturit, sed etiam nos; donec veniat redemptio corporis nostri. Habet Dominus curam operis sui, habet naturae promptae in plerisque ad rationem ac benevolentiam.
PL 14, 486A被造物すべてがうめいて産みの苦しみをしているだけでなく、我々もまた、我々の体の贖いが来るまでそうである。主は自らの業を気遣う。多くの場合に理と好意へと向かいやすい本性をも気遣う〔二つ目の habet は目的語を欠くが、前の curam を受けると取った〕。
De Abraham libri duo 2.9.25
Neque enim excidi et perire patimur arbores, quarum circa primos fructus nobis fetura prorumpit, si posteriore aetate eas aut ventus decutiat, aut sol adurat, aut sufficienda et subministranda virtute siccitatibus deficiat substantia: sed melioribus auris differimus examinandas.
PL 14, 486Aというのも、我々は、木が切り倒されて滅びるのを許さないからである。その木は、最初の実のあたりで我々に実りを噴き出すのだが、のちの年齢になって、風がそれを打ち落とすか、太陽が焼くか、補い供給すべき力が日照りのために実質を欠いても、そうである。むしろ、より良いそよ風の時に吟味するために、先に延ばすのである。
De Abraham libri duo 2.9.26
Et ideo Dominus Deus noster bonae voluntatis remunerator, etiam primae feturae atque indolis contemplationem habens omne colligi patitur animae nostrae patrimonium et reservari, futuri adventus illud probaturus temperie.
PL 14, 486Bそれゆえ、我々の主なる神は、善き意志に報いる者であり、最初の実りと素質についてもその顧慮をもっており、我々の魂の財産がすべて集められ保たれることを許し、来たるべき到来の時節によって、それを試そうとする。
De Abraham libri duo 2.9.27
64. Memor itaque sui muneris quod immortale voluit esse aequis, sed si culpa non obrepsisset et gravis, quae fecit ut non expediret homines diu vivere, ait ad Abraham: Tu autem ibis ad parentes tuos cum pace, nutritus in senectute bona (Gen. XV, 15) .
PL 14, 486B64. こうして神は、自らの賜物を思い起こす。それを、正しい者たちに対して不死のものとしようと欲したのであり、もし重い罪責が忍び込まなければそうであったはずだが、その罪責のゆえに、人間が長く生きることはもはや益とならなくなった〔底本は aequis。本文が崩れているらしく、「正しい者たちに対して」と解した。aeque(等しく)の誤りとも読める〕。神はアブラハムに言う。「汝は平和のうちに汝の先祖のもとへ行き、良い老年に養われる」(創世記15:15)。
De Abraham libri duo 2.9.28
Patitur nos discedere ex hoc saeculo, ut secessione animae hoc corpus resolvatur in terram suam, et fiat finis peccati: deinde per resurrectionem reformetur divinae liberalitatis gratia. Ideoque dicit ad Abraham: Tu ibis ad patres tuos.
PL 14, 486B神は我々がこの世から去ることを許す。魂が離れることによってこの体が自らの土に解け、罪の終わりがなされるためである。そののち、神の寛大さの恩寵によって、復活を通して再び形づくられる。それゆえ、アブラハムに言う。「汝は汝の先祖のもとへ行く」。
De Abraham libri duo 2.9.29
Nonnulli putaverunt patres esse elementa, ex quibus constat caro nostra dum vivimus, et in quae resolvimur.
PL 14, 486Cある人々は、先祖とは元素のこと、すなわち我々が生きているあいだ我々の肉がそれから成り、我々がそこへと解けてゆくもののことだと考えた。
De Abraham libri duo 2.9.30
Sed nos qui meminimus matrem nobis esse Hierusalem, quae sursum est, quae libera est, quae est mater omnium nostrum, sicut dicit Apostolus (Galat. IV, 26) , illos asserimus patres qui vitae merito et ordine praecesserunt.
PL 14, 486Cしかし我々は、使徒の言うとおり、上にあるエルサレムが我々の母であり、それは自由であって、我々すべての母であることを覚えている(ガラテヤ4:26)。それゆえ、生の功と順序において先に行った者たちを先祖であると、我々は主張する。
De Abraham libri duo 2.9.31
Erat illic Abel pia victima, erat pius et sanctus Enoch, erat Noe, ad eos promittitur Abraham transitus. Transit enim qui de hac vita recedens ad vitam demigrat alteram, qua vivit mens sapientis et justi viri qui nutritus est in pace.
PL 14, 486Cそこにはアベルがいた、敬虔な犠牲であった。敬虔で聖なるエノクがいた。ノアがいた。アブラハムの移り行きは、彼らのもとへと約束される。というのは、この生を去って別の生へと移り住む者が「移り行く」のであり、その生においては、平和のうちに養われた賢者にして義人の精神が生きるからである。
De Abraham libri duo 2.9.32
Nam insipiens in bello nutritur et in discordiis: justus in senectute bona vivit. Non dixit longa, sed bona (Gen. XV, 15) , quia justus bene senescit: injustorum autem nemo, quamvis cervis vivacibus diuturniore vita vixerit.
PL 14, 486C愚者は戦いと不和のうちに養われ、義人は良き老年のうちに生きる。〔神は〕「長い」とは言わず、「良き」と言った(創世記15:15)。義人はよく老いるからである。だが不義の者のうちには、たとえ長命のシカよりも長い生を生きたとしても、よく老いる者は一人もいない。
De Abraham libri duo 2.9.33
Nam diu vivere commune sapientibus atque insipientibus est: bene autem vivere speciale sapientis est, cujus senectus venerabilis, et aetas senectutis vita immaculata: non diuturna, inquit (Sap. IV, 8 et seq.) , neque numero annorum computata, nec capillis canis in capite, sed sensibus.
PL 14, 487A長く生きることは賢者にも愚者にも共通だが、よく生きることは賢者に固有のことである。その老年は尊ばれ、老年の齢は汚れのない生である。「それは長く続くものでもなく、年の数で数えられるものでもなく、頭の白髪にもよらず、思慮による」と彼は言う(知恵の書4:8以下)〔sensibus は、ここでは「分別」「思慮」の意に取った。次の文の senserit と響き合う〕。
De Abraham libri duo 2.9.34
Ille ergo bene senescit, qui bene senserit. 65. Quarta autem generatione revertentur (Gen. XV, 16) . Historia quidem de Judaeis videtur convenire, qui in Aegyptum transierunt, et de Aegypto exierunt.
PL 14, 487Aそれゆえ、よく老いるのは、よく考えた者である。65. 「第四の世代に彼らは戻ってくる」(創世記15:16)。歴史の上では、エジプトに移り、エジプトから出て行ったユダヤ人にあてはまるように見える。
De Abraham libri duo 2.9.35
Quadringenti enim et triginta anni eorum illic exacti sunt: sed non omnes centenos, et quot excurrunt, annos vixerunt, sicut Moyses, aut Jesus Nave; ut quartae generationis tempus conveniat.
PL 14, 487A彼らはそこで四百三十年を過ごしたが、全員がモーセやヌンの子イエス〔ヨシュア〕のように百年、あるいはそれを超える年数を生きたわけではない。そうであれば第四の世代の時に合うであろうが、そうではない。
De Abraham libri duo 2.9.36
Unde mysticum aliquid magis requiramus, eo quod tetras omnibus numeris apta sit, et radix quaedam decimae ac fundamentum, hebdomadis quoque media. Denique nonagesimus tertius psalmus scribitur quarta Sabbati; eo quod hic numerus medius sit priorum et sequentium.
PL 14, 487Bそれゆえ、むしろ何か神秘的なものを求めよう。四(tetras)はあらゆる数に適っており、十のいわば根であり基礎であって、また七のうちでも中央にあるからである。また、第九十三詩篇には「週の第四日」と記されている。この数が前の数と後の数の中央にあるからである。
De Abraham libri duo 2.9.37
Tres enim praecedunt eum, primus, secundus, tertius; et tres sequuntur, quintus, sextus, septimus. Qui hunc psalmum canit, velut aptis numeris vitam istius mundi transigit, quasi tetragonus, et stabilis, atque perfectus.
PL 14, 487Bすなわち三つが先立つ。第一、第二、第三である。そして三つが続く。第五、第六、第七である。この詩篇を歌う者は、いわば適った数に従ってこの世の生を過ごし、いわば四角形のように、安定して、完全である。
De Abraham libri duo 2.9.38
In quatuor libris plenum Evangelium atque perfectum est. Quatuor animalia mystica sunt. Mundi quoque istius partes quatuor sunt, ex quibus congregati filii Ecclesiae regnum Christi sacratissimum propagarunt, venientes ab Oriente atque Occidente, Septentrione et Meridie.
PL 14, 487B四つの書において福音は満ちて完全である。四つの生き物は神秘的な意味をもつ。この世界の部分もまた四つあり、そこから集められた教会の子らが、キリストのいと聖なる国を広めた。東と西、北と南から来た者たちである。
De Abraham libri duo 2.9.39
Quadripartito igitur latere sancta surrexit Ecclesia. Decas quoque ex isto numero assurgit. Si enim connectas ab uno usque ad quatuor, hoc modo decimam facies.
PL 14, 487Cかくして聖なる教会は四方の側面から立ち上がった。十もまたこの数から立ち上がる。一から四までを加えていくなら、このようにして十を作るからである。
De Abraham libri duo 2.9.40
Computa unum, adde illi duo, fiunt tres: adde tribus tres, fiunt sex: et ad sex adde quatuor, fiunt decem. Tetras igitur decem implet, decas numerum omnem complectitur. Quatuor quoque aetates sunt hominis, pueritia, adolescentia, juventus, maturitas.
PL 14, 487C一を数え、それに二を足せば三になる。三に三を足せば六になる。六に四を足せば十になる。かくして四は十を満たし、十はあらゆる数を包む。人間の年齢もまた四つある。少年期、青年期、壮年期、円熟期である。
De Abraham libri duo 2.9.41
Paulatim assurgit et fundatur. Sapientia itaque summa prudentiae quarto aetatum ordine venit. Meritoque ut si quis ante sub rege Aegypti fuit, maturioris tamen consilii exit de potestate ejus, et legem sibi agnoscit sequendam. Tunc fit ei istius vitae mare pervium.
PL 14, 487C人は少しずつ立ち上がり、固められる。それゆえ、思慮の頂点である知恵は、年齢の順の第四にやってくる。そして、かつてエジプトの王のもとにあった者であっても、より成熟した判断をもってその権力から出て、自らが従うべき法を認めるのは、当然のことである。そのとき、この生の海は彼にとって渡れるものとなる。
De Abraham libri duo 2.9.42
Similis ratio his quae gignuntur solo. Ubi semen sparsum fuerit, solvitur humo; et primo prorumpit in radicem, deinde germinat, formatur fructus, et postea maturescit.
PL 14, 487D地に生まれるものにも同じ理がある。種が蒔かれると、土の中でほどけ、まず根となって出て、次に芽吹き、実が形づくられ、のちに熟する。
De Abraham libri duo 2.9.43
Arbores quoque ipsae primum fructum ferunt, deinde ipse adolescit fructus, accessu temporis mutat colorem, quarto ordine consummatur, hoc est, novissimo.
PL 14, 487D木々もまずは実を結び、次にその実が育ち、時が進めば色を変え、第四の段階、すなわち最後に完成する。
De Abraham libri duo 2.9.44
Ita ergo et nos in terra hac afflictionis fugiamus lateres formare: sed lacrymis et gemitu provocemus Domini misericordiam; ut mittat nobis Moysen et Aaron, hoc est, legem et sacerdotem: sed illum verum Sacerdotem et sacerdotum principem, qui licet inter homines versaretur, dicebatur: Ecce spiritus ante faciem nostram Christus Dominus (Thren. IV, 20) ; et liberet nos de terra Aegypti, ut pascha Domini celebremus.
PL 14, 487Dそれゆえ我々もまた、この苦難の地で煉瓦を作ることを避けよう。涙と嘆きによって主の慈しみを呼び起こそう。主が我々にモーセとアロンを、すなわち律法と祭司を遣わすように。ただし〔遣わされるのは〕、あの真の祭司、祭司たちの長である。彼は人々の間にいたときにも、「我々の顔の前にある息、主なるキリスト」と言われた(哀歌4:20)。そして〔その祭司が〕我々をエジプトの地から解き放ち、我々が主の過越を祝えるようにするのである。
De Abraham libri duo 2.9.45
Feramus etiam fructum fidei ab ipsa pueritia, augeamus in adolescentia, coloremus in juventute, compleamus in senectute. Jam enim securis ad radicem arboris posita est; ut qui facit, fructum ferat.
PL 14, 488A信仰の実も、まさに少年期から結ぼう。青年期にそれを増し、壮年期に色づかせ、老年に満たそう。すでに斧は木の根もとに置かれているからである。実を作る者は、実を結ばねばならない。
De Abraham libri duo 2.9.46
Adultam etiam maturamque segetem nostram messor inveniat; ut maturos fructus in apothecis recondat, ne immaturos hyems deprehendat, ventus decutiat, pluvia corrumpat.
PL 14, 488A収穫する者が、我々の畑の穀物が成熟し十分に実ったのを見いだすように。成熟した実を倉に納め、未熟な実を冬が捉えたり、風が落としたり、雨が腐らせたりすることのないように。
De Abraham libri duo 2.9.47
66. Ego tamen arbitror significari magis inter adventum Domini priorem, et secundum qui futurus est judicii dies, tempus medium.
PL 14, 488B66. しかし私は、むしろ主の第一の到来と、審判の日となる第二の到来との間の、中間の時が示されていると考える。
De Abraham libri duo 2.9.48
Ideo enim et ad solis occasum viro hujusmodi factus est pavor magnus, quia occidente jam mundo, futurum sacrificium declarabatur, quo mundus redimeretur, fides esset hostia, quae non divideretur a filiis Abrahae. Nam qui eam dividunt, non sunt Abrahae filii.
PL 14, 488Bこの人に日没のころ大きな恐れが起こったのも、すでに世が沈みゆくときに、来たるべき犠牲が告げられたからである。その犠牲によって世は贖われ、信仰は、アブラハムの子らによって分けられることのない供え物となる。信仰を分ける者は、アブラハムの子ではないからである。
De Abraham libri duo 2.9.49
Fides comparatur regno coelorum: Simile est enim regnum coelorum grano sinapis . . . . (Matth. XIII, 31) . Et: Simile est regnum coelorum negotianti (Ibid., 45 et 46) qui emit agrum, et invenit in eo margaritam pretiosam.
PL 14, 488B信仰は天の国に比べられる。「天の国はカラシ種のようである。……」(マタイ13:31)。また「天の国は商人のようである」(マタイ13:45-46)。その商人は畑を買い、そこに高価な真珠を見いだした。
De Abraham libri duo 2.9.50
Regnum coelorum indivisum est; quia regnum Trinitatis unum est. Ideo perpetuum atque aeternum, quia indivisum; omne enim regnum divisum facile destruetur.
PL 14, 488B天の国は分かたれない。三位一体の国は一つだからである。それゆえ永続し永遠である。分かたれないからである。分裂した国はみな容易に滅びるであろう。
De Abraham libri duo 2.9.51
Hostia etiam foret pudicitia Trinitati dicata, post illud sacrificium, vitulae quoque pro laboribus, quia sacerdotalis est victima: caprae autem, quia pro peccatis hostia: arietis, quia pro omni mundo, et pro ipsis arietibus vel coelestibus, non solum pro hominibus, nec solum pro agnis, sed etiam pro haedis quos peccatricis generationis fetore exuit.
PL 14, 488Cこの犠牲のあと、三位一体にささげられた貞潔もまた犠牲となるであろう。〔犠牲となるのは〕また、労苦のための子牛でもある。それは祭司の犠牲獣だからである。ヤギは、罪のための犠牲だからである。雄羊は、全世界のため、また天の雄羊たちのためでもある。人間のためだけでなく、子羊のためだけでもなく、罪深い世代の悪臭から彼が解き放った子ヤギたちのためでもあるからである。
De Abraham libri duo 2.9.52
Testificatur oraculum futuros adhuc in terra afflictionis Abrahae filios; ut in agone multorum et gravium certaminum se probent: et ita cum multa supellectili aureorum et argenteorum vasorum spoliis opimis exeant et revertantur animae, atque exeant pretiosa possidentes corpora diversarum virtutum, et praecipue castimoniae possessionum thesauro repleta, sumpturae etiam Christi judicio de diabolo, et ejus ministris, caeterisque qui sibi voluerunt nocere, vindictam.
PL 14, 488Cこの託宣は、アブラハムの子らがなおも苦難の地にいることになると証しする。それは、多くの重い闘いの試練のなかで自らを証しするためであり、こうして魂は、多くの金銀の器の財を携え、豊かな戦利品とともに出て行き、戻って来る。さまざまな徳の貴い体を所有して出て行き、とりわけ貞潔という所有の宝で満たされ、またキリストの裁きによって、悪魔とその使いたち、そして自分たちに害を加えようとしたほかの者たちへの報復を果たすことにもなる。
De Abraham libri duo 2.9.53
Tunc erit pavor magnus etiam justorum. Nemo enim sine peccato. Omnes habebunt quod timeant; quia impleta peccata erunt. Et cum superabundaverit peccatum, superabundabit et gratia.
PL 14, 488Dそのとき、義人たちにも大きな恐れが起こるであろう。罪のない者はいないからである。みな恐れるべきものを持つであろう。罪が満ちることになるからである。そして罪が満ちあふれたときには、恩寵もまた満ちあふれるであろう。
De Abraham libri duo 2.9.54
67. Iterum cum jam sol esset ad occasum, flamma facta est: et ecce fornax fumigabunda, et lampades ignis quae pertransierunt per media divisa illa (Gen. XV, 17) .
PL 14, 488D67. 「再び、日がすでに沈もうとするとき、炎が起こった。見よ、煙の立つかまど、そして、分かたれたそれらの間を通り過ぎた火のたいまつ」(創世記15:17)。
De Abraham libri duo 2.9.55
Etiamsi dubitaretur de superioribus, confirmarent sequentia; quando flammam factam ad occasum legimus, quae illuminaret vespertina mundi tempora, et fulgeret in tenebris, ac revelaret latentia. Denique continuo visa est fornax fumigabunda.
PL 14, 489A先に述べたことについて疑う余地があるとしても、続く箇所がそれを確かめるであろう。日没のころに炎が起こったと我々は読む。その炎は世の夕べの時を照らし、闇の中で輝き、隠れたものを明らかにするためである。そしてすぐに、煙の立つかまどが見られた。
De Abraham libri duo 2.9.56
Cujus similitudine exprimi videtur vita humana implicata iniquitatibus saeculi istius atque involuta, non habens veri fulgoris claritudinem, et splendorem sinceri luminis.
PL 14, 489Aそのかまどのたとえによって、この世の不正に絡みつかれ巻き込まれた人間の生が表されているように見える。その生は、真の輝きの明るさも、まじりけのない光の輝きももたない。
De Abraham libri duo 2.9.57
Intus quasi fornax aestuat diversis cupiditatibus, et quibusdam desideriorum anhelat ignibus: foris velut quodam fumo attexitur, ne videat veritatis faciem.
PL 14, 489A内では、かまどのようにさまざまな欲望で煮えたぎり、欲求の炎であえぎ、外では、いわば煙に覆われて、真理の顔を見ることができない。
De Abraham libri duo 2.9.58
Obumbrantur itaque et obducuntur quadam caligine oculi animae; ut confundatur globo quodam fumigantis nubiculae mentis adspectus; ne pura possit spectare negotia, donec coelestes lampades dirigat Dominus Jesus, hoc est, fulgorem gloriae suae.
PL 14, 489Aこうして魂の目は影に覆われ、闇に包まれ、煙る小さな雲の塊に精神の眼差しが乱されて、純粋な事柄を見ることができない。主イエスが天のたいまつ、すなわち自らの栄光の輝きを送るまでは。
De Abraham libri duo 2.9.59
Quando, inquit, non indigebunt luce lucernae, et lumine solis; quoniam ipse Dominus erit lux omnibus (Apoc. XXII, 5) , et ipse illuminabit omnia mundi istius, quorum supra cognita est divisio, nunc manifestata in lumine, non per speculum in aenigmate, nec in parte, sed facie ad faciem veritatis soliditas, atque illud quod perfectum est, possit videri.
PL 14, 489B彼は言う、そのときには「ともしびの光も太陽の光も要らなくなる。主自身がすべての者の光となるからである」(黙示録22:5)。そして主自身が、この世のすべてを照らすであろう。そのすべての区分は先に知られていたが、今や光の中で明らかにされ、鏡によって謎のうちに見るのではなく、部分的にでもなく、顔と顔を合わせて、真理の堅固さと、完全なものとが見られるようになる。