De Abraham libri duo 1.7.1
Mors Abimelech ob tentatam Sarae pudicitiam a Deo intentata, quantum sit adulterii crimen monstrat. Quare ejusdem rei causa Pharao, gravius quam Abimelech castigatus?
PL 14, 442Bサラの貞潔を試みたゆえにアビメレクに神が死を予告したことは、姦淫の犯罪がいかに重いかを示す。同じ事柄のゆえに、ファラオはなぜアビメレクよりも重く罰せられたのか。
De Abraham libri duo 1.7.2
Quo etiam pacto ab hujus domo sublata Abrahami precibus sterilitas datam Ecclesiae fecunditatem signaverit? Nascitur Isaac, et a matre lactatur. Ismael autem Sarae impulsu et divino responso ejicitur: et quae in his includantur morum praecepta.
PL 14, 442Bアビメレクの家からアブラハムの祈りによって不妊が取り去られたことは、教会に与えられた多産をどのように示したか。イサクが生まれ、母に乳を飲ませてもらう。イシュマエルは、サラの促しと神の答えによって追い出される。そこに含まれている行いの教えが説かれる。
De Abraham libri duo 1.7.3
59. Denique iterum tentatur Sarae pudicitia, ut exigatur omnium. Nam et Abimelech in uxorem sibi eam sumpserat, et dixit ei in nocte Deus: Ecce tu morieris propter mulierem (Gen. XX, 3) . Advertimus adulterium divino judicio morte puniri.
PL 14, 442B59. さて、サラの貞潔はふたたび試みられる。それはすべての人に〔貞潔が〕求められるためである〔omnium の係りは定かでない。すべての人に対して求められる、と取った〕。アビメレクも彼女を妻として迎えたので、神は夜に彼に言った。「見よ、汝はその女のゆえに死ぬ」(創世記20:3)。我々は、姦淫が神の裁きによって死をもって罰せられることを知る。
De Abraham libri duo 1.7.4
Ideoque addidit: Haec autem commoratur cum viro. Habet quidem omnis viri mulierisque concubitus nulla legitimi matrimonii sorte celebratus, suam culpam.
PL 14, 442Cそこで神は付け加えた。「この女は夫と共に暮らしている」。たしかに、正当な婚姻の定めなしに結ばれた男女の交わりは、すべて、それ自体の咎を持つ。
De Abraham libri duo 1.7.5
Discite enim qui ad gratiam baptismatis tenditis, velut quidam fidei candidati, continentiae disciplinam sobriam. Nulli licet scire mulierem, praeter uxorem. Ideoque conjugii tibi datum est jus, ne in laqueum incidas, et cum aliena muliere delinquas.
PL 14, 442Cだから、洗礼の恩寵を目指す諸君よ、いわば信仰の志願者として、節制の慎ましい規律を学べ。妻のほかに女を知ることは誰にも許されていない。それゆえ、あなたには婚姻の権利が与えられている。罠に陥って、他人の女と共に罪を犯すことのないためである。
De Abraham libri duo 1.7.6
Vinctus es uxori, noli quaerere solutionem: quia non licet tibi, uxore vivente, uxorem ducere. Nam et aliam quaerere, cum habeas tuam, crimen est adulterii, hoc gravius, quod putas peccato tuo auctoritatem lege quaerendam.
PL 14, 442Cあなたは妻に結ばれている。解かれることを求めてはならない。妻が生きているのに、妻をめとることは許されないからである。実際、自分の妻がありながら別の女を求めることは姦淫の犯罪であり、自分の罪に法による権威を求めようとするとき、それはいっそう重くなる。
De Abraham libri duo 1.7.7
Tolerabilior est si lateat culpa, quam si culpae usurpetur auctoritas. Nec hoc solum est adulterium, cum aliena peccare conjuge, sed omne quod non habet potestatem conjugii: tamen locus iste docet gravius crimen esse, ubi celebrati conjugii jura temerantur, et uxorius pudor solvitur.
PL 14, 442C咎が隠れている方が、咎のために権威が僭称されるよりも耐えやすい。他人の妻と罪を犯すことだけが姦淫なのではない。婚姻の権利を持たない交わりはすべて姦淫である。それでもこの箇所は、成立した婚姻の権利が損なわれ、妻としての貞節が解かれるとき、犯罪はいっそう重くなることを教えている。
De Abraham libri duo 1.7.8
Ideoque cum praetenderet Abimelech quod uxorem alienam esse ignoraverit, quam sororem esse vir ipse suam dixerit, respondit ei Dominus: Et ego cognovi quoniam puro corde fecisti hoc, et peperci tibi, ut non peccares in me: propter hoc non sum passus te tangere illam (Ibid., 6) .
PL 14, 442Dそこでアビメレクが、その女が他人の妻だとは知らなかったと言い訳をした。夫自身が彼女を自分の姉妹だと言ったからである。主は彼に答えた。「私も、汝が清い心でこれをしたことを知っていた。だから私は汝を容赦し、汝が私に対して罪を犯さないようにした。このゆえに、私は汝が彼女に触れることを許さなかった」(創世記20:6)。
De Abraham libri duo 1.7.9
Cognoscimus velut praesulem custodemque conjugii esse Deum, qui non patiatur alienum thorum pollui: et si qui fecerit, peccare eum in Deum, cujus legem violet, gratiam solvat. Et ideo quia in Deum peccat, sacramenti coelestis amittit consortium.
PL 14, 443A我々は、神がいわば婚姻の長であり守り手であって、他人の婚姻の床が汚されることを許さないことを知る。そうする者は神に対して罪を犯す。神の律法を破り、恩寵を損なうからである。そして神に対して罪を犯すがゆえに、天の秘跡との交わりを失う。
De Abraham libri duo 1.7.10
60. Fortasse te moveat qua ratione Pharao quaestionibus ab omnipotente Deo graviter afflictus sit, ut supra legimus, cum et ipse ignoraverit uxorem esse Abrahae Saram, quam sororem audierat (Genes. XII, 17) : Abimelech autem nullam poenam exceperit.
PL 14, 443A60. おそらくあなたは、ファラオが、先に我々が読んだように(創世記12:17)、全能の神によって責め苦で重く打たれたのに、アビメレクはまったく刑罰を受けなかったのは、どういう理由かと疑問に思うだろう。ファラオもまた、サラがアブラハムの妻であることを知らず、姉妹と聞いていたのである。
De Abraham libri duo 1.7.11
Verum Aegypti regem noveris ducem fuisse vitiorum, qui quo plus habuerit licentiae, eo plus flagitii commiserit: Abimelech autem adeo fidelis aestimatus sit Deo, ut meruerit audire: Et ego cognovi quoniam puro corde fecisti hoc, rex non afflictionis, ut Aegyptius, sed munitionis, quod Gerarum quibus praeerat, docet interpretatio.
PL 14, 443Aしかし、知っておくがよい。エジプトの王は悪徳の指導者であり、許される範囲が広いほど、恥ずべき行いを多く犯した。一方アビメレクは、神にとってきわめて忠実な者とみなされたので、「私も、汝が清い心でこれをしたことを知っていた」と聞くにふさわしかった。彼は、エジプト人のような苦しめの王ではなく、防備の王であった。彼が治めたゲラルの名の解釈がそれを教える〔エジプトの名は「苦しめ」、ゲラルの名は「防備」の意と解されていた〕。
De Abraham libri duo 1.7.12
Non ergo est dubium caeteris operibus ejus indignationem Domini esse revocatam, qui vere interioris arbiter est conscientiae, et animi ac mentis interpres.
PL 14, 443Bだから疑いない。主の怒りは、彼の他の行いのゆえに撤回された。主は真に内なる良心の審判者であり、心と精神の解釈者である。
De Abraham libri duo 1.7.13
Denique non ut Pharao ille conventus a Moyse, recusavit et sprevit mandatum Dei, nec obsequium distulit: sed statim vocavit Abraham, uxorem suam ei reddidit, pretio se ipse mulctavit quod vidisset alienam, dotem pudoris exsolvit.
PL 14, 443B実際アビメレクは、モーセに訴えられたあのファラオのように、神の命令を拒んで軽んじることも、従順を先延ばしにすることもなかった。すぐにアブラハムを呼び、妻を返し、他人の妻を見たことの代価を自分に科し、恥じらいの持参金を支払った。
De Abraham libri duo 1.7.14
61. Hinc quoque colligi potest Abimelech regem clementiora meruisse, quod Abraham pro eo rogavit et impetravit.
PL 14, 443B61. このことからも、アビメレク王がより寛大な扱いを受けるにふさわしかったことが推し量れる。アブラハムが彼のために願い、聞き入れられたからである。
De Abraham libri duo 1.7.15
Peperit enim et uxor ejus, et ancilla ejus, quas ante concluserat Deus propter Saram uxorem Abrahae: quod aeque ad oeconomiam pertinet, ut Sarae partus Dei donatus promissione, etiam hoc fulciretur testimonio; cum advertas Dei offensione et fecundas sterilescere, et rursum Domini voluntate steriles fecundari, juxta quod scriptum est, Nonne sterilem et parientem ego feci, dicit Dominus (Esai. LXVI, 9) ?
PL 14, 443C実際、彼の妻も女奴隷も子を産んだ。神がアブラハムの妻サラのゆえに、彼女たちをあらかじめ閉ざしていたのである。これもまた経綸にかかわる。サラの出産が神の約束によって与えられたことが、この証言によっても支えられるためである。あなたは、神の怒りによって多産の者も不妊になり、また逆に、主の意志によって不妊の者も多産になることに気づく。「不妊の女も産む女も、私が造ったのではないか、と主は言う」と書かれているとおりである(イザヤ66:9)。
De Abraham libri duo 1.7.16
Quamvis ad Synagogae illud et Ecclesiae mysterium dictum accipiatur; quia et Synagoga partus habere desivit, quae successionis fraudata est posteritate, et congregatio nationum quae sterilis erat cum Deum ignoraret, partus habere coeperit aeternos.
PL 14, 443Cもっとも、この言葉はシナゴーグと教会の奥義に関して語られたものと受け取られもする。シナゴーグは、子孫の継承を奪われて、産むことをやめたからである。一方、神を知らず不妊であった諸国民の集まりは、永遠の子を産み始めたからである。
De Abraham libri duo 1.7.17
Unde lectum est, Laetare sterilis, quae non paris: erumpe et exclama, quae non parturis; quoniam plures filii desertae magis quam ejus quae habet virum (Esai. LIV, 1) . 62. Genitus est autem Abrahae filius Isaac, cum esset annorum centum (Gen. XXI, 5) .
PL 14, 443Cそれゆえ、こう読まれたのである。「喜べ、産まない不妊の女よ。声を上げて叫べ、産みの苦しみを知らない女よ。見捨てられた女の子らは、夫を持つ女の子らよりも多いからである」(イザヤ54:1)。62. 「アブラハムの子イサクは、アブラハムが百歳のときに生まれた」(創世記21:5)。
De Abraham libri duo 1.7.18
Et tu si perfectus fueris, habebis posteritatem laetitiae, et exsultationis haereditatem. Dixit et Sara: Risum mihi fecit Dominus: Quicumque enim audierit, congratulabitur mihi (Ibid., 6) .
PL 14, 443Dあなたも完全な者となるなら、喜びの子孫と、歓喜の相続を持つであろう。サラも言った。「主は私に笑いをもたらした。聞く者はみな、私と共に喜ぶだろう」(創世記21:6)。
De Abraham libri duo 1.7.19
Non utique hoc de generatione hac intelligitur quae casibus plerisque obnoxia est, ut interdum non generasse melius fuerit: sed de generatione qua unusquisque peccator agens poenitentiam, cum redimitur a morte, angelis solet exhibere laetitiam.
PL 14, 444Aこれはもちろん、多くの偶然に左右されるこの世の出産について理解されるのではない。そこでは、ときには産まなかった方がよかったということさえある。むしろ、罪人の一人ひとりが悔い改めを行って死から贖われるときに、天使たちに喜びを与えるあの出産について理解されるのである。
De Abraham libri duo 1.7.20
63. Et dixit Sara: Quis annuntiabit Abrahae quoniam lactet infantem Sara (Ibid., 7) ? Moralis locus. Provocantur feminae meminisse dignitatis suae, et lactare filios suos. Haec enim matrum gratia, hic honos, quo filios propriis commendent viris.
PL 14, 444A63. 「サラは言った。誰がアブラハムに告げるだろうか、サラが幼子に乳を飲ませていると」(創世記21:7)。道徳的な箇所である。女たちは、自分の品位を思い起こして、自分の子に乳を飲ませるよう促されている。これは母たちの美点であり、誉れである。それによって子らを自分の夫に慕わしいものとするのである。
De Abraham libri duo 1.7.21
Denique eos plus amare filios solent, quos ipsae matres lactaveverint uberibus suis. 64. Fecit autem Abraham coenam magnam, qua die ablactatus est Isaac filius ejus (Ibid., 8) . Non mediocre istud nec usitatum.
PL 14, 444A実際、母親が自分の乳房で乳を飲ませた子を、人はより愛するものである〔底本は lactaveverint。lactaverint と読む〕。64. 「アブラハムは、息子イサクが乳離れした日に、大きな宴を催した」(創世記21:8)。これは小さくも、ありふれたことでもない。
De Abraham libri duo 1.7.22
Non enim quia a nutricis lacte subductus est puer, magnum convivium exhibuit Abraham: sed quia idoneus habitus est Isaac fortioris gratiae cibo, et virtutis alimento, non adhuc, ut Corinthius, lacte potandus: sed epulis solidioribus mandatorum coelestium mentis suae lacertos firmans.
PL 14, 444Aアブラハムが盛大な宴を催したのは、少年が乳母の乳から離されたからではなく、イサクがより強い恩寵の食物、徳の糧にふさわしいとみなされたからである。コリントの人のように、まだ乳を飲まされる必要はなく、天の戒めのより堅い食事で、自分の精神の腕を強めていた。
De Abraham libri duo 1.7.23
65. Prosperitatem cito sequitur invidia. Pepererat Sara, ablactaverat filium: Vidit ancillae filium ludentem cum filio suo Isaac, et dixit ad Abraham: Ejice ancillam, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac (Ibid., 9 et 10) .
PL 14, 444B65. 繁栄にはすぐにねたみがついてくる。サラは産み、子の乳離れをさせた。「彼女は、女奴隷の子が自分の子イサクと遊んでいるのを見て、アブラハムに言った。この女奴隷とその子を追い出せ。女奴隷の子は、私の子イサクと共に相続人となってはならないからです」(創世記21:9、10)。
De Abraham libri duo 1.7.24
Durum hoc visum Abrahae erat, ut ejiceret filium suum, licet eum quem susceperat ex vernacula. Et tu noli te miscere ancillae, ne suscipias ex illa filium, et uxor tua non patiatur cohaeredem illum filio suo fieri. Vides enim hinc solvi gratiam matrimonii.
PL 14, 444Bアブラハムには、家内生まれの女奴隷から迎えた子であっても、自分の子を追い出すことが厳しいことに思われた。あなたも女奴隷と交わってはならない。その女から子をもうけて、あなたの妻が、その子が自分の子と共同の相続人になることを許さなくなるようなことのないように。あなたはここから、婚姻の恩寵が損なわれることを見るのである。
De Abraham libri duo 1.7.25
Certe si incidisti, et habes filium, ejice ancillam, et filium ejus. Melius est enim ut ancilla quam uxor recedat, et filius ancillae quam legitimus ejiciatur.
PL 14, 444Bもしすでに陥って子がいるなら、女奴隷とその子を追い出せ。女奴隷が去る方が妻が去るよりも、女奴隷の子が追い出される方が正当な子が追い出されるよりも、よいからである。
De Abraham libri duo 1.7.26
Quod si dubitaveris, si contempseris uxoris tuae sententiam et durum tibi visum fuerit, dicit tibi Deus quod dixit et Abrahae; quod illi enim dixit, tibi dicit, et omnibus dicit: Non sit durum ante te de puero, et de ancilla.
PL 14, 444Cもしあなたが躊躇し、妻の判断を軽んじ、それが厳しいとあなたに思われるなら、神はアブラハムに言ったことをあなたにも言う。神がアブラハムに言ったことは、あなたにも言われ、すべての人に言われている。「子のことでも女奴隷のことでも、汝の目に厳しく見えてはならない。」
De Abraham libri duo 1.7.27
Omnia quaecumque dixerit tibi Sara, audi vocem ejus; quoniam in Isaac vocabitur tibi semen (Ibid., 12) .
PL 14, 444C「サラが汝に言うことは何でも、その声に聞け。イサクにおいて、汝の種は呼ばれるからである」(創世記21:12)。
De Abraham libri duo 1.7.28
Nusquam alibi dixit: Audi vocem uxoris tuae, nisi hic, id est, fecisti injuriam uxori tuae, et non mitigasti affectum ejus, suscepisti ex ancilla filium, et non honorasti uxoris filium. Numquid potest in ancillae filio semen tuum vocari?
PL 14, 444C神は、ここ以外のどこでも「汝の妻の声に聞け」と言わなかった。すなわち、あなたが妻に不当なことをし、妻の気持ちをなだめず、女奴隷から子をもうけ、妻の子を尊ばなかったからである。女奴隷の子において、あなたの種が呼ばれうるだろうか。
De Abraham libri duo 1.7.29
Non utique; in legitimo enim filio vera successio est. Sed vereris, quia filius tuus est, ne forte ejectus intereat atque occidat. Non ei deerit mea gratia. Omnes alit Deus noster, suffulcit universos, et justos et injustos.
PL 14, 444C決してそうではない。正当な子においてこそ、真の継承がある。しかしあなたは、その子が自分の子であるために、追い出されて滅び、倒れるのではないかと恐れる。私の恩寵は彼に欠けることはない。我々の神はすべての者を養い、すべての者を支える。義人も不義な者も。
De Abraham libri duo 1.7.30
Denique et pluit super justos et injustos. Sicut fecit Abraham, facito et tu. Ejice ancillam, ut secura uxor et inoffensa maneat domi. Ejice et ancillae filium, ut non habeat haereditatis consortium, qui non habet originis privilegium.
PL 14, 444D実際、雨も義人の上にも不義な者の上にも降る。アブラハムがしたように、あなたもせよ。女奴隷を追い出し、妻が安心して、損なわれることなく家にいられるようにせよ。女奴隷の子も追い出し、出自の特権を持たない者が、相続の共有を持たないようにせよ。