ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De Abraham libri duo

Liber II, Caput VII 第II巻 第VII章

Ambrose of Milan · De Abraham libri duo · PL 14, 471C · 40 sectiones

De Abraham libri duo 2.7.1

1

Ex verbis Domini ad Abraham philosophos hoc suum dogma: Omnia esse sapientis, hausisse, atque inibi quae possessio Abrahae divinitus sit promissa?

PL 14, 471C

哲学者たちは、アブラハムへの主の言葉から、「万物は賢者のものである」というこの自分たちの教説を汲み取った〔こと〕。またそこで、神によってアブラハムに約束された所有とは何か。

De Abraham libri duo 2.7.2

2

Quinque reges, nempe corporis sensus, a quatuor, hoc est, corporalibus illecebris devincuntur: at Sodomorum equitatum idem patriarcha in Christi nomine pugnans revocat, vitia scilicet refraenat ac errores.

PL 14, 471C

五人の王、すなわち体の感覚は、四人、すなわち体の誘惑によって打ち負かされる。しかし同じ族長は、キリストの名によって戦い、ソドムの人々の騎兵隊を呼び戻す。すなわち、悪徳を制し、誤りを抑える。

De Abraham libri duo 2.7.3

3

37. Sequitur locus quo evidenter docemur quantum mens superfluis portionis irrationabilis exhaustis proficiat, et quantum vitia vitiis adjuncta mali afferant.

PL 14, 471D

37. 次に続く箇所によって、我々ははっきりと教えられる。理性なき部分の余剰が尽くされたとき、精神がどれほど進歩するか、また悪徳に悪徳が加わったとき、どれほどの害をもたらすかを。

De Abraham libri duo 2.7.4

4

Non enim otiose Scriptura posuit: Et dixit Deus ad Abraham, postquam recessit Lot ab illo: Respice oculis tuis et vide a loco in quo nunc tu es, ad Africam, et Aquilonem, et Orientem, et mare; quia omnem terram quantum vides, tibi dabo eam, et semini tuo in aeternum (Gen. XIII, 14 et 15) .

PL 14, 471D

聖書が次のように記すのは、無意味なことではない。「ロトが彼から去ったのち、神はアブラハムに言った。『汝の目で見回し、汝が今いる場所から、アフリカ〔方角の名。七十人訳の「南西」に当たる〕、北、東、海のほうを見よ。汝が見るかぎりの地のすべてを、汝と汝の子孫に、永遠に与えよう』」(創世記13:14, 15)。

De Abraham libri duo 2.7.5

5

Hinc tamquam a fonte hauserunt Stoici philosophi dogmatis sui sententiam: omnia sapientis esse (Diogen. Laer., lib. VII, in Vita Zenonis) . Oriens enim et Occidens, Septentrio, et Meridies portiones sunt universitatis. His enim totus mundus includitur.

PL 14, 472A

ここから、ストア派の哲学者たちは、泉から汲むようにして、自分たちの教説の命題、すなわち万物は賢者のものであるということを汲み取った(ディオゲネス・ラエルティオス、第7巻、「ゼノン伝」)。東と西、北と南は、全体の諸部分である。これらによって世界全体が囲まれているからである。

De Abraham libri duo 2.7.6

6

Haec cum promisit Deus daturum se Abrahae, quid aliud declarat, nisi sapienti et fideli praesto omnia, deesse nihil? Unde et Salomon in Proverbiis ait: ejus qui fidelis sit, totus mundus divitiarum (Prov. XVII, 6) .

PL 14, 472A

神がこれらをアブラハムに与えると約束したとき、それは、賢者であり信ある者には万物が備わっていて、何も欠けないということ以外の何を表しているだろうか。それゆえソロモンも箴言で言う。「信ある者には、富の全世界がある」(箴言17:6)。

De Abraham libri duo 2.7.7

7

Quanto prior Salomon quam Zenon Stoicorum magister, atque auctor sectae ipsius! Quanto prior quam ipse pater philosophiae Plato, vel ejus inventor nominis Pythagoras! quis autem fidelis, nisi sapiens?

PL 14, 472A

ソロモンは、ストア派の師でありその学派の創始者であるゼノンよりも、どれほど先であることか。哲学の父プラトンよりも、またその名の考案者ピュタゴラスよりも、どれほど先であることか。信ある者とは、賢者にほかならないではないか。

De Abraham libri duo 2.7.8

8

Stultus enim sicut luna immutatur: sapiens autem immobilis fide permanet. 38. Sed forte dicas: Quomodo sapientis totus mundus est? Quoniam ipsa natura dat illi sortem omnium, etiamsi ipse nihil possideat.

PL 14, 472A

愚かな者は月のように変わるが、賢者は信仰において動かずにとどまる。38. しかしあなたはおそらく言うだろう。どうして全世界が賢者のものなのか、と。自然そのものが、彼自身は何も所有していなくても、すべてのものの取り分を彼に与えるからである。

De Abraham libri duo 2.7.9

9

Domina est enim et possessor omnium sapientia, quae sua putat naturae munera; quoniam in usum hominum data sunt, nec ullis indiget, etiam si desint ei ad victum necessaria.

PL 14, 472B

知恵はすべてのものの主であり所有者である。知恵は自然の賜物を自分のものと考える。それらは人間の用に供するために与えられたものであり、知恵はたとえ生活に必要なものが欠けていても、何も必要としないからである。

De Abraham libri duo 2.7.10

10

Namque ut musicus organa, aut medicus medicamenta, aut nauclerus quae ad navis instrumentum necessaria sunt, etiamsi quando non habeat; habet tamen eo ipso quo possit his uti, etiamsi ad tempus usus eorum non suppetat: quanto magis sapiens suum judicat quidquid naturae est, qui vivit secundum naturam!

PL 14, 472B

楽師が楽器を、医者が薬を、船頭が船の装備に必要な品を、たとえときに持っていなくても、それでもまさにそれらを使う能力があることによって、持っているのである。たとえその使用が一時的に叶わなくてもである。まして、自然に従って生きる賢者は、自然に属するものすべてを自分のものと判断する。

De Abraham libri duo 2.7.11

11

Non enim amittit jus suum, qui meminit se ad imaginem Dei factum, et ad homines a Domino Deo dictum: Crescite, et multiplicamini, et replete terram, et dominamini in eam, et imperate piscibus maris, et volatilibus coeli, et omnibus pecoribus et omnibus serpentibus qui super terram (Gen. I, 28) .

PL 14, 472B

神の像として造られたこと、また主なる神が人間に向かってこう言ったことを覚えている者は、自らの権利を失わないからである。「産めよ、増えよ、地を満たせ、これを従わせよ。海の魚と、天の鳥と、すべての家畜と、地の上にいるすべての蛇を治めよ」(創世記1:28)。

De Abraham libri duo 2.7.12

12

Et novit quia sapientia omnium mater est, et ipsa orbem terrarum possidet. Denique Salomon qui sapientiam poposcit et accepit a Domino Deo nostro: Ipse mihi, inquit, dedit eorum quae sunt scientiam veram; ut sciam dispositionem orbis terrarum, et virtutem elementorum, initium et consummationem et medietatem omnium rerum, et divisiones temporum, et anni cursus, et stellarum dispositiones, naturas animalium et iras bestiarum, vim ventorum, et cogitationes hominum, differentias herbarum, et virtutes radicum, et quaecumque sunt abscondita et improvisa (Sap. VII. 17 et seq) .

PL 14, 472C

そして彼は、知恵がすべてのものの母であり、知恵自身が全地を所有することを知っている。じっさい、知恵を求め、我々の主なる神からそれを受けたソロモンは言う。「主自らが私に、存在するものの真の知識を与えてくれた。私が、全地の構造と、元素の力、万物の始めと終わりと中間、時の区分、年の巡り、星々の配置、動物の本性と獣の怒り、風の力と人間の思い、草の違いと根の力、そして隠されたもの、予見されないもののすべてを知るためである」(知恵の書7:17以下)。

De Abraham libri duo 2.7.13

13

Sed haec nulli nisi perfecto suppetunt. 39. Denique Abraham quamdiu adhaerebat ei Lot, hoc est, deflexio morum, sortem horum non acceperat.

PL 14, 472C

しかし、これらは完全な者以外の誰にも備わらない。39. 結局、ロトが、すなわち品行の逸脱が、アブラハムに付き従っていたあいだは、彼はこれらの取り分を受けていなかったのである。

De Abraham libri duo 2.7.14

14

Ubi vero deflexionis ambiguo quodam atque anfractu absolutus, rectas virtutum semitas continuis animae suae gressibus coepit carpere, in omnem terram possessor mittitur, atque dicitur ei: Surge, et perambula terram in longitudinem et in latitudinem; quia tibi dabo eam, et semini tuo in aeternum (Gen. XIII, 17) .

PL 14, 472D

しかし、逸脱の曖昧な曲折から解き放たれ、徳の真っ直ぐな小径を、魂の絶え間ない歩みで進み始めたとき、彼は全地の所有者として遣わされ、こう言われる。「立ち上がり、地を縦と横に歩き回れ。汝にそれを与え、汝の子孫に永遠に与えるからである」(創世記13:17)。

De Abraham libri duo 2.7.15

15

Ergo qui sapientiam meruerit, et non fuerit ancillae filius, non peccati servus, non successioni carnis obnoxius; sed liberae, id est, Sarae illius non servientis, sed principantis, bonae stirpis, bonae indolis, perfectae titulo virtutis haereditatem acquiret universitatis.

PL 14, 472D

それゆえ、知恵にふさわしいとされた者は、女奴隷の子ではなく、罪の僕ではなく、肉の相続に縛られることもなく、自由な女、すなわち仕えるのではなく主となる、あのサラの、良き血筋、良き資質の子として、完全な徳の名のもとに、万物の相続を得るであろう。

De Abraham libri duo 2.7.16

16

Dicitur ergo Abrahae: Surge. Non corporalem assurectionem significat, sed spiritalem, hoc est, Surge qui dormis (Ephes. V, 14) , surge a terrenis, surge a corporalibus, relinque terrena, coelum aspice; et exsurge a mortuis, hoc est opinionibus vanis, et disputationibus Chaldaeorum.

PL 14, 473A

それゆえアブラハムに「起きよ」と言われる。これは体の起き上がりを意味するのではなく、霊的なものである。すなわち、「眠る者よ、起きよ」(エフェソ5:14)、地上のものから起きよ、体のものから起きよ、地上のものを捨て、天を仰げ。そして「死者の中から起き上がれ」、すなわち、空しい臆説とカルデア人の議論の中から。

De Abraham libri duo 2.7.17

17

Intuere mundum, intuere etiam illum qui potest totum donare mundum. In possessionem, inquit, tibi dabo mundum, quem Deum ante credebas. 40. Perambula terram in longitudinem ejus et latitudinem.

PL 14, 473A

世界を見よ。さらに、世界全体を与えることのできる者をも見よ。「私は汝に、汝がかつて神と信じていた世界を、所有として与えよう」と彼は言う。40. 「地を、その縦と横に歩き回れ」。

De Abraham libri duo 2.7.18

18

Utique intra momentum terram istam Persarum interclusam imperiis, ab Indiae quoque littoribus ad Herculis, ut aiunt, columnas, vel Britanniae extrema confinia, non potuit perambulare.

PL 14, 473A

彼は一瞬のうちには、ペルシア人の支配に囲まれたこの地を、インドの海岸からいわゆるヘラクレスの柱まで、あるいはブリタニアの果ての境まで、歩き回ることはできなかったはずである。

De Abraham libri duo 2.7.19

19

Et potuit quasi indevotus videri, qui coelesti oraculo non obedisset, si obeundae hujus terrae mandatum accepisset: sed cum sit ejus devotio probata; quia ad quercum tantummodo Mambre transtulerat tabernaculum (Ibidem, 18), utique terram, hoc est, virtutem possumus perfectam intelligere, quae bonos fructus daret, et fecundas inventiones, cogitationumque primitias, meritorum vindemiam, frumento, vino et oleo repleret interiorem domum, terram resurrectionis quam promisit patribus nostris fluentem lac et mel (Exod. III, 17) , suavitatem vitae, jucunditatis gratiam, splendorem gloriae, cujus haeres primus factus est primogenitus a mortuis Dei Filius Jesus Christus.

PL 14, 473B

もしこの地を巡り歩く命令を受けたのだったなら、彼は天の託宣に従わなかった者、いわば献身に欠ける者と見えかねなかった。しかし彼の献身は証明されている。マムレのカシの木のところまでしか幕屋を移さなかったからである(創世記13:18)。したがって、ここでいう地、すなわち完全な徳を、我々は理解できる。それは良い実りを与え、豊かな発見と思考の初穂、功績の収穫を与え、穀物とぶどう酒と油で内なる家を満たす。復活の地、乳と蜜の流れる地として、〔神が〕我々の父祖に約束したものであり(出エジプト記3:17)、命の甘美さ、喜びの恩寵、栄光の輝きである。その相続人に最初になったのは、死者の中から最初に生まれた者、神の子イエス・キリストである。

De Abraham libri duo 2.7.20

20

Et ideo non seminibus dixit, sed semini (Galat. III, 16) ; ut declararet illum, qui hanc haereditatem humano generi primus acquireret.

PL 14, 473B

それゆえ彼は、「子孫たちに」とは言わず、「子孫に」と言った(ガラテヤ3:16)。この相続を人類のために最初に獲得する者を示すためである。

De Abraham libri duo 2.7.21

21

41. Cognovimus bonae mentis profectum, quae a vitio lubricae deflexionis exsurgens quaesivit statim praemium sapientiae, haereditatem justitiae. Quantum autem noceant levitati vitia adjuncta, docet sequentium series lectionum.

PL 14, 473C

41. 我々は、善い精神の進歩を知った。その精神は、滑りやすい逸脱という悪徳から起き上がり、ただちに知恵の報酬、正義の相続を求めた。しかし、悪徳が加わることが軽薄さにどれほど害をなすかは、続く朗読の連なりが教える。

De Abraham libri duo 2.7.22

22

Nam illi quatuor reges qui de quinque regibus triumphaverunt, et adduxerunt equitatum Sodomorum totum, coeperunt etiam Lot filium fratris Abrahae, et discesserunt.

PL 14, 473C

あの四人の王が、五人の王に勝利し、ソドムの人々の騎兵隊全体を連れ去り、アブラハムの兄弟の子ロトをも捕えて〔底本は coeperunt。ceperunt(捕えた)の誤りと読む〕、去って行った。

De Abraham libri duo 2.7.23

23

Quinque reges (Gen. XIV, 1 et seq.) quinque sensus corporis nostri sunt, visus, odoratus, gustus, tactus, auditus: quatuor reges, illecebrae corporales atque mundanae sunt; quoniam et caro hominis, et mundus quatuor constat elementis.

PL 14, 473C

五人の王(創世記14:1以下)とは、我々の体の五つの感覚、すなわち視覚、嗅覚、味覚、触覚、聴覚である。四人の王とは、体と世の誘惑である。人の肉も世界も、四つの元素から成っているからである。

De Abraham libri duo 2.7.24

24

Merito reges dicuntur, quia habet suum culpa dominatum, habet regnum grande. Unde Apostolus ait: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore (Rom. VI, 12) .

PL 14, 473C

彼らが王と呼ばれるのは当然である。罪は自らの支配権を持ち、大きな王国を持つからである。それゆえ使徒は言う。「罪が、汝らの死ぬべき体において支配してはならない」(ローマ6:12)。

De Abraham libri duo 2.7.25

25

Sensus igitur nostri facile corporalibus delectationibus et saecularibus cedunt, et quadam eorum potestate capiuntur.

PL 14, 473D

こうして、我々の感覚は、体の快楽と世俗の快楽に容易に屈し、それらのある種の力にとらえられる。

De Abraham libri duo 2.7.26

26

Corporales enim delectationes et illecebras hujus saeculi non vincit, nisi mens quae fuerit spiritalis, adhaerens Deo, et se totam a terrenis separans. Deflexio omnis his capitur. Unde Joannes ait: Vae habitantibus in terra (Apoc. VIII, 13) .

PL 14, 473D

体の快楽とこの世の誘惑に打ち勝つのは、霊的であり、神にしがみつき、自らの全体を地上のものから切り離した精神だけだからである。逸脱はすべて、これらにとらえられる。それゆえヨハネは言う。「地に住む者たちに災いあれ」(黙示録8:13)。

De Abraham libri duo 2.7.27

27

Non utique omnes homines comprehendit, qui tunc vitae hujus cursum conficerent (sunt enim et in terris positi quorum conversatio in coelis est), sed eos quos terrenae conversationis affectus, ac hujus saeculi vicerit gratia.

PL 14, 474A

この言葉は、そのときこの命の道を歩んでいたすべての人を含むのではない(地に置かれていても、その暮らしが天にある人々もいるからである)。地上の暮らしの情と、この世の魅力が打ち負かした者たちを指すのである。

De Abraham libri duo 2.7.28

28

Ergo non habitatores, sed accolae sumus terrae hujus. Accola enim temporalis diversorii spem gerit: habitator autem spem omnem atque usum suae illic substantiae locare videtur, ubi habitandum putaverit.

PL 14, 474A

それゆえ我々は、この地の住人ではなく、寄留者である。寄留者は、一時の宿に望みを託す。これに対して住人は、自分が住むべきと考えた場所に、自分の財産に関するすべての望みと使用を置くように見える。

De Abraham libri duo 2.7.29

29

Itaque qui est terrae accola, habitator coeli est: qui autem habitator terrae, possessor est mortis. 42. Numeravit Abram trecentos decem et octo vernaculos suos, et percussit eos, et persecutus est usque Choba, quae est ad dextram Damasci (Gen. XIV, 14 et 15).

PL 14, 474A

こうして、地の寄留者である者は、天の住人である。これに対して地の住人である者は、死の所有者である。42. 「アブラムは、自分の家で生まれた三百十八人を数え、彼らを打ち、ダマスコの右にあるホバまで追撃した」(創世記14:14, 15)。

De Abraham libri duo 2.7.30

30

Et numerus vitalis est. In ipso enim vita, si credamus in passione in nomine Domini Jesu. Nam haec est nominis interpretatio hujus; quod diximus Choba (Lib. I de Abraham, c. 2) , id est vita. Ipsa ad dexteram Damasci pulchre esse dicitur.

PL 14, 474A

この数は命の数である。主イエスの名による受難を信じるなら、その数の内に命がある〔第1巻第3章で、三百十八をギリシア文字の数で表すと、三百はタウ(十字架の形)、十八はイオータとエータ(イエスの名の頭の二文字)となる、と解いたことを踏まえる〕。この名の解釈がこれだからである。我々がホバと言ったもの(『アブラハムについて』第1巻第2章)は、すなわち命である。それがダマスコの右にあると言われるのは見事である。

De Abraham libri duo 2.7.31

31

Agni enim ad dexteram, haedi ad sinistram. Scit exercitata mens quos ad praelium consummandum sibi adhiberet, quibus armis instrueret, quibus ducat vexillis.

PL 14, 474B

子羊は右に、子ヤギは左にあるからである。鍛えられた精神は、戦いを成し遂げるために、どんな者を自分に用い、どんな武器で備え、どんな旗印で導くかを知っている。

De Abraham libri duo 2.7.32

32

Non aquilarum praefert imagines, nec dracones: sed in cruce Christi, et in Jesu nomine progreditur ad praelium, hoc signo fortis, hoc vexillo fidelis. Merito ergo mens exercitata, quae recepit veram sapientiam justi viri.

PL 14, 474B

彼はワシの像も竜の旗も掲げない。キリストの十字架と、イエスの名によって戦いに進み、この印によって強く、この旗印によって信を保つ。それゆえ、義人の真の知恵を受け入れた鍛えられた精神は当然である〔Merito ergo mens exercitata の構文が崩れているらしく、「当然である」と補って解した〕。

De Abraham libri duo 2.7.33

33

Justitia autem solers correptionis est, ac arguendo revocat peccatores, et stringit passionum impetus. 43. Ideo dicit Scriptura, quia revocavit omnem equitatum Sodomorum, hoc est, habenas tenuit, frena rationis imposuit, revocavit culpam, stravit errorem.

PL 14, 474B

正義は戒めに巧みであり、咎めることによって罪人を呼び戻し、情念の勢いを締め上げる。43. それゆえ聖書は、彼がソドムの人々の騎兵隊全体を呼び戻したと言う。すなわち、手綱を握り、理性の轡をはめ、罪を呼び戻し、誤りを打ち倒したのである。

De Abraham libri duo 2.7.34

34

Equus enim stare nescit, velox ad impetum, cervicem exaltans suam, hinniens ad libidinem. Quid tam simile peccati? Fervet enim primo culpa impetu et omnem recti cogitationem praevenit, motuque immaturo exsilit, ut eam difficile ratio revocare possit.

PL 14, 474C

馬は立ち止まることを知らず、突進に速く、首をもたげ、情欲に向かっていななく。罪にこれほど似たものがあろうか。罪はまず衝動で熱し、正しいことの思いをすべて追い越し、早すぎる動きで飛び出すので、理性がそれを呼び戻すことは難しい。

De Abraham libri duo 2.7.35

35

Fertur in praeceps, et ascensorem suum projicit in mare istud hujus saeculi, cervice tumida recusans jugum correptionis. Est specialis quaedam forma libidinis, quae vocem mutet hominis, verba amantis corrumpat, suisque se prodat sermonibus.

PL 14, 474C

罪は真っ逆さまに駆けて行き、騎手をこの世のこの海に投げ落とし、ふくれた首で戒めの軛を拒む。情欲には、人の声を変え、愛する者の言葉を歪め、自らの語りによって自らを露わにする、ある特別な形がある。

De Abraham libri duo 2.7.36

36

Denique ad Judam per Jeremiam dicit Dominus Deus: Nunc videbitur ignominia tua, et adulterium tuum, et hinnitus, et alienatio fornicationis tuae supra colles (Jerem. XIII, 25 et 26) .

PL 14, 474C

それゆえ主なる神は、エレミヤを通してユダに言う。「今、汝の恥辱と、汝の姦淫と、いななきと、汝の淫行の離反とが、丘の上に見られるであろう」(エレミヤ13:25, 26)。

De Abraham libri duo 2.7.37

37

Hunc justus revocavit equitatum: mores quoque declinantis convertit, et ad se vocavit, ut imitatores sui fierent, qui deflexerant; quia sensus nostri ad disciplinam mentis recurrunt. 44. Substantiam quoque recepit.

PL 14, 474C

義人はこの騎兵隊を呼び戻した。逸れて行く者の品行をも転じさせ、自分のもとへ呼んで、逸れていた者たちが自分の模倣者となるようにした。我々の感覚は精神の教えへと立ち帰るからである。44. 彼はまた財産をも取り戻した。

De Abraham libri duo 2.7.38

38

Non patrimonium utique significat, sed vitalem animae substantiam, in qua sit pretiosus census, non stipula, non fenum; in qua fidelis sit alloquii splendor, in qua nostrae census subsistat spei.

PL 14, 474D

これは決して家産を意味するのではなく、魂の生命的な実体を意味する〔substantia は「財産」と「実体」の両義を持ち、ここからこの両義を掛けて論じる〕。そこには尊い資産があり、藁でも干し草でもない。そこには信ある語りかけの輝きがあり、そこに我々の望みの資産が成り立つ。

De Abraham libri duo 2.7.39

39

Haec est enim vera nostra substantia, quae est sapientiae dives copiis, haec immortalis substantia: corporis autem, vel accidentium diurnus magis quam diuturnus usus. Unde quidam recte non putant patrimonii dici substantiam.

PL 14, 475A

これこそ我々の真の実体であり、知恵の豊かさに富むものである。これは不死の実体である。これに対して、体や付随的なものの使用は、長く続くというより一日限りのものである。それゆえ、ある人々が、家産を実体と呼ぶべきではないと考えるのは正しい。

De Abraham libri duo 2.7.40

40

Non enim subsistimus in eo, cum et illis quibus desit pecunia, vitae tamen non desit substantia.

PL 14, 475A

我々はそれに依って立つのではないからである。金に欠ける者にも、命の実体は欠けないのである。