De Abraham libri duo 2.1.1
[0455] Post expositum moralem sensum, ad profundiorem seu allegoricum transit: et quemadmodum animae praecipiatur ut exeat de terra sua, et de cognatione sua; nec non a quibus ad perfectam purgationem recedendum sit, explicat.
PL 14, 455A道徳的な意味を説き終えたのち、より深い、すなわち寓意的な意味へと移る。そして、魂がその地とその親族から出よと命じられるのはどういうことか、また完全な浄化のために何から離れねばならないかを説明する。
De Abraham libri duo 2.1.2
Denique promissam Abrahae posteritatem refert. 1. Moralem quidem locum prosecuti sumus, qua potuimus intellectus simplicitate; ut qui legunt, morum possint sibi haurire magisteria: sed quia ex utraque parte acuta est acies gladii, ex utraque parte praeliaris; similiter verbum Dei, quod est acutius omni gladio acutissimo, penetrans usque ad divisionem animae, quocumque converteris, paratum invenies et opportunum, ut animam legentis pertranseat ad revelandum propheticarum Scripturarum aenigmata.
PL 14, 455Aさらに、アブラハムに約束された子孫を語る。1. 我々は道徳的な箇所を、理解しえた限りの素朴さで論じてきた。読む者が、品行の教えを自分のために汲み取れるようにである。しかし、剣の刃は両側が鋭く、あなたは両側から戦うのであるから、同様に神の言葉──どんな鋭い剣よりも鋭く、魂の分かれ目にまで達する──も、あなたがどちらへ向かおうと、読む者の魂を貫いて預言者たちの聖典の謎を明らかにするために、備わり、かつ時宜にかなったものとして見いだされるであろう。
De Abraham libri duo 2.1.3
Unde non absurdum reor referre ad altiora sensum, et per historiam diversarum personarum, virtutis formae quemdam processum explicare; maxime cum jam in Adam intellectus profundioris exordia degustaverimus (De Paradiso, cap. 2.) .
PL 14, 455Bそれゆえ、意味をより高い次元へ移し、さまざまな人物の歴史を通じて、徳の形の進展を説き明かすのは、不合理ではないと私は考える。とりわけ、我々はすでにアダムにおいて、より深い理解の端緒を味わったのであるから(『楽園について』第2章)。
De Abraham libri duo 2.1.4
Adam etenim mentem diximus, Evam sensum esse significavimus, serpentis specie delectationem expressimus; sed ibi de summa beatitudine, et quadam naturali virtutum amoenitate per circumscriptionem sensus, et delectationis illecebram refluxus ad culpam est: hic autem profectum mentis speculari datur.
PL 14, 455B我々はアダムを精神、エバを感覚と言い、蛇の姿に悦楽を表した。だがそこでは、最高の浄福と、徳の生まれながらの心地よさとから、感覚の欺きと悦楽の誘惑を通じて、罪過へ引き戻されたのであり、ここでは精神の進歩を見ることが与えられている。
De Abraham libri duo 2.1.5
Hoc enim Legislator provide egit, ut quemadmodum lapsum mentis demonstravit, ut illas erroris caveremus semitas: ita etiam processum mentis, et quemdam superiorem reditum significaret, ut quemadmodum infracta mens reformare se possit, cognosceremus.
PL 14, 455B立法者は、精神の堕落を示して、我々があの誤りの小道を避けるようにしたのと同様に、先を見てこのことを行った。精神の進展と、いわばより高い所への帰還をも示し、打ち砕かれた精神がどのようにして自らを作り直しうるかを、我々が知るようにするためである。
De Abraham libri duo 2.1.6
Purgaverat enim terram Dominus diluvii infusione, laverat humanae colluvionem fragilitatis: sed non satis erat ad virtutis profectum, nisi ut instrueretur homo quemadmodum se regeret et gubernaret, Abraham mentis loco inducitur. Denique Abraham transitus dicitur.
PL 14, 455C主は洪水を注いで地を清め、人間の弱さの汚濁を洗い流していた。しかし徳の進歩にはそれでは足りず、人間が自らをどう統べ治めるかを教え込まれる必要があった。そこでアブラハムが〔nisi ut instrueretur … の文が主文につながらず、構文が崩れている。「…教え込まれるのでなければ足りなかったので、アブラハムが導入される」の意に解した〕精神の役として導入される。実際、アブラハムは「渡ること」と言われる〔ミーニュの脚注は、アンブロシウスがこの名を「渡り」を意味する Abran から、あるいは七十人訳の創世記14:13 でアブラハムが「渡る者」と呼ばれることから導いたとする〕。
De Abraham libri duo 2.1.7
Ergo ut mens quae in Adam totam se delectationi et illecebris corporalibus dederat, in formam virtutis speciemque transiret, vir sapiens nobis ad imitandum propositus est.
PL 14, 455Cそれゆえ、アダムにおいて身を丸ごと悦楽と体の誘惑に委ねてしまった精神が、徳の形と姿へ移るために、賢者が我々に模範として示されたのである。
De Abraham libri duo 2.1.8
Denique Abraham secundum Hebraeos, secundum Latinos pater dictus est, eo quod mens paterna quadam auctoritate, censione, et sollicitudine totum gubernet hominem. 2. Haec ergo mens erat in Charra, id est, in cavernis, obnoxia variis passionibus.
PL 14, 455Cさらに、アブラハムは、ヘブライ人によれば〔「渡ること」〕、ラテン人によれば「父」と呼ばれた〔底本は secundum Hebraeos に対応する語を欠く。前節の「渡ること」(transitus)を補って解した。何も補わずに、「ヘブライ語のアブラハムは、ラテン語で言えば『父』と呼ばれた」とも読める〕。精神が、父のような権威と判断〔ミーニュの脚注は censione を「判定と統御」の意とする〕と配慮によって、人間全体を統べ治めるからである。2. この精神はハラン、すなわち洞穴の中にいて、さまざまな情念に囚われていた。
De Abraham libri duo 2.1.9
Ideoque dicitur ei: Exi de terra tua (Gen. XII, 1) , id est, de corpore tuo. Exivit de hac terra ille, cujus conversatio in coelis est. Et de cognatione, inquit, tua. Cognati sunt animae nostrae corporis sensus.
PL 14, 456Aそれゆえ彼に言われる、「汝の地から出よ」(創世記12:1)。すなわち、汝の体から、である。あの者はこの地から出た。その者の暮らしは天にある。「また汝の親族から」と言う。我々の魂の親族とは、体の感覚である。
De Abraham libri duo 2.1.10
Dividitur enim in duo anima nostra: in id quod est rationabile, et in id quod est irrationabile. In eo autem quod est irrationabile, sensus sunt: ergo cognati sunt partis rationabilis, hoc est, mentis. Et de domo tua, inquit, exi.
PL 14, 456A我々の魂は二つに分かれるからである。理性的なものと非理性的なものとにである。非理性的なものの中に感覚がある。したがって感覚は、理性的な部分、すなわち精神の親族である。そして「汝の家から出よ」と言う。
De Abraham libri duo 2.1.11
Domus mentis prolativum est verbum. Sicut enim paterfamilias habitat in domo sua, et in potestate habet quemadmodum regat domum suam: ita etiam mens in sermonibus nostris habitat, et gubernat verba nostra, et vis ejus ac disciplina in sermone elucet.
PL 14, 456A精神の家とは、発せられる言葉である。家父長が自分の家に住み、自分の家をどう治めるかを意のままにするように、精神も我々の言葉の中に住み、我々の言葉を統べ治める。精神の力とその規律は、言葉に輝き出る。
De Abraham libri duo 2.1.12
Ut bonus paterfamilias a primo vestibulo domus aestimatur: ita etiam de sermonibus nostris mens nostra perpenditur. Denique etiam modulis vocis pulsat et revocat.
PL 14, 456B良い家父長が家の最初の玄関で値踏みされるように、我々の精神も我々の言葉によって推し量られる。さらには、〔精神は〕声の調べによって打ち、また呼び戻す〔pulsat et revocat は主語も目的語も示されていない。精神が声の調子によって言葉を打ち出し、また引き戻す、と取った〕。
De Abraham libri duo 2.1.13
3. Ergo qui vult perfectam purgationem consequi, disjungat se ab his tribus, a corpore, a sensibus corporalibus, a voce, in quibus sunt omnes corporis passiones, et circumscriptiones sensuum, quibus decipimur et illudimur. In nullo enim horum trium bonum.
PL 14, 456B3. したがって、完全な浄化を得ようとする者は、次の三つから自らを切り離さねばならない。体、体の感覚、そして声である。そこには体のあらゆる情念と、我々が欺かれ弄ばれる感覚の欺きとがある。この三つのどれにも、善はないのである。
De Abraham libri duo 2.1.14
Non in carne, quamvis Epicuri schola, plerique etiam voluptuarii disrumpantur laudantes corporis delectationem; neque in sensibus, qui saepe luduntur; neque in sono vocis, quae falsis plerumque animam demulcet cantibus, est perfectum bonum; haec enim corruptibilia: quod autem vere bonum, hoc incorruptibile.
PL 14, 456B善は肉にはない。エピクロスの学派や、さらに快楽に耽る多くの者たちが、体の悦楽を称えて声を張り上げようとも。善は、しばしば惑わされる感覚にもなく、偽りの歌で魂をなだめがちな声の響きにもない。完全な善はこれらにはない。これらは朽ちるものであり、真に善であるものは朽ちないからである。
De Abraham libri duo 2.1.15
Manifesta autem fides. Mortuo etenim homine, caro corrumpitur, sensus pereunt, vox amittitur, remanet mens immortalis, incorpoream vitam recipiens.
PL 14, 456Cこのことの確証は明らかである。人が死ぬと、肉は朽ち、感覚は失われ、声は消えるが、不死の精神は残り、体を持たない生命を受け取る。
De Abraham libri duo 2.1.16
Unde in alteram terram vocatur plenam beatitudine, ubi non falsa pro veris, sicut in hac vita: sed vivam rerum cernat substantiam; eo quod excussa corporis, et sensuum, et vocis nebulosa quadam imagine, corruptibilem caliginem deponat, et revelata facie beatae vitae gratiam lustret obtutu.
PL 14, 456Cそれゆえ精神は、浄福に満ちた別の地へ召される。そこでは、この生のように偽りが真実の代わりをするのではなく、事物の生きた実体を見る。体と感覚と声の霧のような像が振り払われて、朽ちる暗闇を脱ぎ捨て、覆いを除かれた顔で、浄福な生の恩寵を目で見渡すからである。
De Abraham libri duo 2.1.17
4. Benedicam, inquit, te, et faciam te in gentem magnam (Gen. XII, 2) . Immortalitatem spondet, cum genus promittit. Genus enim immortale videtur esse, personae mortales sunt singulorum, ut hominum, ut equorum, ut apum.
PL 14, 456C4. 「私は汝を祝福し、汝を大いなる民とする」(創世記12:2)。不死を約束するのは、種族を約束するときである。種族は不死であるように見えるが、個々のものの個体は、人間であれ馬であれミツバチであれ、死すべきものである。
De Abraham libri duo 2.1.18
De quibus ait quidam: At genus immortale manet. (Virg. l. IV Georg.) Tamen multo illud melius quod gentem magnam dixit Ecclesiae perpetuam posteritatem, et generationem illam supernam, quae vere magna est, ut peccato moriamur Deo renascimur.
PL 14, 457Aこれらについてある者は言う、「しかし種族は不死のまま残る」(ウェルギリウス『農耕詩』第4歌)。だが、「大いなる民」と言ったのは、教会の永続する子孫、あの天上の誕生のことであり、そのほうがはるかにすぐれている。その誕生は真に大いなるものである。それによって我々は罪に死に、神に生まれ変わる〔底本は ut moriamur … renascimur と、ut の後に直説法が続く。「…に死に、…に生まれ変わる」と取った。ミーニュの脚注は、ここに脱落か崩れか転置があるらしいとし、エラスムス版の ut peccato moriamur et Deo renascamur、ローマ版の Itaque peccato moriamur, Deo renascamur などの読みを挙げる〕。