De Abraham libri duo 1.8.1
Abrahamum Deus varie tentat, sed maxime dato immolandi filii praecepto. Ejusdem praecepti singula verba expenduntur, et perfecta Patriarchae obedientia in ejus profectione, ac reliquo sacrificii apparatu declaratur.
PL 14, 444D神はアブラハムをさまざまに試みるが、とりわけ、子を生贄として捧げよとの命令を与えることによってである。この命令の一語一語が吟味され、アブラハムの旅立ちにおいて、また生贄の残りの用意において、族長の完全な従順が示される。
De Abraham libri duo 1.8.2
Postremo post expositum mysterium in ariete Isaaci vice oblato figuratum, tertia proponitur ejusdem Abrahami benedictio. 66. Et factum est post haec verba, Deus tentavit Abraham (Gen. XXII, 1) . Aliter Deus tentat, aliter diabolus.
PL 14, 444D最後に、イサクの代わりに捧げられた雄羊に象られた奥義が説き明かされたのち、同じアブラハムの第三の祝福が示される。66. 「そして、これらの言葉ののち、神はアブラハムを試みた」(創世記22:1)。神の試みは悪魔の試みと異なる。
De Abraham libri duo 1.8.3
Diabolus tentat ut subruat: Deus tentat, ut coronet. Denique probatos sibi tentat. Unde et David dicit: Proba me Deus, et tenta me (Psal. CXXXVIII, 23) .
PL 14, 445A悪魔は倒すために試み、神は冠を授けるために試みる。すなわち神は、すでに吟味した者を試みるのである。それゆえダビデも言う、「神よ、私を吟味し、私を試みよ」(詩篇138:23)。
De Abraham libri duo 1.8.4
Et sanctum Abraham probavit ante, et sic tentavit; ne si ante tentaret quam probasset, gravaret: probavit eum cum exire de Charra jussit, et obedientem reperit (Gen. XII, XIV, XVII) .
PL 14, 445A聖なるアブラハムも、神はまず吟味し、そのうえで試みた。吟味する前に試みたならば、重荷を負わせることになるからである。ハランから出よと命じたときに彼を吟味し、従順であることを見いだした(創世記12, 14, 17)。
De Abraham libri duo 1.8.5
Probavit cum fidei titulo fretus liberavit nepotem, cum de praeda nihil attigit, cum promisit seni filium, et cum esset centum annorum, quamvis Sarae genitalia consideraret emortua; tamen credidit, nec fide haesitavit, qui posset haesitare ratione sterilitatis aut senectutis: probavit eum hospitii sedulitate (Gen. XVIII, 1 et seq.) .
PL 14, 445B信仰という名誉を頼みとして甥を解放したとき、戦利品に何も手を触れなかったとき、老いた彼に子を約束したとき、そして百歳でありながら、サラの生殖の器官が死に絶えたと見なしてもなお信じ、信仰においてためらわなかったとき──不妊と老齢を理由にためらいえたであろう者が──、神は彼を吟味した。さらにもてなしの熱心さによっても彼を吟味した(創世記18:1以下)。
De Abraham libri duo 1.8.6
Probatum igitur, quasi fortiorem tentandum putavit majoribus, et quibusdam imperiis durioribus. Et hoc quidem exemplo docemur, quia veris probatur quis: tentatur autem compositis et fictis.
PL 14, 445Bこうして吟味された彼を、神はより強い者として、より大きな、いくらか厳しい命令をもって試みるべきだと考えた。この例から我々は、人が吟味されるのは真実なものによってであり、試みられるのは作り事や偽りによってである、と教えられる。
De Abraham libri duo 1.8.7
Non enim (22, q. 2, cap. Si quaelibet, § Non enim) volebat Deus immolari a patre filium, nec impleri hoc munus volebat, qui ovem pro filio immolandam obtulit: sed tentabat affectum patris, si Dei praecepta praeferret filio, nec paternae pietatis contemplatione vim devotionis inflecteret.
PL 14, 445B神は(『教令集』第2部第22事例第2問題「Si quaelibet」法文「Non enim」項)〔教会法の引照〕、父によって子が生贄として捧げられることを望んだのではなく、この務めが果たされることを望んだのでもない。子の代わりに生贄とすべき羊を差し出したのが神だからである。そうではなく、父の情を試みていたのである。父が神の命令を子よりも重んじるか、父としての情愛を思うあまり、献身の力を曲げはしないか、を。
De Abraham libri duo 1.8.8
67. Et dixit ad eum: Abraham, Abraham (Gen. XXII, 1) ! Repetitione nominis mentem excitat, ut esset paratior. Denique respondit ille: Ecce ego.
PL 14, 445C67. 「そして彼に言った、アブラハムよ、アブラハムよ!」(創世記22:1)。名を繰り返すことで精神を奮い立たせ、いっそう備えさせる。そこで彼は答えた、「見よ、私はここに」。
De Abraham libri duo 1.8.9
Et dixit: Accipe filium tuum amantissimum, quem dilexisti Isaac, et vade in terram excelsam, et offeres mihi illum holocaustum in uno montium, quem tibi dixero (Ibid., 2) . Non sinit otiosum esse affectum patris.
PL 14, 445Cそして神は言った、「汝の最愛の子、汝が愛したイサクを取り、高い地に行き、私が汝に告げる山々の一つの上で、彼を私に焼き尽くす捧げ物として捧げよ」(創世記22:2)。父の情を怠らせておかない。
De Abraham libri duo 1.8.10
A principio eum stimulat, et pungit pietatis aculeis, et filii nomen addidit ad nomen necessitudinis, et vim amoris. Non satis putavit dixisse filium, adjungit, amantissimum quem dilexisti Isaac. Quid est quod ait: Quem dilexisti: et non dixit, quem diligis?
PL 14, 445C初めから彼を駆り立て、情愛の針で刺す。そして、近しい間柄を表す名に「子」という名を加え、愛の力を添えた。「子」と言っただけでは足りないと考え、「最愛の」「汝が愛したイサク」と付け加える。「汝が愛したイサク」と言い、「汝が愛するイサク」と言わなかったのはなぜか。
De Abraham libri duo 1.8.11
Possumus quidem uti ad defensionem Scripturae consuetudine divinae, quia praeteritum plerumque ponit pro venturis vel praesentibus, ut in Evangelio habes: Hic est filius meus dilectissimus, in quo complacui (Matt. III, 17) , cum utique semper in Filio placeat Pater.
PL 14, 445C神の聖典を擁護するために、その慣用に頼ることはできる。すなわち聖典は、過去形をしばしば未来や現在の事柄の代わりに置くのである。福音書であなたも読むとおりである、「これは私の最愛の子、私が喜びとした者」(マタイ3:17)。父は常に子において喜ぶのだから、これは言うまでもなく現在のことである。
De Abraham libri duo 1.8.12
Et in Psalmo habes: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis (Ps. CIX, 1) , cum semper sedeat.
PL 14, 445D詩篇にもあなたは読む、「主は私の主に言った、私の右に座せ」(詩篇109:1)。彼は常に座しているにもかかわらず〔、このように言われている〕。
De Abraham libri duo 1.8.13
Possumus tamen et amantissimum ad praesens accipere, et quem dilexisti ad id, ut non recenti quodam impulsu amoris, sed inolito diu et probato amore significaret dilectum.
PL 14, 445Dしかし、「最愛の」は現在に、「汝が愛した」は次の点にかけて受け取ることもできる。すなわち、愛の最近の衝動によってではなく、久しく根づいて試された愛によって、愛された者を示した、ということである。
De Abraham libri duo 1.8.14
Quod enim ad tempus augetur, ad tempus resolvitur: quod autem diu aut semper placuit, cito aboleri non potest. Potest et illud non absurdum videri, quia morituros plus diligimus. Hoc est, quem ante dilexisti; quasi jam diligat immolandum.
PL 14, 445D一時のために増すものは、一時のうちにほどける。しかし長く、あるいは常に喜ばれたものは、たやすく消え去ることはない。また、死にゆく者をいっそう愛する、ということも不合理に見えない。「汝が以前に愛した」とはその意味であり、あたかも〔アブラハムが〕すでに、生贄として捧げられる者として愛しているかのようである。
De Abraham libri duo 1.8.15
Nec otiose addidit nomen sancti Isaac, hoc est, eum quem suscepisti de uxore unicum, suscepisti in senectute, suscepisti tamquam fidei tuae praemium, remunerationem operum tuorum, suscepisti ex promissione Dei, non conjugis fecunditate, ex qua alium sperare possis.
PL 14, 446Aまた、聖なるイサクの名を添えたのも理由のないことではない。すなわち、汝が妻から得た、ただ一人の子、老年に得た子、汝の信仰の報いとして得た子、汝の業への報酬として得た子、神の約束によって得た子であり、他の子を望みうるような妻の多産によって得た子ではない、ということである。
De Abraham libri duo 1.8.16
Offeres mihi holocaustum: sed prius vade in terram excelsam. Interponitur spatium, ne praecipitari subito videatur affectus, ut illa dilatione obrepat pietatis gratia, desiderium patris. Adjecit: In uno montium quem tibi dixero.
PL 14, 446A「汝は私に焼き尽くす捧げ物を捧げよ」。だがその前に、「高い地へ行け」。間が置かれるのは、父の情が性急に走ると見えないようにするためであり、その遅延によって、情愛の優しさと父の切なる思いとがひそかに忍び寄るようにするためである。続けて加えた、「山々の一つで、私が汝に告げる所で」。
De Abraham libri duo 1.8.17
Et hic similiter, ut dum ascenderet senex, infringeretur impetus, lassaret dextera, deficeret intentio: dum quaereret montem discere, dedisceret apparatum.
PL 14, 446Aここでも同様である。老人が登るあいだに勢いが挫かれ、右手が疲れ、意図が衰えるようにするためであり、山を知ろうと探すうちに、準備を忘れてしまうようにするためである。
De Abraham libri duo 1.8.18
68. Exsurgens autem non solum sequenti die, sed etiam diluculo, ut attulisse nox moras studio festinantis patris videretur: Stravit asinam suam, et sumpsit secum duos pueros, et Isaac filium suum, et concidit ligna ad holocaustum (Gen. XXII, 3) .
PL 14, 446B68. 翌日というだけでなく、さらに明け方に起き上がったのは、夜が急ぐ父の熱意に遅れをもたらしたと見えるほどであった。「彼は自分の雌ロバに鞍を置き、二人の少年と自分の子イサクとを伴い、焼き尽くす捧げ物のために薪を割った」(創世記22:3)。
De Abraham libri duo 1.8.19
Docemur parata omnia ad sacrificium deferre: discimus etiam apparatum sacrificii, et ministerii munus ipsi nobis vindicare, non delegare aliis.
PL 14, 446B我々は、生贄のために必要なものをすべて自ら運ぶべきことを教えられる。また、生贄の準備と奉仕の務めは、自分たちで引き受け、他の者に任せてはならないことを学ぶ。
De Abraham libri duo 1.8.20
Senex Abraham, et dives pecoribus, atque abundans servitiorum, non quaesivit comitatus sui agmina: ipse quoque ligna concidit, et obsequia majora viribus suis non intermisit. 69. Venit autem ad locum quem dixit illi Deus, die tertio (Ibid., 4) .
PL 14, 446B老いたアブラハムは、家畜に富み、僕も多かったのに、随行の大勢を求めなかった。自ら薪も割り、自らの力を超える務めをも怠らなかった。69. 「第三の日に、神が彼に告げた場所に着いた」(創世記22:4)。
De Abraham libri duo 1.8.21
Et cum duobus ipse tertius proficiscitur, hostiam suam secum ducens, et die tertio ad locum sacrificii venit. Salutaris hic numerus, et conveniens sacrificaturis.
PL 14, 446C二人とともに、自らは三人目として出発し、自分の犠牲を連れて、第三の日に生贄の場所に着いた。この数は救いをもたらし、生贄を捧げる者にふさわしい。
De Abraham libri duo 1.8.22
Denique et in posterioribus Moyses dicit ad Pharaonem regem Aegypti: Viam trium dierum ibimus, et immolabimus Domino Deo nostro, sicut dixit nobis (Exod. VIII, 27) . Et recte tertio die celebratur Trinitatis sacrificium.
PL 14, 446C後にもモーセはエジプトの王ファラオに言う、「我々は三日の道のりを行き、我々に告げられたとおり、我々の神である主に生贄を捧げよう」(出エジプト記8:27)。三位一体の生贄が第三の日に執り行われるのは、当然である。
De Abraham libri duo 1.8.23
70. Et respiciens Abraham oculis vidit locum a longe (Gen. XXII, 4) . Sollicite explorat qui properat implere.
PL 14, 446C70. 「アブラハムは目を向けて、遠くから場所を見た」(創世記22:4)。〔命令を〕果たそうと急ぐ者は、気を配って見定める。
De Abraham libri duo 1.8.24
Quamvis senilem studio celeraret gradum, tamen hoc serum putans praecedebat oculis: vigebant singulorum officia membrorum, licet senilia membra non possent vigere. Solet hebetari visus senum, ut etiam propinqua non facile conspiciant.
PL 14, 446C熱意によって老いた足取りを速めたが、それでも、それでは遅いと思い、目で先に進んだ。老いた肢体は活力を保てないはずなのに、一つ一つの肢体の働きが活発であった。老人の視力は鈍るのが常で、近くのものさえたやすく見分けられない。
De Abraham libri duo 1.8.25
Hic non solum vidit locum, sed etiam longe positus aspexit. 71. Nec dubitavit vidisse, sed ait pueris suis: Sedete hic cum asina: ego autem et puer pertransibimus usque illuc; et cum adoraverimus, revertemur ad vos (Ibid., 5) .
PL 14, 446Dこの者は、場所を見ただけでなく、遠くに立ったまま見分けた。71. 彼は見たことを疑わず、自分の少年たちに言った、「ここで雌ロバとともに座っておれ。私と少年とは、あそこまで渡って行き、礼拝をしたのち、汝らのもとに帰ってこよう」(創世記22:5)。
De Abraham libri duo 1.8.26
Merito typus in asina, quia et veritas in pullo asinae. In hoc enim animante figuratur populus gentilium, ante oneri subjectus, nunc Christo subditus. Isaac ergo Christi passuri est typus. Venit in asina, ut crediturus populus nationum significaretur.
PL 14, 446D雌ロバに予型があるのは当然である。ロバの子に真理があるからである。この動物において、以前は荷を負わされ、いまはキリストに従う異邦人の民が象られている。したがってイサクは、受難しようとするキリストの予型である。彼が雌ロバに乗って来たのは、信じようとする諸国民の民を表すためであった。
De Abraham libri duo 1.8.27
Ideoque et Dominus cum ad subeundam pro nobis passionem veniret, pullum asinae solvit, quem ipse consedit etiam mitem atque mansuetum, jam Christo sua terga credentem.
PL 14, 447Aそれゆえ主も、我々のために受難を受けようとして来たとき、ロバの子を解き、これに自ら座った。このロバの子は、おとなしく従順で、すでにキリストに自分の背を委ねていた。
De Abraham libri duo 1.8.28
Quod autem ait: Ego et puer pertransibimus viam, demonstrat quod non deficeret in tanto apparatu pater, non cederet filius: aut quia pertransirent pietatis remedio tanti facinoris austeritatem. Addidit: Ad vos revertemur.
PL 14, 447A「私と少年とは道を渡って行く」と言ったのは、これほどの準備にあっても父は気力を失わず、子も屈しないことを示している。あるいは、二人が情愛の癒しによって、これほどの所業の峻厳さを渡りきることを示している。さらに彼は付け加えた、「汝らのもとへ帰ってこよう」。
De Abraham libri duo 1.8.29
Prophetavit quod ignorabat (22, q. 2, cap. Si quaelibet, § Prophetavit) . Ipse solus disponebat redire, immolato filio: sed Dominus per os ejus locutus est quod praeparabat.
PL 14, 447A彼は知らないことを預言した(『教令集』第2部第22事例第2問題「Si quaelibet」法文「Prophetavit」項)〔教会法の引照〕。彼自身は、子を生贄として捧げたのち、一人で帰るつもりでいた。しかし主は、自らが用意していたことを、彼の口を通して語った。
De Abraham libri duo 1.8.30
Captiose autem loquebatur cum servulis, ne cognito negotio, impediret aliquis, aut gemitu obstreperet, aut fletu. 72. Accepit autem ligna holocausti, et imposuit Isaac filio suo: accepit et ignem ipse in manu et machaeram (Gen. XXII, 6) .
PL 14, 447Aしかし彼は若い僕たちには、言葉巧みに語った。事情を知られて、誰かが妨げたり、嘆きや涙で騒いだりしないようにである。72. 「彼は焼き尽くす捧げ物の薪を取り、自分の子イサクに負わせた。自らは火と短刀を手に取った」(創世記22:6)。
De Abraham libri duo 1.8.31
Consecratur sacris hostia ministeriis, et commendatur futura. Quae pietatis hostia pii ante ministerii vectura est. Ligna Isaac sibi vexit, Christus sibi patibulum crucis portavit. Abraham comitabatur filium, Pater Christum. Nec Isaac solus, nec Jesus solus.
PL 14, 447B犠牲は聖なる奉仕のために聖別され、来たるべきものとして示される。この敬虔の犠牲は、先立って敬虔な奉仕の荷を運ぶ者となった。イサクは自分のために薪を運び、キリストは自分のために十字架の横木を担った。アブラハムは子に付き添い、父はキリストに付き添った。イサクは一人ではなく、イエスも一人ではなかった。
De Abraham libri duo 1.8.32
Denique ait: Solum me relinquetis, et non sum solus, quia Pater mecum est (Joan. XVI, 32) . 73. Dixit autem Isaac ad Abraham patrem suum, Pater. Qui dixit: Quid vis, fili (Gen. XXII, 7) ?
PL 14, 447B実際、彼は言う、「汝らは私を一人残すであろう。だが私は一人ではない、父が私とともにいるからである」(ヨハネ16:32)。73. 「イサクは父アブラハムに言った、父よ。彼は言った、何を望むのか、子よ」(創世記22:7)。
De Abraham libri duo 1.8.33
Pulsatur pietatis vocabulis patrius affectus, et fluctibus quibusdam hinc atque inde tunditur. Filius vocat patrem: pater dicit, Fili; ut ipso verborum sono se recognoscat pater: quam impossibile est ut ferire possit, cujus se vulneri subjicere optaret.
PL 14, 447B情愛を表す呼び名によって、父の情は打たれ、波のようなものにあちらこちらから叩かれる。子は父を呼び、父は「子よ」と言う。父がその言葉の響きそのものによって、自分が父であることを思い知るようにである。その傷を自ら代わりに受けたいと願うほどの者〔子〕を、打つことなど、いかにありえないことか。
De Abraham libri duo 1.8.34
Haec nomina vitae solent operari gratiam, non ministerium necis: haec vocabula incitare ad pietatem, non ad mortem solent. 74. Addidit Isaac dicens: Ecce ligna, ubi est ovis in holocaustum (Ibid.) ? Et hic prophetat sermone, non scientia.
PL 14, 447Cこれらの名は、命を慈しむ心をもたらすのが常であり、死の務めをもたらすのではない。これらの呼び名は、情愛を呼び起こすのが常であり、死へ駆り立てるのではない。74. イサクは言い足した、「見よ、薪がある。焼き尽くす捧げ物のための羊はどこにいるのか」(創世記22:7)。ここでもまた、彼は知識によってではなく言葉によって預言する。
De Abraham libri duo 1.8.35
Ovis enim a Domino ad sacrificium parabatur. Respondit denique similiter et Abraham: Deus providebit sibi ovem ad holocaustum, fili (Ibid.) .
PL 14, 447C羊は主によって生贄のために備えられていたからである。実際、アブラハムも同様に答えた、「神は自ら焼き尽くす捧げ物のために羊を備えるであろう、子よ」(創世記22:7)。
De Abraham libri duo 1.8.36
Inflexibilis a studio devotionis minister vocare filium frequenter non timet; ita eat intentionis soliditate fundatus: et hoc se meliorem patrem putabat, hoc sibi in perenne mansurum judicabat filium, si eum immolaret Deo.
PL 14, 447C献身の熱意から曲げられない務め人は、子を何度も呼ぶことを恐れない。それほどに彼は、意図の堅固さのうえに据えられていた〔底本は eat。erat と読む〕。そしてこのことによって自分をいっそう良い父と考え、神に生贄として捧げるならば、このことによって子が永遠に自分のもとにとどまると判断していた。
De Abraham libri duo 1.8.37
Non solum autem hoc prophetavit, quod statim accidit, quia Deus providit sibi pro Isaac hostiam, et reddidit patri filium: verum illud magis, quod non haec hostia divinae esset dispositionis: sed alia esset hostia quam Deus sibi pararet, ut mundaret orbem terrarum: illa esset omnibus acceptior, propter quam multi patres offerrent filios suos, et separari in hoc saeculo a filiis non timerent.
PL 14, 447Cだが彼が預言したのは、ただちに起こったこと、すなわち神がイサクの代わりに自分のために犠牲を備え、父に子を返したことだけではない。むしろ、それ以上に次のことを預言したのである。この犠牲〔雄羊〕は神の定めの本来のものではなく、神が全世界を清めるために自分に備える別の犠牲がある。その犠牲はすべての者にとっていっそう受け入れられるものであり、その犠牲のゆえに多くの父が自分の子を捧げ、この世で子と引き離されることを恐れないであろう、ということである。
De Abraham libri duo 1.8.38
Quotidie offerunt patres filios suos, ut moriantur in Christo, et consepeliantur in Domino. Quanti patres, occisis martyrio filiis, laetiores ab eorum tumulo reverterunt!
PL 14, 448A父たちは日々、自分の子らを捧げている。彼らがキリストにおいて死に、主において共に葬られるためである。殉教によって子らを殺された父親が、その墓からいっそう喜んで帰ったことが、どれほど多かったことか。
De Abraham libri duo 1.8.39
75. Venit Abraham ad locum sacrificio praedestinatum; Et aedificavit ibi aram, et imposuit ligna (Ibid., 9) . Quanta molimina immolaturi, ne raptus subito ad immolandum aestimaretur?
PL 14, 448A75. アブラハムは、生贄のために定められた場所に来た。「そこで祭壇を築き、薪を載せた」(創世記22:9)。生贄を捧げようとする者の、何と多くの準備であったことか。突然の衝動に駆られて捧げたと見られないためである。
De Abraham libri duo 1.8.40
Et colligatis manibus ac pedibus Isaac filii sui, imposuit eum in aram super ligna (Ibid.) . Nectit filio manibus suis vincula pater; ne refugiendo filius, et vi ignis excitus peccatum incurreret. 76. Et dixit Angelus, Abraham, Abraham (Ibid., 11) .
PL 14, 448A「そして息子イサクの手足を縛って、彼を祭壇の薪の上に載せた」(創世記22:9)。父は自らの手で子に縄をかける。子が逃れようとして、火の勢いに驚き、罪に陥ることのないようにである。76. 「そして天使が言った、アブラハムよ、アブラハムよ」(創世記22:11)。
De Abraham libri duo 1.8.41
Tenuit quodammodo manum ejus divina vox, et ictum vibrantis occupavit dexterae. Nec semel vocavit; ne aut plene non audiret, aut fortuitam vocem putaret. Sic revocavit, quemadmodum imperavit.
PL 14, 448B神の声は、いわば彼の手を押さえ、振りかざされる右手の一撃を先回りして止めた。声は一度だけ呼んだのではない。十分に聞こえないか、偶然の声と思われるのを避けるためである。命じたときと同じように、呼び戻した。
De Abraham libri duo 1.8.42
Repetivit vocem, tamquam veritus ne praeveniretur studio devotionis, et una vox impetum ferientis revocare non posset.
PL 14, 448B声を繰り返したのは、献身の熱意に先を越され、一つの声では打つ者の勢いを呼び戻せないのを恐れたかのようである。
De Abraham libri duo 1.8.43
Non injicias, inquit, manum in puerum, neque feceris ei quidquam; nunc enim cognovi quia timeas Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilectissimo propter me (Ibid., 12; 2-2, q. 2. cap. Si quaelibet, § Non enim): hoc est dicere: Affectum tuum inquisivi, non factum exegi.
PL 14, 448B「その少年に手を下すな、彼に何もするな。今、私は知った、汝が汝の神を畏れていること、汝が私のゆえに、汝のいと愛しい子を惜しまなかったことを」(創世記22:12、『教令集』第2部第2-2事例第2問題「Si quaelibet」法文「Non enim」項)〔教会法の引照。底本は 2-2。第22事例の誤りか〕。これはつまり次のことである。「私は汝の情を問うたのであって、行いを求めたのではない。」
De Abraham libri duo 1.8.44
Tentavi mentem tuam, si etiam filio dilectissimo non parceres propter me. Non aufero quod donavi ipse, nec haeredem invideo, quem largitus sum non habenti.
PL 14, 448C「私は汝の精神を試みた、汝が私のゆえに、いと愛しい子さえ惜しまないかどうかを。私は自分が与えたものを取り去らない。子のない者に授けた跡継ぎを妬みもしない。」
De Abraham libri duo 1.8.45
Nec otiose hic quoque ei dilectissimum filium dixit, ut illud quod supra dixit, Quem dilexisti, ita dictum ostenderet, ne aestimares quod jam diligere desiisset. 77. Et respiciens Abraham vidit, et ecce aries unus haerens in virgulto (Ibid., 13) .
PL 14, 448Cここでも、彼に「いと愛しい子」と言ったのは理由のないことではない。先に言った「汝が愛した」が、すでに愛することをやめていたという意味ではないと、あなたが思わないよう、そのように言われたことを示すためである。77. 「アブラハムは目を向けて見た。すると見よ、一匹の雄羊が茂みに掛かっていた」(創世記22:13)。
De Abraham libri duo 1.8.46
Qua ratione arietem? Quasi praestantem utique caetero gregi. Qua ratione suspensum? Ut adverteres hostiam illam non esse terrenam. Qua causa cornibus suspensum, nisi quod carnem suam virtute superiore a terris levaret?
PL 14, 448Cなぜ雄羊なのか。群れの残りの上に抜きん出ているからにほかならない。なぜ掛かっているのか。あなたが、その犠牲は地上のものではないと気づくためである。なぜ角で掛かっているのか。自らの肉を、より高い力によって地から持ち上げるからにほかならない。
De Abraham libri duo 1.8.47
Juxta quod scriptum est: Cujus principatus super humeros ejus (Esai. IX, 6) . Quis utique significatur, nisi ille de quo scriptum est: Exaltavit cornu populi sui (Psal. CXLVIII, 14) ?
PL 14, 448C「その支配は彼の肩の上にある」(イザヤ9:6)と記されているとおりである。ここで示されているのは、「彼は自らの民の角を高く上げた」(詩篇148:14)と記されているその者以外の誰であろうか。
De Abraham libri duo 1.8.48
Cornu nostrum Christus est, qui praestitit omnibus, sicut legimus, Speciosus forma prae filiis hominum (Ps. XLIV, 3) . Solus elevatus et exaltatus a terris, quemadmodum ipse nos docet, cum loquitur: Ego non sum de hoc mundo, ego de supernis sum (Joan. VIII, 23) .
PL 14, 449A我々の角はキリストである。彼は、我々が読むとおり、「人の子らにまさって麗しい姿」(詩篇44:3)として、すべての者にまさった。ただ一人、地から持ち上げられ、高く上げられている。彼自らが語って我々に教えるとおりである、「私はこの世のものではない。私は上なるものからの者である」(ヨハネ8:23)。
De Abraham libri duo 1.8.49
Hunc vidit Abraham in isto sacrificio, hujus passionem aspexit. Et ideo ipse Dominus ait de eo: Abraham diem meum vidit, et gavisus est (Ibid., 56) .
PL 14, 449Aアブラハムはこの生贄においてこの者を見たのであり、この者の受難を見定めた。それゆえ主自らが彼について言う、「アブラハムは私の日を見て、喜んだ」(ヨハネ8:56)。
De Abraham libri duo 1.8.50
78. Unde Scriptura: Vocavit Abraham nomen loci illius, Dominus videt; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit (Gen. XXII, 14) , hoc est, quod apparuerit Abrahae, revelans futuram sui passionem corporis, qua mundum redemit: demonstrans etiam genus passionis, cum suspensum ostendit.
PL 14, 449A78. それゆえ聖典は言う、「アブラハムはその場所の名を『主は見る』と呼んだ。それゆえ人々は今日も言う、『山で主は現れた』」(創世記22:14)。すなわち、主はアブラハムに現れ、自らの体の来たるべき受難、それによって世を贖った受難を示し、掛けられたものを示すことで、受難の様式をも示したということである。
De Abraham libri duo 1.8.51
Virgultum illud patibulum crucis est. Et in hoc ligno praestantissimus ductor gregis exaltatus omnia traxit ad se; ut ab omnibus cognosceretur. Unde et ipse ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum (Joan. VIII, 28) .
PL 14, 449Bあの茂みは十字架の横木である。この木の上で、群れのもっとも優れた導き手は高く上げられ、すべてを自らのもとに引き寄せた。すべての者に知られるためである。それゆえ彼自らも言う、「汝らが人の子を高く上げたとき、そのとき汝らは、私が在る者であることを知るであろう」(ヨハネ8:28)。
De Abraham libri duo 1.8.52
Hinc quoque promeruit Deum Abraham. 79. Denique haec est tertia benedictio. Tres enim plenarias accepit benedictiones: unam post victoriam, qua liberavit nepotem, quando occurrit illi Melchisedech, quando dixit ei Dominus: Respice in coelum, et numera stellas, si poteris: sic erit semen tuum.
PL 14, 449Bここからもアブラハムは、神を得るにふさわしい者となった。79. こうしてこれが第三の祝福である。彼は三つの満ちた祝福を受けた。第一は、甥を解放した勝利ののち、メルキゼデクが彼に出会ったとき、また主が彼に言ったときである、「天を見上げ、星を数えよ、できるならば。汝の子孫はこのようになるであろう」。
De Abraham libri duo 1.8.53
Et credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam (Gen. XV, 5 et 6) : aliam quando jussus est Abraham nominari (Gen. XVII, 5) , et signaculum accepit circumcisionis: tertiam hic, quando dilectissimum filium suum holocaustum Deo non dubitavit offerre.
PL 14, 449B「そしてアブラハムは神を信じ、それは彼に義と認められた」(創世記15:5, 6)。第二は、アブラハムと呼ばれるよう命じられ(創世記17:5)、割礼の印を受けたとき、第三はここで、いと愛しい子を焼き尽くす捧げ物として神にためらわず捧げたときである。
De Abraham libri duo 1.8.54
Haec iterum benedictio praestitit superioribus. In illis enim propagationem seminis Abrahae promisit futuram: in hac autem ait: Et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae; quoniam audisti vocem meam (Gen. XXII, 18) .
PL 14, 449Cこの祝福は、またも先の祝福にまさった。先の祝福では、アブラハムの子孫の増殖を将来のこととして約束した。だがこの祝福では言う、「汝の子孫において地のすべての国民は祝福されるであろう。汝が私の声を聞いたゆえである」(創世記22:18)。
De Abraham libri duo 1.8.55
Et nos ergo audiamus vocem Dei nostri, et obediamus praeceptis ejus, si volumus apud eum invenire gratiam.
PL 14, 449Cそれゆえ我々も、我々の神の声を聞き、その命令に従おう。神のもとで恩寵を見いだしたいと望むならば。