ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De Abraham libri duo

Liber II, Caput VI 第II巻 第VI章

Ambrose of Milan · De Abraham libri duo · PL 14, 465C · 71 sectiones

De Abraham libri duo 2.6.1

1

Quo sensu scriptum sit: Et Lot qui ambulabat cum Abram, itemque: non capiebat eos terra. De pastoribus, et rixa inter eos orta, quam sedare conatur Abraham. Idem cum frustra Lot retinere tentasset, illum cum bona gratia dimittit.

PL 14, 465C

「そしてアブラムとともに歩いていたロト」とは、また「地は彼らを収めきれなかった」とは、どういう意味で書かれているか。牧者たち、およびその間に生じた争いについて。アブラハムはそれを鎮めようと努める。ロトを引き留めようとして果たせなかったのち、彼は善意をもってロトを去らせる。

De Abraham libri duo 2.6.2

2

De imperitia ac insolentia Lot in eligendo; deque Sodomitarum peccatis. 25. Nunc illud nequaquam praetereundum arbitror, quod videtur etiam doctiores movisse; qua ratione sic scriptum sit: Et Lot qui ambulabat cum Abram (Gen. XIII, 5) ; quasi alter esset Lot qui non ambulabat cum eo, secundum quod accepimus.

PL 14, 465C

ロトが選ぶ際の未熟さと傲慢について。またソドムの人々の罪について。25. ここで、私はぜひとも見過ごしてはならないと思う点がある。それは学識ある人々をさえ悩ませてきたと見える。すなわち、「そしてアブラムとともに歩いていたロト」(創世記13:5)と、どのような理由でこう書かれているのか、ということである。それは、我々が伝え受けたところによれば、あたかも、彼とともに歩いていなかった別のロトがいるかのようである。

De Abraham libri duo 2.6.3

3

Et putant plerique non solvi quaestionem. Ergo ut illis satisfaciamus, et a regula Scripturae non recedamus, unam personam dicimus, duo negotia, quod in uno eodemque viro duae res significantur: numero unus est, officio duplex.

PL 14, 466A

そして多くの者は、この問いが解かれていないと考える。そこで、彼らを満足させ、しかも聖書の規範から離れないために、我々は、人物は一人、務めは二つであると言う。一人のまったく同じ人の内に、二つのことが表されているのである。数においては一人であるが、役割においては二重である。

De Abraham libri duo 2.6.4

4

Declinatio enim dicitur Lot, sicut habet Latina interpretatio. Declinat autem quisque aut bonum aut malum.

PL 14, 466A

ロトは「そらすこと」と言われる。ラテン語の解釈が伝えるとおりである。人はみな、善か悪かから身をそらす。

De Abraham libri duo 2.6.5

5

Cum ergo Lot declinaret malum, hoc est, errorem, flagitium, crimen, jungebatur patruo: cum declinaret bonum, hoc est, justum, innocentem, sanctum, religiosum, sociabatur flagitio.

PL 14, 466A

それゆえロトが悪、すなわち誤り、恥ずべき行い、犯罪から身をそらしていたときには、叔父に結びついていた。善、すなわち義なる者、無垢なる者、聖なる者、敬虔な者から身をそらしていたときには、恥ずべき行いと交わっていた。

De Abraham libri duo 2.6.6

6

Bene ergo dixit: Et Lot qui ambulabat cum Abram; quia adhuc non elegerat Sodomam, non habitabat cum flagitiorum auctoribus. Postea enim coepit habitare in Sodomis.

PL 14, 466B

それゆえ「そしてアブラムとともに歩いていたロト」と、彼は正しく言った。ロトはまだソドムを選んでおらず、恥ずべき行いの創始者たちとともに住んではいなかったからである。のちに彼はソドムに住み始めたのである。

De Abraham libri duo 2.6.7

7

Ideoque quasi a seipso mutatus, velut alter accipitur; non solum a justo viro, sed a seipso desciscens. 26. Denique quia studio jam deflecti coeperat a patruo, Non capiebat eos terra (Gen. XIII, 6) .

PL 14, 466B

したがって、いわば自分自身から変わってしまった者として、別人のように受け取られる。義人からのみならず、自分自身からも離反しているのである。26. そして、すでに熱心に叔父から逸れ始めていたので、「地は彼らを収めきれなかった」(創世記13:6)。

De Abraham libri duo 2.6.8

8

Nulla enim spatia possunt satis esse discordibus: quietis et pacificis etiam angusta abundant: dissonis moribus etiam spatiosa arctantur.

PL 14, 466B

争い合う者たちには、どれほどの広さも十分ではありえないからである。穏やかで平和を好む者たちには、狭い所でさえあり余るが、気風の合わない者たちには、広い所でも窮屈になる。

De Abraham libri duo 2.6.9

9

Et quia a principio dixi (supra, c. I hujus libri) mentem hic formari hominis, quae a principio imperfecta fuerat, sed per incrementa et gradus quosdam proficit, ideo ait: Non capiebat eos terra: hoc est, una anima motus diversos non recipiebat naturaliter sibi repugnantes.

PL 14, 466B

私は初めに(上の、本巻第1章)、ここで人間の精神が形づくられると述べた。精神は初めは不完全だったが、成長と何らかの段階を経て進歩する。それゆえ彼は言う、「地は彼らを収めきれなかった」と。すなわち、一つの魂は、本性上たがいに反発し合う異なった動きを受け入れなかったのである。

De Abraham libri duo 2.6.10

10

Potest tamen fieri ut interdum non omnia in uno eodemque perfecta sint; possit tamen aliqua vitia sua operire, vel motus suos temperare: si aut plura bona sint quibus pauciora vitia operiat: aut repentinam commotionem consilio maturiore reflectat.

PL 14, 466C

それでも、ときには一人のまったく同じ人の内にすべてが完全に備わっていなくとも、自分の悪徳のいくつかを覆い、あるいは自分の動きを節制することはありうる。それは、善がより多くあって、それによってより少ない悪徳を覆う場合、あるいは、突然の動揺を、より熟した思慮によって押し返す場合である。

De Abraham libri duo 2.6.11

11

Verum si ex utraque parte plura concurrant dissona ac repugnantia, habitatio discrepantium virtutum ac passionum in una anima solvatur necesse est. Figurate ergo animam secundum physiologos terram appellavit.

PL 14, 466C

だが、両方の側から、調和しない相反するものがいっそう多く競り合うならば、一つの魂の内で、相異なる徳と情念が同居することは、必ず解消されねばならない。そこで彼は、自然学者たちに従って、比喩的に魂を地と呼んだのである。

De Abraham libri duo 2.6.12

12

Nam et Salomon ait: Tamquam agricultura homo imprudens (Prov. XXIV) ; quae si fecunda sit opimis segetum fructibus, abscondere potest spinas: sin vero spinae concurrant aristis, secandi nulla est copia.

PL 14, 466C

ソロモンもまた言う。「愚かな人は耕地のようだ」(箴言24)。耕地が実り豊かで、穀物の肥えた実りに満ちているなら、茨を隠すことができる。しかし茨が穂と競り合うなら、刈り分ける手立てはない。

De Abraham libri duo 2.6.13

13

27. Qui igitur pastores sint (Gen. XIII, 7) , et quorum animantium, et quae rixa inter pastores Abrahae et inter pastores Lot consideremus.

PL 14, 466D

27. では、牧者とは誰か、どのような家畜のものか、アブラハムの牧者たちとロトの牧者たちとのあいだの争いとは何かを、考えてみよう(創世記13:7)。

De Abraham libri duo 2.6.14

14

Pastores sunt magistri gregum, vel diligentes et sobrii, non sinentes agrorum culta obteri pedis vestigio, atque aduri sentibus: vel negligentes et remissi, qui non revocent pecus suum, quo herbosa et non fructuosa pascatur, sed libere vagari per varios agri fructus sinant.

PL 14, 466D

牧者とは、群れの主人である。注意深く節度のある者は、耕地の耕作が足の踏み跡に踏みにじられることも、茨に枯らされることも許さない。怠慢で締まりのない者は、家畜を、草ばかりで作物の実らない所で草を食むように呼び戻さず、畑のさまざまな実りの間を自由にさまように任せる。

De Abraham libri duo 2.6.15

15

Istorum ergo pastorum solers custodia necessaria est; ne forte ascribatur diligentibus, quod evertit negligentium incuria. Sed quia non sermo de visibilibus, ideo cujus pecoris pastores sint prius consideremus. Pastores hos definire possumus.

PL 14, 467A

それゆえ、この牧者たちの巧みな見張りは必要である。怠る者たちの不注意が覆したことが、注意深い者たちのせいにされることのないように。しかし、論じているのは目に見えるものについてではないので、まずこれが誰の家畜の牧者であるかを考えてみよう。この牧者たちを定義することができる。

De Abraham libri duo 2.6.16

16

Pastores, inquit, jumentorum (Gen. XIII, 7) . Jumenta autem sensus corporis irrationabiles significari accepimus.

PL 14, 467A

「役畜の牧者たち」と言う(創世記13:7)。我々は、役畜が体の理性なき感覚を表すと受け取った。

De Abraham libri duo 2.6.17

17

Qui sunt ergo pastores sensuum, nisi praeceptores, et quasi quidam rectores gregum, duces eorum, vel monitores alicujus sermonis, vel mentis nostrae cogitationes?

PL 14, 467A

では、感覚の牧者とは誰か。教師たち、いわば群れの指導者のような者たち、それらを導く者たち、あるいは何らかの言葉の戒め手、あるいは我々の精神の思考にほかならない。

De Abraham libri duo 2.6.18

18

Qui si pastoralis disciplinae gnari et tenaces sunt, non permittunt longius sensuum gregem vagari, et inutilibus aut noxiis inhaerere pabulis: sed provido ductore revocant, et frenos rationis admovent, atque obsistunt renitentibus.

PL 14, 467B

もし彼らが牧者としての規律を熟知して固く守るなら、感覚の群れがあまり遠くへさまよって、無益な、あるいは有害な飼い葉にとりつくのを許さない。先を見通した導き手として呼び戻し、理性の手綱を当て、逆らう者に立ちはだかる。

De Abraham libri duo 2.6.19

19

Mali autem praeceptores, vel inutilis disceptationis, permittunt eos impetu suo ferri, et in praeruptum ac periculum ruere, et culta obterere, fructuosa depasci; ut si qui sunt in eadem anima virtutum hujuscemodi fructus, eos quoque dissipent.

PL 14, 467B

しかし悪い教師、あるいは無益な議論をする者は、彼らが自分の勢いのままに運ばれ、断崖と危険に突っ込み、耕地を踏みにじり、実りのあるものを食い荒らすのを許す。その結果、同じ魂の内にこの種の徳の実りがあれば、それをも散らしてしまう。

De Abraham libri duo 2.6.20

20

Hinc ergo cogitationum nostrarum discordia. Cum caro repugnat adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, non mediocris pugna est, quando ipse Apostolus vas electionis dominicae dicit: Video legem carnis meae repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quod est in membris meis (Rom. VII, 23) .

PL 14, 467B

ここから、我々の思考の不和が生じる。肉が霊に逆らい、霊が肉に逆らうとき、その戦いは小さくない。主の選びの器である使徒自身が言うからである。「私は、私の肉の法則が、私の精神の法則に逆らい、私の肢体にある罪の法則の内に私を捕えているのを見る」(ローマ7:23)。

De Abraham libri duo 2.6.21

21

Sedare hanc pugnam ipse nequiverat, et ideo ad Christum confugit dicens: Infelix ego homo: quis me liberabit de corpore mortis hujus (Ibid., 24) ? Hoc est, ne delectationibus carnis adhaeream.

PL 14, 467C

彼自身もこの戦いを鎮めることができなかった。それゆえキリストのもとへ逃れて言った。「ああ、私は惨めな人間だ。誰がこの死の体から私を解放するのか」(ローマ7:24)。すなわち、肉の快楽にしがみつくことがないように、ということである。

De Abraham libri duo 2.6.22

22

Quis igitur est qui his me solvat vinculis, et liberum societ Deo, sensusque ad sobrietatem animae magis detorqueat, quam ad corporis temulentiam?

PL 14, 467C

では、誰がこれらの鎖から私を解き放ち、自由な者として神に結びつけ、感覚を体の酩酊よりもむしろ魂の節度へとねじ向けてくれるのか。

De Abraham libri duo 2.6.23

23

Sed quia inter homines tantum non potuit rectorem invenire, conversus ad Deum: Gratia, inquit, Dei per Jesum Christum Dominum (Ibid., 25) .

PL 14, 467C

しかし彼は、人間たちの間にはそれほどの導き手を見いだせなかったので、神に向きを変えて言った。「神の恩寵が、主イエス・キリストを通して」(ローマ7:25)。

De Abraham libri duo 2.6.24

24

Si fortior suis non commisit viribus, quod corpus mortis evaderet, sed auxilium quaesivit a Christo; quid nos facere oportet infirmiores? Hanc pugnam gravem esse cognovit Abraham, et ideo in principio cavendum putavit.

PL 14, 467C

もしより強い者が、死の体から逃れることを自分の力に委ねず、キリストに助けを求めたのなら、より弱い我々は何をなすべきか。アブラハムはこの戦いが重いことを知っていた。それで、初めから用心すべきだと考えたのである。

De Abraham libri duo 2.6.25

25

Sapienti enim pacis est studium, imprudenti amica jurgia. 28. Non sit, inquit, rixa inter me et inter te, et pastores meos et pastores tuos; quia homines nos fratres sumus (Gen. XIII, 8) . Patruum legimus Abraham, et Lot ejus nepotem; quomodo eum fratrem appellat?

PL 14, 467D

賢者には平和への熱意があり、思慮なき者には争いが好ましいからである。28. 「私と汝のあいだに、また私の牧者たちと汝の牧者たちのあいだに、争いがあってはならない。我々は人間であり、兄弟だからである」と言う(創世記13:8)。アブラハムは叔父であり、ロトはその甥であったと、我々は読む。どうして彼を兄弟と呼ぶのか。

De Abraham libri duo 2.6.26

26

Sed adverte quia causas concordiae sapiens adhibet. Unde praemisit, Homines nos sumus. Omnes autem homines unius naturae partus sunt, intra ejus concepti viscera, et uno foti atque effusi utero.

PL 14, 467D

だが、あなたは注意せよ。賢者は和合のための理由を持ち出している。それで「我々は人間である」と先に述べた。すべての人間は、一つの本性が産んだ者であり、その胎内に宿され、同じ一つの子宮で温められ、産み出されたからである。

De Abraham libri duo 2.6.27

27

Unde nobis jure quodam germanitatis velut fratres connectimur ab uno patre conditi, et una matre tamquam fratres uterini editi. Et ideo cum simus rationabilis naturae soboles, tamquam uterini nos diligere debemus amore mutuo, non impugnare ac persequi.

PL 14, 468A

それゆえ我々は、いわば血縁の権利によって、一人の父に造られた兄弟として、一人の母から同腹の兄弟のように産み出された者として結ばれている。したがって、我々は理性的な本性の子孫であるから、同腹の者のように、互いの愛で愛し合うべきであり、攻撃し迫害すべきではない。

De Abraham libri duo 2.6.28

28

Multo autem verius ad unam animam refertur; cujus rationabile cognatos habet, ut supra diximus (Cap. I hujus libri) , sensus irrationabiles: quod autem rationabile, virtutum habet copulam.

PL 14, 468A

しかしこれは、一つの魂に関してこそ、はるかに真実に言える。その魂の理性的な部分は、すでに述べたように(本巻第1章)、理性なき感覚を血縁として持つ。そして理性的なものは、徳との結合を持つ〔cujus の係りは定かでない。魂の理性的な部分が、と取った〕。

De Abraham libri duo 2.6.29

29

Unde fraterna quadam sibi copulantur necessitudine vitia virtutesque hominis; quia illa carnalis istae rationabilis animae sunt. Caro autem atque anima veluti quadam lege sociantur conjugii, ex quibus homo constat.

PL 14, 468A

それゆえ人の悪徳と徳は、兄弟のような何らかの親密な関係で、互いに結ばれている。悪徳は肉的な魂のものであり、徳は理性的な魂のものだからである。しかし肉と魂は、いわば婚姻の法によって結ばれており、この両者から人間は成る。

De Abraham libri duo 2.6.30

30

Homo igitur velut portiones suas foederare debet, atque ad pacem cogere. Sed quia nemo erat tantus qui carnem vinceret; ideo, Venit pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua, legem mandatorum edictis evacuans, ut duos conderet in semetipso, in uno novo homine faciens pacem, ut conciliaret utrosque in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitias in semetipso (Ephes. II, 14 et seq.) .

PL 14, 468A

したがって人間は、自分のいわば諸部分を盟約で結び、平和へと促さねばならない。しかし肉に打ち勝つほどの者は誰もいなかったので、それゆえ、「我々の平和が来た。その者は、二つを一つにし、隔ての中の壁である垣を解き、敵意を自らの肉において、戒めの律法を命令によって無効にして、自らの内に二つを造り、一人の新しい人の内に平和をつくり、一つの体において両者を神と和解させ、十字架によって、自らの内に敵意を殺した」(エフェソ2:14以下)。

De Abraham libri duo 2.6.31

31

Recte igitur se ut hominem infelicem dixit Apostolus (Rom. VII, 24) , qui tantum bellum intra se pateretur, quod non possit restinguere.

PL 14, 468B

それゆえ使徒が自らを惨めな人間と呼んだのは当然である(ローマ7:24)。自分の内でこれほどの戦いを被り、それを消し止められなかったのだから。

De Abraham libri duo 2.6.32

32

Denique cum de una portiuncula passionum, hoc est iracundia, diceret Salomon: Melior est, inquit, sapiens forti: qui autem iracundiam continet, melior est quam qui urbem capit (Prov. XVI, 32) .

PL 14, 468B

さてソロモンは、情念の一つの小さな部分、すなわち怒りについて、こう言った。「賢者は強者にまさる。怒りを抑える者は、町を攻め取る者にまさる」(箴言16:32)。

De Abraham libri duo 2.6.33

33

Beatus igitur qui hoc bellum evaserit etiam non advena et peregrinus, sed civis sanctorum et domesticus Dei, quem in terris positum terrena non quatiant. 29. Hunc affectum servare cupiebat Abraham.

PL 14, 468B

それゆえ、この戦いを逃れた者は幸いである。しかも、旅人や寄留者としてではなく、聖徒たちの市民、神の家族として、地上に置かれながら地上の事柄に揺さぶられない者としてである。29. この心情を保つことを、アブラハムは願っていた。

De Abraham libri duo 2.6.34

34

Itaque ut vir pacificus ait primo: Non sit rixa inter me et inter te. Inde ait: Et inter pastores meos, et pastores tuos.

PL 14, 468C

それで、平和を愛する人として、彼は第一に言う。「私と汝のあいだに争いがあってはならない」。次に言う。「また私の牧者たちと汝の牧者たちのあいだにも」。

De Abraham libri duo 2.6.35

35

Tertium posuit: Ecce, inquit, tota terra ante te, hoc est, si non potest convenire, cedo omnibus, totum cape, si de loco aut possessione dissensio est. Quod si moribus non convenit, discede a me. Quanta ante praemisit, ne cogeretur discedere?

PL 14, 468C

彼は第三のことを置いた。「見よ、全地が汝の前にある」と言う。すなわち、場所や所有について不和があるなら、もし折り合えないなら、私はすべての人に譲る、全部を取れ、ということである。「だが気風が合わないなら、私から離れよ」。彼が離れざるをえなくならないために、どれほどのことを先に述べたことか。

De Abraham libri duo 2.6.36

36

Sed etiam hoc virtutis ac disciplinae est. Dixit enim ante nos vir ex Philosophiae profectus disciplina, quatuor haec bono viro inesse: Ut elaboret primum ut omnes sibi amicos faciat: secundum, ut si non potest amicos facere, certe nec inimicos: tertium, ut si nec istud suppetit, ex sententia discedat: quartum, si quis cedentem persequatur, vindicet se, ut potest.

PL 14, 468C

しかしこれもまた、徳と規律に属することである。哲学の教えから出た人が、我々より先に言ったからである。善き人にはこの四つが備わっている。第一に、すべての人を自分の友とするよう努めること。第二に、友とすることができないなら、せめて敵とはしないこと。第三に、それも叶わないなら、自らの判断で離れること。第四に、離れる者を追い回す者がいれば、できるかぎり自分を守ること。

De Abraham libri duo 2.6.37

37

Sed illa tria superiora in Abrahae non sermonibus nudis, sed vires operibus agnoscimus. 30. Quartum autem non ita est, quando etiam circa cedentem servavit affectum parentis; ut eum non solum non persequeretur, sed etiam captum erueret ac liberaret.

PL 14, 468D

しかし、上の三つのことについては、我々はアブラハムにおいて、むき出しの言葉によってではなく、行いによってその力〔底本は vires。係りが定かでない。「行いによってその力を」と取った。viri の誤りとすれば「この人の行いによって」とも読める〕を認める。30. だが第四のことは、そのようではない。彼は、去って行く者に対してさえ親の情を保ち、その者を追い回さなかったばかりか、捕えられたときには救い出して解放したからである。

De Abraham libri duo 2.6.38

38

Denique Apostolus cum tria illa doceat, quartum praeceptis suis solvit, quod addiderat Philosophia.

PL 14, 468D

じっさい使徒は、あの三つは教えながら、第四のこと、すなわち哲学が付け加えたことを、自らの教えによって取り除いた。

De Abraham libri duo 2.6.39

39

Ait enim cum pacificum populum Dei informare vellet: Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes (Rom. XII, 18) : deinde si hoc non potest, certe, nec discordias, nec inimicitias.

PL 14, 469A

彼は、神の平和を愛する民を形づくろうとして言う。「できることなら、汝らに関わるかぎり、すべての人と平和を保ちつつ」(ローマ12:18)。次に、もしそれができないなら、せめて不和も敵意も持たないように、と。

De Abraham libri duo 2.6.40

40

Ideoque addidit: Non vos vindicantes, charissimi (Ibid., 19) , in quo et tertium illud excluditur, ut vindicare nos nequaquam velimus: Sed date locum irae.

PL 14, 469A

それゆえ彼は付け加えた。「愛する者たちよ、汝ら自ら復讐してはならない」(ローマ12:19)。これによって、あの第三のこと〔底本は tertium。ミーニュの脚注は、ここには転置があるらしく、ここの「第三」は「第四」と、次の「第四」は「第三」とすべきかとする。ただし写本には手がかりが無いという〕、すなわち我々が決して復讐しようと望まないことも、排除されている。「むしろ怒りに場所を譲れ」。

De Abraham libri duo 2.6.41

41

Habes et quartum, ut discedas magis, et vindictam Deo committas, quam tibi exigas; quamquam et hoc secundum legem magis dictum voluit videri. Nam secundum Evangelium supra habes: Benedicite eos qui vos persequuntur (Matth. V, 44) .

PL 14, 469A

あなたは第四のことも持つ。すなわち、自分で取り立てるよりも、むしろ立ち去り、復讐を神に委ねることである。もっとも、彼はこれもまた、むしろ律法に従って言われたものと見られることを望んだ。福音に従っては、あなたは前にこうあるのを持っているからである。「汝らを迫害する者を祝福せよ」(マタイ5:44)。

De Abraham libri duo 2.6.42

42

Habemus haec praecepta ad Timotheum in secunda epistola: Propter quam causam, inquit, admoneo te, ut resuscites gratiam Dei quae est in te per impositionem manuum mearum.

PL 14, 469A

我々は、これらの教えをテモテへの第二の手紙に持っている。「この理由のゆえに、私は汝に勧める。私の按手によって汝の内にある神の恩寵を、再び燃え立たせよ」と言う。

De Abraham libri duo 2.6.43

43

Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis, et dilectionis, et sobrietatis (II Tim. I, 6 et 7) . Et iterum: Tu autem, fili charissime, fortitudinem cape in gratia (II Tim. II, 1) .

PL 14, 469B

「神は我々に、恐れの霊ではなく、力と、愛と、節度の霊を与えたからである」(二テモテ1:6, 7)。また再び。「汝、最愛の子よ、恩寵の内に強さを取れ」(二テモテ2:1)。

De Abraham libri duo 2.6.44

44

Habes ergo primae praeceptum sententiae ut erga omnes gratiam locet: deinde si non potest praeceptis suis omnes acquirere, caveat ne verbis aliquos exasperet, hoc est, ne inimicos faciat.

PL 14, 469B

したがって、あなたは第一の命題の教えを持つ。すべての人に対して好意を置くこと。次に、自分の教えによってすべての人を得ることができないなら、言葉で誰かを苛立たせないよう用心すること、すなわち、敵をつくらないことである。

De Abraham libri duo 2.6.45

45

Unde ait infra: Haec commoneo, testificans coram Deo, noli verbis contendere, in nihil utile, nisi ad subversionem audientium (Ibid., 14) . Servum autem Domini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes.

PL 14, 469B

それゆえ彼は、のちにこう言う。「これらを思い起こさせ、神の前で証言する。言葉で争ってはならない。何の益にもならず、聞く者たちを覆すばかりである」(二テモテ2:14)。「主の僕は争うべきではなく、すべての人に柔和であるべきである」。

De Abraham libri duo 2.6.46

46

Pulchre post pauca subjecit, et causam praestitit, quam Philosophia non vidit: Cum modestia, inquit, corrigentem eos qui resistunt, ne quando Deus det illis poenitentiam ad cognoscendam veritatem (Ibid., 25) .

PL 14, 469B

彼は少し後に見事に付け加え、哲学が見なかった理由を示した。「謙遜をもって、逆らう者たちを正せ。神が彼らに、真理を知るための悔い改めを、あるいは与えるかもしれないからである」(二テモテ2:25)。

De Abraham libri duo 2.6.47

47

Ad tertium quoque illud, ut discedamus ab eis cum quibus nobis convenire non potest, habes additum, cum praecepit ut loquatur quae decent sanam doctrinam, deinde pugnas legis declinet, hoc est, primum gratiam seminet, deinde nullo litigando avertat: tertium est ut haereticum hominem post unam correptionem devitet; quia subversus est qui hujusmodi est, et delinquit, cum sit a semetipso damnatus (Tit. III, 10 et 11) .

PL 14, 469C

第三のこと、すなわち、我々と折り合えない者たちから離れることも、あなたは加えて持っている。彼は、健全な教えにふさわしいことを語り、次に律法をめぐる争いを避けるよう命じた。すなわち、まず好意の種をまき、次にいかなる争いによっても人を遠ざけないこと。第三は、異端者を一度の戒めののちに避けることである。「そのような者は覆されており、罪を犯し、自ら断罪されているからである」(テトス3:10, 11)。

De Abraham libri duo 2.6.48

48

Quam argute suo judicio damnatum nostrae ultioni subtrahit, quasi indignum in quem vindicetur! David autem evidenter studium vindictae amovet dicens: Si reddidi retribuentibus mihi mala (Psal. VII, 5) .

PL 14, 469C

自らの判断で断罪された者を、あたかも復讐に値しない者として、我々の報復から取り去るとは、なんと巧みなことか。ダビデは、復讐への熱意を、はっきりと退けて言う。「もし私が、私に悪を報いた者たちに、悪を返したなら」(詩篇7:5)。

De Abraham libri duo 2.6.49

49

31. Ergo mens viri sapientis ejusdem animae vel lapsus, vel irrationabiles motus studet corrigere, sibique conjungere. Potest enim fieri ut quae interdum displicent, emendentur cum gratia. Effusio patrimonii si recidatur, habet liberalitatem sine dispendio.

PL 14, 469C

31. こうして、賢者の精神は、同じ魂の過ちや理性なき動きを正し、自分に結びつけようと努める。ときに不快なものが、改められることで魅力を帯びうるからである。財産の浪費も、削られるならば、損失のない気前のよさとなる。

De Abraham libri duo 2.6.50

50

Verecundia interdum remissior est; si confirmetur, habet et pudoris gratiam, et propositi constantiam. Commotio si temperetur, indignationis horrorem deponit, assumit laudem vigoris. Quod si emendare non potest, non exasperet intemperantia.

PL 14, 469D

恥じらいは、ときにゆるすぎる。しかし強められれば、慎みの魅力と、志の恒常さを持つ。激情も、抑えられれば、憤りの恐ろしさを捨て、気力という称賛を帯びる。もし矯正できないなら、放縦によって荒立ててはならない。

De Abraham libri duo 2.6.51

51

Deprehendit ardorem libidinis quam conjugio coerceat, nedum quaeritur continentia, obrepat impudicitia. Ideoque bonorum magister: Dico, inquit, non nuptis et viduis, bonum est illis si sic permaneant, sicut et ego. Quod si se non continent, nubant.

PL 14, 470A

精神は、情欲の燃えを見いだし、これを婚姻によって抑える。節制が求められているうちに、不貞が忍び込むことがないように。それゆえ、善き事柄の師は言う。「未婚の者とやもめたちに言う。私のようにとどまるなら、彼らには善い。だが、自らを抑えられないなら、結婚せよ。」

De Abraham libri duo 2.6.52

52

Melius est enim nubere, quam uri (I Cor. VII, 8) . Sunt aliquae mulieres immaturo destitutae maritorum obitu, et se continere nequeunt. Volo, inquit, juniores nubere, filios procreare, matresfamilias esse, nullam occasionem dare adversario (I Tim. V, 14) .

PL 14, 470A

「燃えるよりは結婚するほうがよいからである」(一コリント7:8)。夫に早く先立たれて取り残され、自らを抑えることのできない女たちがいる。「私は、若い者たちが結婚し、子を産み、家の主婦となり、敵に何の口実も与えないことを望む」と言う(一テモテ5:14)。

De Abraham libri duo 2.6.53

53

Quod si aliquae deliciae delectant, et luxuriari in Christo volunt, viduitatis affectantes gloriam, germanitatem autem non custodientes, eas devitandas judicat, ut habes scriptum: Adolescentiores viduas devita (Ibid., 11) .

PL 14, 470A

しかし、贅沢を楽しみ、キリストにあって奢ろうとし、やもめの栄誉を装いながら、姉妹としての交わりは守らない者たちについては、彼は避けるべきだと判断する。書かれているとおりである。「より若いやもめは避けよ」(一テモテ5:11)。

De Abraham libri duo 2.6.54

54

32. Recte igitur Abraham cum bona venia voluit nepotem dimittere, quem deflectentem a se tenere non poterat. Sic et mens bona a praecipiti et dimerso irrationabilium lapsu secernat se ac separet.

PL 14, 470B

32. それゆえアブラハムは、好意をもって甥を去らせようとしたのは正しい。自分から逸れて行く者を、引き留めることはできなかったからである。そのように、善い精神もまた、理性なきものの、真っ逆さまに沈み込む〔底本は dimerso(= demerso、沈んだ)。ミーニュの脚注によれば五つの写本の綴りで、諸版は et diverso rationabilium lapsu と読む〕転落から、自らを切り離し、遠ざけよ。

De Abraham libri duo 2.6.55

55

Si tu, inquit, in sinistram, ego in dexteram: vel si tu in dexteram, ego in sinistram (Gen. XIII, 9) , hoc est, quae tibi in dextera sunt, mihi in sinistra sunt: et quae tibi in sinistra, mihi in dextera sunt.

PL 14, 470B

「汝が左へ行くなら、私は右へ。汝が右へ行くなら、私は左へ」(創世記13:9)。すなわち、汝にとって右にあるものは、私にとって左にあり、汝にとって左にあるものは、私にとって右にある、ということである。

De Abraham libri duo 2.6.56

56

Viro enim imprudenti in dextera sunt, quae sunt corporis: ea praefert, ea constituit in meliorem partem, divitias quoque et honores praeponit: at vero immortalitatis adipiscendae gratiam ad sinistram habet, quae sapienti ad dexteram est.

PL 14, 470B

思慮なき人にとっては、体に属するものが右にある。彼はそれらを好み、それらをよりよい側に置き、富や名誉をも上位に置く。しかし、不死を得るという恩寵は、賢者にとっては右にあるものであるのに、彼は左に置く。

De Abraham libri duo 2.6.57

57

Longitudo enim vitae in dextera ejus. Omnesque animae virtutes insipiens vir in sinistram ejicit: prudens autem vir has sibi ad dexteram locat; quae autem corporis, in sinistram.

PL 14, 470B

「命の長さは、その右手にある」からである〔箴言3:16。「その」は知恵を指す〕。愚かな人は、魂のすべての徳を左に投げ捨てる。思慮ある人は、それらを自分の右に置き、体に属するものは左に置く。

De Abraham libri duo 2.6.58

58

33. Et levavit, inquit, Lot oculos, et aspexit omnem regionem Jordanis (Gen. XIII, 10) . Deflectentibus a vero amica jactantia est. Denique ut Abraham humilius, qui electionem obtulit: ita Lot insolentius, qui electionem usurpavit.

PL 14, 470C

33. 「そしてロトは目を上げて、ヨルダン川の全地方を見渡した」と言う(創世記13:10)。真理から逸れる者にとって、自慢は友である。じっさい、選ぶ権利を差し出したアブラハムがいっそう謙遜であったように、選ぶ権利を奪い取ったロトは、いっそう傲慢であった。

De Abraham libri duo 2.6.59

59

Virtus se humiliat, extollit autem se iniquitas: qui se debuit committere maturiori, ut esset tutior. Denique eligere nescivit. Nam primo levavit oculos, et aspexit regionem, hoc est, illam rem quae non esset prima ordine, sed tertia, hoc est novissima.

PL 14, 470C

徳は自らを低くするが、不義は自らを高くする。ロトは、より安全であるために、より成熟した者に身を委ねるべきであった。つまり彼は、選ぶことを知らなかった。というのも、彼はまず目を上げて地方を、すなわち順序において第一ではなく第三の、つまり最後のものを見たのである。

De Abraham libri duo 2.6.60

60

Prima sunt enim quae sunt animae bona: secunda, quae corporis, id est, salus, virtus, pulchritudo, formae gratia: tertia sunt, quae accidunt, hoc est, divitiae, potestates, patria, amici, gloria. Regio igitur tertio loco ponitur; est enim res habitationis.

PL 14, 470C

第一のものは魂の善であり、第二は体の善、すなわち健康、力、美しさ、容姿の魅力である。第三は偶然に付いてくるもの、すなわち富、権力、祖国、友人、名声である。それゆえ地方は第三の位置に置かれる。それは住まいに関わる事柄だからである。

De Abraham libri duo 2.6.61

61

34. Vidit igitur regionem quae irrigabatur, priusquam everteret Deus Sodomam et Gomorrham, sicut paradisus Dei, et terra Aegypti, usque dum venias Zothopa (Ibid.) .

PL 14, 470D

34. 「そこで彼は、神がソドムとゴモラを滅ぼす前に、神の楽園のように、またエジプトの地のように、ゾトパ〔底本は Zothopa。ツォアルを指す。ミーニュの脚注によれば、ローマ版とウルガタは Segor、七十人訳は Zogora と読むが、写本と古い諸版の Zothopa を残したという。音写した〕へ行くまで、水に潤されていた地方を見た」(創世記13:10)。

De Abraham libri duo 2.6.62

62

In quo nisi diligenter intendis, numquid in ea errasse eum dicere potes, quod elegit vicina Jordanis, et ea quae irrigabantur sicut paradisus Dei? Non utique secundum litteram.

PL 14, 470D

この点にあなたが注意深く目を向けなければ、彼がヨルダン川の近くの地、神の楽園のように潤されていた地を選んだことで、過ったと言うことができるだろうか。少なくとも字義に従っては、そうは言えない。

De Abraham libri duo 2.6.63

63

Sed cum Jordanis descensio dicatur, descendit qui deseruit virtutis consortium, et speciem elegit, non veritatem. Paradisus perfectae beatitudinis amoenitas est, vel animae fructuosae fundamenta, in qua sapientiae sint, justitiae caeterarumque virtutum plantaria.

PL 14, 471A

しかしヨルダンは「下ること」と言われる。徳との交わりを捨てた者は下ったのであり、見かけを選んで、真理を選ばなかった。楽園とは、完全な至福の快適さ、あるいは実りある魂の基礎であり、そこには知恵、正義、その他の徳の苗床がある。

De Abraham libri duo 2.6.64

64

Terra autem Aegypti corporalem substantiam significat, cujus plantaria sunt sensus, et passiones corporis.

PL 14, 471A

これに対してエジプトの地は、体の実体を表す。その苗床は、感覚と体の情念である。

De Abraham libri duo 2.6.65

65

Sicut enim vireta virtutum fontem habent Christum, et spiritalis ubertatem gratiae, quo exuberent: ita intemperantia fons quidam est passionum corporalium, quo aluntur superflua.

PL 14, 471A

徳の緑地が、キリストと、霊的な恩寵の豊かさを泉として持ち、それによってあふれるように、放縦もまた、体の情念の泉であり、そこから余分なものが養われる。

De Abraham libri duo 2.6.66

66

35. Pulchre autem ait Scriptura (Gen. XIII, 11) : elegit sibi Lot, hoc est, declinatio; quia posuit Deus ante nos bonum et malum, ut unusquisque eligat quod velit.

PL 14, 471A

35. 聖書が「ロトは自分のために選んだ」と言うのは見事である(創世記13:11)。ロトとは「そらすこと」であり、神は我々の前に善と悪を置いて、各人が望むものを選ぶようにしたからである。

De Abraham libri duo 2.6.67

67

Non eligamus ergo quod specie videatur jucundius, sed quod veritate praestet; ne cum sit nobis tributa optio ut sequamur potiora, levemus oculos inflexi falso amoenitatis decore: veritatem autem naturae velut deflexis obtutibus obumbremus.

PL 14, 471B

それゆえ、見かけが心地よく見えるものを選ぶのではなく、真実においてまさるものを選ぼう。よりすぐれたものに従うための選択が我々に与えられているのに、快適さの偽りの装いに惑わされて目を上げ、本性の真理を、視線をそらしたかのように覆い隠すことのないように。

De Abraham libri duo 2.6.68

68

36. Quod autem homines in Sodomis saevi erant, (Ibid., 13) , et peccatores in conspectu Domini valde, non mediocris hic est oeconomia, ut advertas mitem Deum gravi peccatorum moveri acerbitate ad ulciscendum, nec immerito non potuisse exorare Abraham Sodomitanis veniam, quia supra modum flagitiosi erant.

PL 14, 471B

36. ソドムにいた人々は残忍で、主の前に非常に罪深かった(創世記13:13)。ここには少なからぬ配剤がある。柔和な神が、罪の重い苛烈さに動かされて報復に向かうことをあなたが悟るためであり、アブラハムがソドムの人々のために赦しを請い求めることができなかったのも、当然であった。彼らは度を越して恥ずべき者たちだったからである。

De Abraham libri duo 2.6.69

69

Plerique sunt quo nequiores, eo tectiores, qui hominum subterfugiunt indaginem, ubi res sine arbitro geruntur, aut falso testimonio justus circumvenitur.

PL 14, 471B

多くの者は、悪質であればあるほど、よく隠れる。事が立会人なしに行われる所や、偽証によって義人が欺かれる所で、人間の探索をかいくぐるのである。

De Abraham libri duo 2.6.70

70

Manet tamen ante Deum justus, etiamsi condemnetur ab hominibus; quia Deus non judiciorum exitus, nec cum intextis nequitiae commentis negotia, sed nudam spectat negotiorum naturam. In examine autem hominum falsae opinionis error plerumque obducit vim veritatis.

PL 14, 471C

それでも、義人は、人々によって断罪されても、神の前にとどまる。神は、裁きの結末や、悪意の企みが織り込まれた事の運びを見るのではなく、事柄の裸の本性を見るからである。人間の審理においては、偽りの臆説の誤りが、たいてい真理の力を覆い隠す。

De Abraham libri duo 2.6.71

71

Manebat apud Deum Susanna pudica valde, etiam cum damnaretur adulterii; quia Deus non assertionibus falsorum testium facti examinabat fidem: sed intimae conscientiam mentis interrogabat.

PL 14, 471C

スザンナは、姦淫で断罪されたときにも、神のもとではきわめて貞潔なままであった。神は、偽証人たちの主張によって事実の確かさを検討したのではなく、内奥の精神の良心に問いかけたからである。