De Abraham libri duo 2.11.1
Praeceptum circumcisionis Abrahae datum quid significet; quidve etiam infantibus octavo die non circumcisis intentatum sit exitium? Sarae nomini una littera additur. Abraham in faciem cadit et ridet. Num idem dubitaverit?
PL 14, 493Bアブラハムに与えられた割礼の命令は何を意味するか。また、八日目に割礼を受けない幼児に対しても脅されている滅びとは何か。サラの名に一文字が加えられる〔底本の綴りでは Sara が Sarra となる〕。アブラハムはひれ伏して笑う。彼は疑ったのだろうか。
De Abraham libri duo 2.11.2
Ipsi pro Ismaele oranti annuit Dominus, ac filium ex Sarra promittit. 78. Et quia ad perfectum vocatur, oraculum perfectionis accipit.
PL 14, 493Bイシュマエルのために祈る彼に、主は聞き入れる印にうなずき、サラから子が生まれると約束する。78. そして、完全な者へと召されるゆえに、完全さの託宣を受ける。
De Abraham libri duo 2.11.3
Circumcidatis, inquit, omne masculinum vestrum, et circumcidatis carnem vestram (Gen. XVII, 10 et 11): perfecta autem circumcisio spiritalis est. Denique et lectio hoc docet cum dicit: Circumcidite duritiam cordis vestri (Deut. X, 16) .
PL 14, 493B「汝らの男性的なものをすべて割礼せよ、汝らの肉に割礼せよ」と神は言う(創世記17:10-11)。だが完全な割礼は霊的なものである。実際、聖書の朗読もこれを教えて、こう言う。「汝らの心の硬さに割礼を施せ」(申命記10:16)。
De Abraham libri duo 2.11.4
Et hic plerique ita accipiunt, ut sit: Circumcidatis omne masculinum vestrum, hoc est, mentem vestram; nihil est enim mente validius. Deinde quia masculinum etiam sanctum dicitur: Omnis masculus adaperiens vulvam sanctus Domino vocabitur (Exod. XIII, 12) .
PL 14, 493Cここでも多くの者は、「汝らの男性的なものをすべて割礼せよ」を、すなわち「汝らの精神に割礼せよ」の意に解する。精神より強いものはないからである。さらに、男性的なものは聖なるものとも呼ばれる。「胎を開くすべての男子は、主に聖なる者と呼ばれる」(出エジプト記13:12)。
De Abraham libri duo 2.11.5
Quid autem mente sanctius, quae dat bonarum semina cogitationum, quibus aperit vulvam animae conclusam pariendi sterilitate; ut possit illas invisibiles generationes edere utero illo videlicet spiritali, de quo dicit Esaias: In utero accepimus et parturivimus spiritum salutis (Esai. XVI, 18) ?
PL 14, 493C精神より聖なるものがあろうか。精神は善き思考の種を与え、それによって、産む力のない不妊に閉ざされた魂の胎を開く。それは、あの目に見えない産みを、すなわちイザヤが言う、あの霊的な胎によって生み出せるようにするためである。「我々は胎に宿し、産みの苦しみを経て、救いの霊を産んだ」(イザヤ16:18)〔ミーニュの引照は16:18。26:18 の誤りか〕。
De Abraham libri duo 2.11.6
Circumcisio ergo cordis intelligibilis, circumcisio etiam carnis mandatur sensibilis. Illa in veritate, ista in signaculo. Gemina itaque circumcisio; quia et animi et corporis quaeritur abstinentia.
PL 14, 493Cそれゆえ、心の割礼は知性的なもの、肉の割礼は感覚的なものとして命じられている。前者は真理において、後者は印において。したがって割礼は二重である。心と体の双方の禁欲が求められるからである。
De Abraham libri duo 2.11.7
Denique Aegyptii quartodecimo anno circumcidunt mares, et feminae apud eos eodem anno circumcidi feruntur; quod ab eo videlicet anno incipiat flagrare passio virilis, et feminarum menstrua sumant exordia.
PL 14, 493Dたとえばエジプト人は十四歳で男子に割礼を施し、彼らのもとでは女子も同じ年に割礼を受けると伝えられている。その年から男の情念が燃え始め、女の月経が始まるからである。
De Abraham libri duo 2.11.8
Legis autem lator aeternae signaculum circumcisionis carnalis in solis maribus exigit, eo quod ad mixtionis usum vir muliere vehementior sit; et ideo ipsius impetum infringere voluit circumcisionis signaculo.
PL 14, 493Dだが永遠の律法の制定者は、肉の割礼の印を男子にだけ求めた。交わりの行いにおいて、男のほうが女より激しいからである。それゆえ、割礼の印によってその衝動を砕こうとした。
De Abraham libri duo 2.11.9
Vel quia viri licito se errare credunt, si solo se abstineant adulterio: meretricios autem usus tamquam legi naturae suppetere putant; cum praeter conjugium nec viro liceat, nec feminae misceri alteri.
PL 14, 494Aあるいは、男たちは、姦淫さえ避けるなら、道を外れることも許されると信じ、娼婦との交わりは自然の法にかなうものと考えるからである。しかし婚姻のほかには、男にも女にも、他の者と交わることは許されていない。
De Abraham libri duo 2.11.10
Altiore autem interpretatione illud panditur, quod si mens purgata et circumcisa sit, exuta superfluis voluptatibus et cogitationibus restringit animam ad sui castimoniam, purisque sensibus infusam bonorum facit partuum generatricem.
PL 14, 494Aより高い解釈によって、次のことが明らかになる。精神が浄められ割礼を受け、余計な快楽や思考を脱ぎ捨てたならば、魂を自らの貞潔へと引き締め、清い感覚で満たされたその魂を、善き産みの産み手とする、ということである。
De Abraham libri duo 2.11.11
79. Octavo autem die circumcidi puerum lex jubet, mystico utique praecepto, quia ipse est resurrectionis dies; dominica enim die resurrexit Dominus Jesus.
PL 14, 494A79. 律法は、男の子が八日目に割礼されるよう命じるが、これは確かに奥義的な命令である。その日は復活の日だからである。主日に、主イエスがよみがえったからである。
De Abraham libri duo 2.11.12
Ergo si dies resurrectionis circumcisos nos et exutos inveniat delictorum superfluis, ab omni ablutos sorde, mundos a vitiis corporalibus, si hinc mundus exieris, mundus resurges. Circumcide igitur te non carne, sed vitio carnali.
PL 14, 494Bそれゆえ、復活の日が、我々を割礼を受けた者、罪の余計なものを脱いだ者、あらゆる汚れから洗われた者、体の悪徳から清められた者として見いだすなら、そしてあなたがここから清くして出て行くなら、あなたは清くしてよみがえる。だから、肉にではなく、肉の悪徳に割礼を施せ。
De Abraham libri duo 2.11.13
Et circumcide tuum non solum vernaculum, sed etiam pretio emptum. Si ad singula referas, vernaculi sunt motus naturales: pretio empti, ratione et doctrina acquisiti.
PL 14, 494Bまた、あなたの家生まれの者だけでなく、金で買われた者にも割礼を施せ。個々に当てはめるなら、家生まれの者は自然な衝動であり、金で買われた者は、理性と教えによって得られたものである。
De Abraham libri duo 2.11.14
Egent autem et illi et hi, tamquam virgulta, purgatione et incisione luxuriae; ne evagentur ut sterilia sarmenta, et obumbrent inutilia fructuosis.
PL 14, 494Bしかし、前者も後者も、若枝のように、浄めと、放埓に茂ったものの切り取りを必要とする。実らないつるのように伸び広がり、役に立たないものが実り豊かなものを覆い隠さないためである。
De Abraham libri duo 2.11.15
Velut quaedam omni vitio distenta multis incassum laborat: [ ita cavendum ne etiam nostra mens pluribus occupata, non solum bonos ingeneret partus, sed etiam inutilibus plerisque degeneret; simul ut vitis putata non facile silvescat, dissolvatur cito, sed posteritati reservetur.
PL 14, 494Bあたかも、あらゆる欠点で〔枝が〕伸び広がったある〔ブドウの木〕が、多くのもののために無駄に労するように〔女性の主語を欠く。ミーニュの脚注は、incassum laborat に vitis(ブドウの木)などの語を補えば欠けが埋まるとする〕。[ そのように、我々の精神もまた、多くのことに占められて、善き産みを生むと同時に、役に立たない多くのものへと堕していくことのないよう、注意せねばならない。またそれと同時に、剪定されたブドウの木が、たやすく野生化したり、すぐ崩れたりせず、後の世のために保たれるように〔注意せねばならない〕。
De Abraham libri duo 2.11.16
Nam et ingeniosi multa pariunt, quae utile est circumcidere, et qui doctrinam diligentia assecuti sunt, videre in se debent inscientiam.] Mysterii autem ratio dilucida.
PL 14, 494C才知ある者も多くを産むが、それは切り取るのが有益である。勤勉によって教えを得た者も、自分のうちの無知を見なければならない。] 〔[ と ] は底本のまま。ミーニュの脚注によれば、括弧内(前節の laborat の後から Mysterii の前まで)は諸版に欠け、編者がガリアの写本すべてから補った部分である〕だが奥義の理は明白である。
De Abraham libri duo 2.11.17
Vernaculi enim Judaei pretio empti sunt gentes quae crediderunt; quia pretio sanguinis Christi redempta est Ecclesia.
PL 14, 494C家生まれの者はユダヤ人であり、金で買われた者は、信じた諸民族である。教会は、キリストの血の代価によって贖われたからである。
De Abraham libri duo 2.11.18
Ergo et Judaeus, et Graecus, et quicumque crediderit, debet scire se circumcidere a peccatis, ut possit salvus fieri: et domesticus, et alienigena, et justus, et peccator circumcidatur remissione peccatorum, ut peccatum non operetur amplius; quia nemo ascendit in regnum coelorum, nisi per sacramentum baptismatis.
PL 14, 494Cそれゆえ、ユダヤ人もギリシア人も、信じる者は誰でも、救われうるために、自らを罪から割礼すべきことを知らねばならない。身内の者も異国の者も、義人も罪人も、罪の赦しによって割礼されなければならない。罪がもはや働かないためである。洗礼の秘跡によらなければ、誰も天の国に昇らないからである。
De Abraham libri duo 2.11.19
Nec proderit superioris justitia temporis, si in fine vitae justitiam dereliquerit. Ideo Paulus ait: Pretio empti estis; nolite fieri servi hominum. Sunt enim contraria; quia servitus peccato contrahitur, et pretio peccatum remittitur.
PL 14, 494Cそれ以前の時の正義も、生の終わりに正義を捨てたなら、益とならない。それゆえパウロは言う、「汝らは代価をもって買われた。人々の奴隷となってはならない」。この二つは相反するからである。奴隷状態は罪によって招かれ、罪は代価によって赦されるからである。
De Abraham libri duo 2.11.20
80. Haec igitur simplici expositione abundare ad intellectum opinamur. Ideoque nec cubos Geometricae, nec tetragonum numerum Philosophiae, confessionem, ut aiunt, Pythagoricam, nec semper virgines, ut appellant, hebdomadis numeros cura discutimus inani, nec mundum radio formamus, nec coelum in pulvere quaerimus, nec intra angustos abacos orbem concludimus: sed vera aperimus mysteria, unam salutem esse Christi resurrectionem.
PL 14, 494D80. それゆえ我々は、これらは素朴な解き明かしによって理解に十分足りると考える。だから、幾何学の立方体も、哲学の方形数も、人々の言うところのピュタゴラス派の信条も、彼らが「常に処女」と呼ぶ七の数も、空しい労苦で論じることはしない。また、世界を幾何学者の棒で形づくることも、天を塵の上の図の中に探すことも、狭い計算板の中に世界を閉じ込めることもしない。我々は真の奥義を開き示す。唯一の救いはキリストの復活であると。
De Abraham libri duo 2.11.21
Complantemur ergo similitudini mortis ejus, ut mereamur resurrectionis consortium. Et vetus homo noster simul sit confixus cruci, ut corpus destruatur peccati.
PL 14, 495Aそれゆえ我々は、その死の似姿に植え合わされよう。復活にあずかる資格を得るためである。我々の古い人も共に十字架につけられよ。罪の体が滅ぼされるためである。
De Abraham libri duo 2.11.22
81. Egregie autem infantiae in primis vagitibus circumcidi mares lex jubet, etiam vernaculos; quia sicut ab infantia peccatum, ita ab infantia circumcisio. Nullum tempus vacuum debet esse tutelae, quia nullum est culpae vacuum.
PL 14, 495A81. 律法が、幼児期の最初の産声のうちに、男子が、家生まれの者でさえも割礼を受けるよう命じるのは見事である。罪が幼児期から始まるように、割礼も幼児期から始まるからである。いかなる時も守りを欠いてはならない。咎を欠いた時はないからである。
De Abraham libri duo 2.11.23
Et infans revocandus a peccato est; ne idololatriae polluatur contagio, et ne adorare assuescat idolum, et exosculari simulacrum, parentis violare nidum, pietatem laedere.
PL 14, 495A幼児も罪から呼び戻されなければならない。偶像礼拝の感染に汚されないため、また偶像を拝み、像に口づけすることに慣れ、親の巣を損ない、敬虔を傷つけることのないためである。
De Abraham libri duo 2.11.24
Simul ne quisquam infletur, quod sibi justus videatur, aetatis maturioris processu Abraham circumcidi jubetur. Nec senex ergo proselytus, nec infans vernaculus excipitur; quia omnis aetas peccato obnoxia, et ideo omnis aetas sacramento idonea.
PL 14, 495B同時に、誰も自分を義人と見て思い上がることのないよう、アブラハムはより成熟した年齢になってから割礼を命じられる。それゆえ、老いた改宗者も、家生まれの幼児も、除かれない。あらゆる年齢が罪に服しており、したがってあらゆる年齢が秘跡にふさわしいからである。
De Abraham libri duo 2.11.25
82. Et erit, inquit, testamentum meum in carne vestra (Gen. XVII, 13) . Forsitan referatur hoc loco, quomodo spiritalem dicis circumcisionem, cum oraculum dicat: Erit testamentum circumcisionis in carne vestra.
PL 14, 495B82. 「私の契約は、汝らの肉にあるであろう」と神は言う(創世記17:13)。ここで、おそらくこう言われるかもしれない。託宣が「割礼の契約は汝らの肉にあるであろう」と言うのに、あなたはどうして霊的な割礼と言うのか、と。
De Abraham libri duo 2.11.26
Quasi vero animae solius, et non passionum corporis exigatur temperantia. Nam et visus, et auditus, et odoris, et gustus, et tactus, et vocis ipsius quaeritur quaedam castimonia; quia et visus procacior habet crimen, et ideo scriptum est: Noli intendere fallaci mulieri, neque capiaris oculis, neque abripiaris palpebris (Prov. V, 2) .
PL 14, 495Bまるで、魂だけに節制が求められ、体の情念には求められないかのようである。視覚、聴覚、嗅覚、味覚、触覚、そして声そのものにも、ある種の貞潔が求められる。あまりに厚かましい視線には罪があるからであり、それゆえこう書かれている。「欺く女に注意を向けるな。目に捕らえられるな。まぶたにさらわれるな」(箴言5:2)。
De Abraham libri duo 2.11.27
Et in ipso auditu crimen est si seducat te meretrix, et multo blandimento sermonis et laqueis labiorum suorum te alliget. Et in ipso tactu crimen est, ideo tibi dicitur: Ne multus fueris ad alienam, neque continueris amplexibus non tuam (Ibid., 20) .
PL 14, 495C聴覚にも罪がある。娼婦があなたを誘惑し、言葉の多くの甘言と唇の罠であなたを縛るならば。触覚にも罪がある。それゆえあなたに言われる。「他人の女のもとで多くを過ごすな。自分のものでない女を抱擁で引き留めるな」(箴言5:20)。
De Abraham libri duo 2.11.28
Et in voce culpa est. Laqueus enim fortissimus est homini sua labia, et abducitur a labiis sui oris. Et mel ipsum noli multum edere, ne evomas.
PL 14, 495C声にも咎がある。人にとって自分の唇は最も強い罠であり、人は自分の口の唇によって連れ去られるからである。蜜さえも、多く食べてはならない。吐き出すことのないように。
De Abraham libri duo 2.11.29
Oportet ergo ut omnium sensuum acuta sit moderatio; ne aut impetus in vitium trahat, aut nimietas laedat, aut mora offensioni sit. 83. Non otiose autem, nec superflue plerique hoc qui sequitur loco moveri videntur.
PL 14, 495Cそれゆえ、あらゆる感覚の抑制は鋭くなければならない。衝動が悪徳へ引き込んだり、過度が害したり、長居がつまずきとなったりしないためである。83. また、続くこの箇所に多くの人が動揺するのは、いわれのないことでも余計なことでもないと見える。
De Abraham libri duo 2.11.30
Ecquid ita dixerit Dominus: Quoniam qui non fuerit circumcisus masculus, et qui non circumciderit carnem praeputii sui octavo die, interibit anima illa de genere suo; quia testamentum meum interrupit (Gen. XVII, 14) .
PL 14, 496A主はいったいなぜこのように言ったのか、と〔ecquid の取り方は定かでない。前の文の、人々が動揺する問いの中身として「なぜ」の意に取った〕。「割礼を受けていない男子、八日目に包皮の肉を割礼しない者は、その魂が自分の民のうちから滅びるであろう。私の契約を破ったからである」(創世記17:14)。
De Abraham libri duo 2.11.31
Grave enim putatur quod infanti octo dierum negligentia parentum fraudi esset futura, ita ut interiret anima ejus; cum ipsa lex etiam homicidae (qui tamen non voluntarium facinus necandi hominis impleverit) civitates praescripserit (Josue. XX, 2 et 3) , ad quas confugiendo mereatur sanguinis impunitatem.
PL 14, 496A生後八日の幼児にとって、親の怠慢が害となり、その魂が滅びるほどになるというのは、重すぎると思われているのである。律法自身は、殺人者にさえ(ただし人を殺す故意の凶行を果たしたのではない者に)逃れの町を定め(ヨシュア記20:2-3)、そこへ逃げ込むことで、血の罰を免れるに値するとしているのに。
De Abraham libri duo 2.11.32
Quomodo ergo aut illic ratio habetur fortuitae necis: aut hic ratio infantiae non habetur, in qua crimen non potuit esse aut dissimulationis, aut voluntatis; nisi forte putent aliqui, quia in morte filii gravius puniuntur parentes?
PL 14, 496Aでは、どうして一方では偶発の死が考慮されるのに、他方では幼児であることが考慮されないのか。幼児には、黙認という責めも、意志という責めもありえなかったのに。もっとも、子の死においては親のほうがいっそう重く罰せられると考える者がいるなら、別であるが。
De Abraham libri duo 2.11.33
Sed injustum putatur ut culpa nocentum inferatur poena innocenti, vel propter poenam nocentis innocens puniatur, aut fiat consors supplicii, qui dispar est merito. Unde aliqui putant quod de parente dicat exterminando, quod ejus intereat anima, non parvuli.
PL 14, 496Bしかし、罪責ある者たちの咎のゆえの刑罰が無垢な者に科されること、あるいは罪責ある者への刑罰のために無垢な者が罰せられること、あるいは功において等しくない者が刑罰の共有者となることは、不正と考えられている。それゆえ、ある者たちは、滅ぼされると言われるのは親のことであり、滅びるのはその魂であって、幼子の魂ではないと考える。
De Abraham libri duo 2.11.34
Sed valde ambiguum est; licet suffragetur huic assertioni quod ait, quia testamentum meum interrupit. Itaque hoc ad intelligentem magis, quam ad infantem referendum videtur.
PL 14, 496Bだが、これは大いに曖昧である。ただし、神が言う「私の契約を破ったからである」という言葉が、この主張を支持してはいる。それゆえこれは、幼児よりもむしろ分別ある者に当てはめるべきと見える。
De Abraham libri duo 2.11.35
Alii graviora parentibus vel silentio minitantem putant Dominum Deum, quo plus timeant majores, quando nec infanti parcitur. 84. Mihi autem satis liquido patet dictum de uniuscujusque mente.
PL 14, 496Bほかの者たちは、主なる神が、親たちを、言葉にはしないままでも、いっそう重い罰で脅していると考える〔vel silentio の取り方は定かでない。神が口に出さず暗に脅すの意に取った。親が黙して放置する場合にも、とも読める〕。幼児さえ容赦されないとき、大人たちがいっそう恐れるようにするためである。84. だが私には、これは一人ひとりの精神について言われたことだと、十分明らかに思われる。
De Abraham libri duo 2.11.36
Diximus enim masculi nomine mentem significari, quod sit validus mentis vigor, et animam in sui copulam trahat, sitque vehementior tamquam sexu potior, et virili validitate.
PL 14, 496Cすでに述べたとおり、「男」という名によって精神が表される。精神の活力は強く、魂を自らとの結合へと引き寄せ、性において勝るもののように、また男らしい強さによって、いっそう激しいからである。
De Abraham libri duo 2.11.37
Ergo haec ratio est, quod omnis mens quae non fuerit circumcisa a superfluis corporalibus, et purgata solemni munere, ut exuat se passionibus et vitiis, interibit.
PL 14, 496Cそれゆえ、これが理由である。体に属する余計なものから割礼を受けておらず、定められた務めによって浄められておらず、情念と悪徳を脱ぎ捨てていない精神は、すべて滅びる、ということである。
De Abraham libri duo 2.11.38
Non caro, inquit, interibit, non homo: sed anima illa interibit, quia potuit salva fieri, si habuisset purgationem. Nuda autem praesidii et incircumcisi cordis colluvione infirmior salutem generis sui non potuit servare.
PL 14, 496C「滅びるのは肉ではない、人間ではない。その魂が滅びる」と言われる。浄めを得ていたなら救われえたからである。しかし、守りを奪われ、割礼を受けていない心の汚濁のためにいっそう弱くなった魂は、自らの類の救いを守ることができなかった。
De Abraham libri duo 2.11.39
Omne autem genus videtur immortale, ut homo genus est, ut ullus species est. Homo semper dicitur, ullus non semper, immo non deficit ullus. Deficit qui fidem non habet, persona deficit unius, conditio vel nomen hominum non deficit.
PL 14, 497Aところで、あらゆる類は不滅と見える。たとえば、人間は類であり、いずれかの個人は種である。「人間」は常に言われるが、「いずれかの個人」は常にではなく、いや、誰かしらが絶えることはない〔底本は non deficit ullus。ミーニュの脚注は、ullus(= aliquis)が前の句では特定の個人を、この句ではそうでない誰かを指すと解する。これに従った〕。信仰をもたない者は絶える。一人の人格は絶えるが、人間の境遇、あるいは名は絶えない。
De Abraham libri duo 2.11.40
Ex diuturno igitur et innoxio in id quod temporale est et noxium peccator deducitur, qui mentis suae ascribere debet infantiae, quod incautus fuit et intemperans, vel remissionem peccatorum non acquisivit: Nisi enim quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei (Joan. III, 5) .
PL 14, 497Aこうして、罪人は、永続し害のないものから、一時的で有害なものへと引きずり下ろされる。罪人は、自らが不用意で自制を欠いたこと、あるいは罪の赦しを得なかったことを、自分の精神の幼さのせいにしなければならない。「誰でも、水と聖なる霊から新たに生まれなければ、神の国に入ることはできない」からである(ヨハネ3:5)。
De Abraham libri duo 2.11.41
Utique nullum excipit, non infantem, non aliqua praeventum necessitate. Habeant tamen illam opertam poenarum immunitatem, nescio an habeant regni honorem. 85. Sarae quoque una additur littera, hoc est, R, ut vocaretur Sarra (Gen. XVII, 15) .
PL 14, 497A確かに、これは誰も除外しない。幼児も、何らかの必然に妨げられた者も。それでも彼らは、刑罰を免れるあの隠された免除を受けるとしても、国の栄誉を受けるかどうかは、私にはわからない。85. サラ(Sara)にも一文字が加えられる。すなわち R であり、こうして「サッラ」(Sarra)と呼ばれるようになる(創世記17:15)〔底本の綴りは Sara と Sarra。綴りの違いが論の要となるため、後者を「サッラ」と書き分ける〕。
De Abraham libri duo 2.11.42
Quod utique par est, ut in superioribus, non unius adjectione pensari litterae. Non enim munus Deo est una littera, sed virtus litterae quae exprimit muneris divini gratiam. Sarra enim dicitur ἀρχὴ ἐμὴ, hoc est, potestas mea, vel principatus mei initium, vel regis.
PL 14, 497Bこれはもちろん、先に述べたところと同じく、一文字の付加によって量られるべきではない。一文字が神にとっての賜物なのではなく、神の賜物の恩寵を表すその文字の力が〔賜物〕なのである。サッラは「アルケー・エメー」(わが主権)と言われるからである〔ギリシア語〕。すなわち「わが権能」、あるいは「わが主権の初め」、あるいは「王の〔主権の初め〕」である。
De Abraham libri duo 2.11.43
Sara Graece dicitur ἄρχουσα, latine quae regat. Illa mortalis, ista immortalis: illa specialis, ista generalis. Est namque in me prudentia, in me castimonia, in me virtus, in me justitia, me solum regunt, et mihi dominantur, et sunt mortales.
PL 14, 497Bサラはギリシア語で「アルコウサ」(支配する女)と言われ、ラテン語では「支配する者」である。前者は死すべきもの、後者は不死のもの。前者は個別的、後者は一般的である。すなわち、私のうちに思慮があり、私のうちに貞潔があり、私のうちに徳があり、私のうちに正義がある。これらは私一人だけを支配し、私を治めており、死すべきものである。
De Abraham libri duo 2.11.44
Moriente enim me, solvuntur et moriuntur etiam illa. Quae autem prudentia generaliter dicitur, quae castimonia, quae fortitudo, caeteraeque virtutes principales, sed generaliter principales, et reginae quaedam immortales, in his potestas est, immortale illud principale, sicut est regina Ecclesia quae non me unum, sed universos regat.
PL 14, 497B私が死ぬとき、それらも解体し、死ぬからである。しかし、一般に言われる思慮、貞潔、勇気、そのほかの主要な徳、ただし一般的な意味で主要な徳、いわば不死の女王たちは、これらのうちに権能があり、あの不死の主導的なものがある。それは、私一人ではなくすべての者を支配する女王である教会がそうであるのと同様である。
De Abraham libri duo 2.11.45
Ergo speciem in genus, partem in universitatem, corruptibilitatem in incorruptibilitatem conversam videmus: quae omnia Ecclesiae convenire certum est. Non enim specialis haec, sed generalis ratio est, nec partis, sed universitatis salus.
PL 14, 497Cそれゆえ我々は、種が類へ、部分が全体へ、可朽性が不朽性へと転じるのを見る。これらすべてが教会にあてはまることは確かである。教会の理は個別的ではなく一般的であり、部分の救いではなく全体の救いだからである。
De Abraham libri duo 2.11.46
Ideoque his praecedentibus cum unumquemque prudentia sua ad hanc principalem et diffusam per omnes salutem deduxerit, in qua fons sapientiae justitiaeque est, requiritur generatio, et ille perfectae partus jucunditatis, cujus nomen est Isaac.
PL 14, 497Cそれゆえ、これらが先立ち、各人の思慮が、各人をこの主要な、すべての者に広がる救い——そこに知恵と正義の源泉がある——へと導いたときに、産みが求められ、完全な喜びの産み、その名がイサクであるものが求められる。
De Abraham libri duo 2.11.47
Nulla enim melior est voluptas, quam emendatae gratia conscientiae. Hinc Epicurei traxerunt summum bonum voluptatem esse, sed eam corporis magis inquinamento, quam sobrietate mentis aestimaverunt.
PL 14, 497C正された良心がもたらす悦びより善い快楽はないからである。ここからエピクロス派は、最高の善は快楽であるという考えを引き出した。だが彼らは、それを精神の節度によってよりも、むしろ体の汚れによって推し量った。
De Abraham libri duo 2.11.48
86. Quid est autem quod ait: Et cecidit in faciem Abraham, et risit (Gen. XVII, 17) ? Et hic reverentia significatur, quod timuit Deum velut libero risu laedere, quamvis risus laetitiam declararet viri justi qui tantis gratulabatur promissis.
PL 14, 498A86. 「アブラハムは顔を伏せて倒れ、笑った」(創世記17:17)と言われるのは、どういうことか。ここでも畏敬が示されている。彼は、自由な笑いで神を傷つけるのを恐れたのである。その笑いは、これほどの約束を喜ぶ義人の喜びを表してはいたが。
De Abraham libri duo 2.11.49
Non enim dubitantis hic risus, sed credentis fuit. Simul quia cadunt ante Deum omnia, et mutantur et transeunt, sola illa immutabilis stat semper substantia.
PL 14, 498Aこの笑いは、疑う者の笑いではなく、信じる者の笑いだったからである。同時に、万物は神の前に倒れ、変わり、過ぎ去るが、不変のあの実体だけは常に立っているからである。
De Abraham libri duo 2.11.50
Aut fortasse et in hoc mysterio prophetavit Abraham Dominum Jesum; quod per susceptionem dominici corporis et resurrectionem tanti complenda oraculi gratia foret.
PL 14, 498Aあるいはおそらく、この奥義においても、アブラハムは主イエスを預言したのである。主の体を受けることと復活によって、これほどの託宣の恩寵が成就されるはずだったからである。
De Abraham libri duo 2.11.51
Adorat igitur non elementum terrae de quo dictum est: Et adorate scabellum ejus, quoniam sanctum est (Ps. XCVIII, 5). Ubi enim corpus, ibi et aquilae quae adoraverunt versantem in corpore.
PL 14, 498Aそれゆえ彼が拝するのは、地の元素ではない。それについては、「彼の足台を拝せよ、それは聖なるものだからである」(詩篇98:5)と言われた。体のあるところには、ワシもいて、体のうちに住まった者を拝したからである。
De Abraham libri duo 2.11.52
87. Et dixit, inquit, in corde suo: Si centum annorum nascetur filius, et si Sarra nonaginta annorum pariet (Gen. XVII, 17) ?
PL 14, 498B87. 「彼は心の中で言った。百歳の者に子が生まれようか。九十歳のサラが産もうか」(創世記17:17)。
De Abraham libri duo 2.11.53
Graecus ἐν τῇ διανοίᾳ posuit, ut possimus aestimare quia cordi suo quasi alternanti secum dixerit: Si centenario nascetur filius, et nonagenaria pariet?
PL 14, 498Bギリシア語本文は「エン・テー・ディアノイアー」(思考のうちに)と置いた。したがって我々は、彼が、自分と問答するかのように自分の心に言ったと推し量れる。百歳の者に子が生まれようか、九十歳の女が産もうか、と。
De Abraham libri duo 2.11.54
Hoc est aetas generandi praeteriit, sed Deo omnia sunt possibilia; et ideo facile etiam istud, ut senibus revocet juventutis annos, vires refundat, sterilibus det foecunditatem.
PL 14, 498Bすなわち、子をもうける年齢は過ぎた、しかし神にはすべてが可能である、ということである。それゆえ、老人たちに若い年月を呼び戻し、力を注ぎ返し、不妊の女たちに実りを与えることも、神には容易い。
De Abraham libri duo 2.11.55
88. Nec illud praetereundum, quod promissa sibi generatione legitima respondit Abraham Deo: Ismael vivat hic in conspectu tuo (Gen. XVII, 18) . Justi est etiam pro peccatoribus intervenire; et ideo vel hoc credant Judaei, quia et pro ipsis intervenit, si tamen credant.
PL 14, 498B88. また、正当な子の誕生を約束されたとき、アブラハムが神に答えたことも、見過ごしてはならない。「イシュマエルが、汝の前で生きるように」(創世記17:18)。罪人のために執り成すのは義人のすることである。それゆえユダヤ人たちは、少なくともこのことは信じるがよい。彼が彼らのためにも執り成したということを。信じるならば、であるが。
De Abraham libri duo 2.11.56
Hoc est enim vivere in conspectu Dei, digna Dei Verbo negotia gerere; oculi enim Domini super justos. 89. Unde et Dominus ait: Etiam. Ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium . . . . De Ismael autem exaudivi te (Ibid. 19 et 20) .
PL 14, 498C神の前に生きるとは、神の言葉にふさわしい営みを行うことだからである。「主の目は義人たちの上にある」からである。89. それゆえ主は言う、「そのとおりだ。見よ、汝の妻サラが、汝に子を産むであろう。……だがイシュマエルについて、私は汝を聞き入れた」(創世記17:19-20)。
De Abraham libri duo 2.11.57
Etiam cum dicit, confirmat promissa; confirmativum etenim verbum est. Et ideo prius generationem Ecclesiae confirmat futuram; ut verum cognosceret Propheta quod de Ismael se audisse dixit Deus, providens quia caecitas Israel ex parte haberet contingere, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret.
PL 14, 498C「そのとおりだ」と言うとき、神は約束を確証する。これは確証の語だからである。それゆえ神はまず、教会の将来の誕生を確証する。それは、預言者〔アブラハム〕が、神がイシュマエルについて聞き入れたと言ったことを真実と知るためである。神は、イスラエルの盲目が部分的に起こること、諸民族の満ちた数が入るまで続き、そうして全イスラエルが救われることを、前もって見ていたからである。
De Abraham libri duo 2.11.58
Itaque sicut testamenta hominum prius haeredem ferunt, postea legatum exprimunt, melioribus haereditatem, inferioribus legata: ita in Domini testamento, unde et nos hunc morem accepimus, haeres scribitur natura bonus, nobilis, legitimo creatus conjugio; legato donatur inferior.
PL 14, 498Cこうして、人間の遺言が、まず相続人を挙げ、そののちに遺贈を明記し、より善い者たちには相続を、劣る者たちには遺贈を与えるのと同じく、主の遺言においても——我々もこの習いをそこから受け継いだ——相続人として記されるのは、本性において善く、高貴で、正当な婚姻から生まれた者であり、劣る者は遺贈によって恵まれる〔testamentum は「遺言」と「契約」の両義。ここでは人間の遺言との対比から「遺言」とした〕。
De Abraham libri duo 2.11.59
90. Promittitur autem generatio sequenti anno (Ibid., 21) , ut advertas quam generationem polliceatur Dominus, hoc est, non illam uteri corporalis Sarrae, sed istum partum Ecclesiae, qui esset futurus.
PL 14, 499A90. また、子の誕生は翌年に約束される(創世記17:21)。それは、主がどのような誕生を約束しているかを、あなたが悟るためである。すなわち、サラの肉の胎の誕生ではなく、将来あるべき教会の産みである。
De Abraham libri duo 2.11.60
Denique et infra ait: Revertar ad te in futurum, et erit Sarrae filius (Gen. XVIII, 10) . In quo utrumque possumus accipere, et hunc conventum Ecclesiae, et fidelium resurrectionem.
PL 14, 499Aさらに、のちにも主は言う。「私は汝のもとに将来戻る。サラに子が生まれるであろう」(創世記18:10)。ここから我々は、教会のこの集まりも、信じる者たちの復活も、どちらの意味にも取ることができる。
De Abraham libri duo 2.11.61
91. Tertiodecimo quoque anno quod circumciditur Ismael, ratio evidens; quia is qui incipere habet uti cognitione feminae, ante debet recidere in se ardorem libidinis: ut a superfluis abstineat commixtionibus, conjunctioni tantum se legitimae reservet.
PL 14, 499A91. イシュマエルが十三歳で割礼を受けることにも、理由は明らかである。女を知ることを始めようとする者は、その前に自らのうちの情欲の燃え立ちを切り取らなければならない。それは、余計な交わりを避け、正当な結合のためにのみ自らを取っておくためである。
De Abraham libri duo 2.11.62
92. Mentem quoque sapientis hospitalem esse decet; ut etiam aliis impertiat sui gratiam, et prudentiae suae fructum aliis quoque dividat, atque ita bonis epulentur doctrinae cibis, epulumque ejus exhibeat desiderantibus.
PL 14, 500A92. 賢者の精神は、もてなしの心をもつのもふさわしい。自分の厚意をほかの者にも分け与え、自らの思慮の実をほかの者たちにも分かち、こうして彼らが教えの善き食物で饗宴を楽しみ、望む者たちにその饗宴を差し出すようにするためである。
De Abraham libri duo 2.11.63
93. Tum praeterea nesciat nisi secundum naturam vivere, in cujus instituto et ordine Dei lex est. Nulli se transversariae cupiditati miscere noverit, solius sapientiae praeoptet copulam.
PL 14, 500A93. さらに、自然に従って生きることしか知らないようにあるべきである。自然の制定と秩序のうちに、神の律法がある。いかなる脇道の欲望にも交わることを知らず、ただ知恵との結びつきだけを選ぶべきである。
De Abraham libri duo 2.11.64
Mandatis Dei saeculi istius gloriam, et quamdam praesentis laudis haereditatem praeferre nesciat; atque ut altaribus Domini suas immolet utilitates, ita judicii ignem non excipiat, neque reformidet; sed magis etiam ut alios eripiat, elaboret.
PL 14, 500A神の戒めよりもこの世の栄光を、また現在の称賛というある種の相続を、優先させることを知らないがよい。そして、主の祭壇に自らの利益を犠牲としてささげるように、裁きの火を受けることもなく、恐れることもなく、むしろ他の者たちを救い出そうとさえ努めるがよい。