ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De Abraham libri duo

Liber I, Caput II 第I巻 第II章

Ambrose of Milan · De Abraham libri duo · PL 14, 421A · 39 sectiones

De Abraham libri duo 1.2.1

1

Devotio Abrahae quomodo divini praecepti verbis probata? Quid sit exire de cognatione, quove pacto ejusdem patriarchae obedientiam Dei promissio secuta sit? Idem invocato Domino, sibi ob uxoris pulchritudinem timet, cavetque.

PL 14, 421A

アブラハムの神への献身は、神の命令の言葉によっていかに試されたか。親族のもとを出るとは何か。また、この族長の従順に、神の約束がいかなるかたちで続いたか。同じアブラハムが、主の名を呼んだのち、妻の美しさのゆえに自ら恐れ、用心する。

De Abraham libri duo 1.2.2

2

At Pharao propter illius raptum castigatus, quantum sit adulterii crimen indicio est: unde Abrahae exemplo ad studium devotionis provocamur. 3. Magnus plane vir, et multarum virtutum clarus insignibus, quem votis suis Philosophia non potuerit aequare.

PL 14, 421A

だがファラオは、彼女を奪ったために懲らしめられ、姦淫の罪がいかに重いかを示す証拠となる。それゆえ、アブラハムの実例によって、我々は神への献身への熱意へと促される。3. まことに偉大な人であり、多くの徳の顕著なしるしによって名高く、哲学が自らの願いによっても並ぶことのできなかった人である。

De Abraham libri duo 1.2.3

3

Denique minus est quod illa finxit, quam quod iste gessit, majorque ambitioso eloquentiae mendacio simplex veritatis fides. Itaque cujusmodi fuerit in eo viro devotio, consideremus.

PL 14, 421B

実際、哲学が作り上げたものは、この人が成し遂げたことより小さく、野心的な雄弁の虚偽よりも、真実の素朴な確かさのほうが大きい。それゆえ、この人における神への献身がどのようなものであったかを考察しよう。

De Abraham libri duo 1.2.4

4

Ea enim virtus ordine prima est, quae est fundamentum caeterarum: meritoque hanc ab eo primam exegit Deus dicens: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui (Gen. XII, 1) . Satis fuerat dixisse de terra tua.

PL 14, 421B

実際、順序において第一の徳は、他のすべての徳の土台となる徳であり、神が彼にまずこれを求めたのは当然であった。神は言った。「汝の地から、汝の親族から、汝の父の家から出よ」(創世記12:1)。「汝の地から」と言えば十分であったはずである。

De Abraham libri duo 1.2.5

5

Ibi enim erat exire de cognatione, exire de paterna domo: sed ideo addidit singula, ut ejus affectum probaret ne forte aut imprudentem cepisse videretur, aut fraus aliqua mandatis pararetur coelestibus.

PL 14, 421B

そこにはすでに、親族のもとを出ること、父の家を出ることも含まれていたからである。しかし神は、彼の心の内を試すために、一つ一つを付け加えた。彼が軽率にこれを引き受けたように見えることのないように、また天の命令に何らかの欺きが仕組まれることのないようにである。

De Abraham libri duo 1.2.6

6

Sed sicut coacervanda fuerunt praecepta, ne quid lateret: ita etiam proponenda praemia, ne forte desperaret. Tentatur ut fortis, incitatur ut fidelis, provocatur ut justus, meritoque exivit quemadmodum locutus est illi Dominus. 4. Et exivit cum eo Loth (Ibid., 4) .

PL 14, 421C

しかし、何も隠れることのないように命令を積み重ねねばならなかったように、絶望することのないように報いも示さねばならなかった。彼は強い者として試され、信ある者として励まされ、義人として促された。そして、主が彼に語ったとおりに出て行ったのは当然である。4. 「そしてロトも彼とともに出た」(創世記12:4)。

De Abraham libri duo 1.2.7

7

Hoc autem quod pro magno inter septem Sapientum dicta celebratur ἔπου Θεῷ, id est, sequere Deum, perfecit Abraham, factoque Sapientum dicta praevenit, et secutus Deum exivit de terra sua.

PL 14, 421C

ところで、七賢人の言葉のうちで大いなるものとして称えられる「神に従え」〔ギリシア語。底本はこのあとに「すなわち神に従え」とラテン語の訳を添えている〕を、アブラハムは成し遂げた。行いによって賢者たちの言葉に先んじ、神に従って自分の地から出たのである。

De Abraham libri duo 1.2.8

8

Sed quia ante terra ei fuerat alia, hoc est, regio Chaldaeorum de qua exivit Thare Pater Abrahae, et in Charram demigravit; et quia secum eduxit nepotem suum, cui dictum fuerat: Exi de cognatione tua; consideremus ne forte hoc sit exire de terra sua de hujus terrae, hoc est, de corporis nostri quadam commoratione egredi, de qua exivit Paulus qui dixit: Nostra autem conversatio in coelis est (Philip. III, 10) ; et de illecebris et delectationibus corporalibus quas velut cognatas animae nostrae dixit, quam compati necesse est corpori, donec ejus colligata vinculo adhaeret.

PL 14, 421C

しかし、彼にはそれ以前に別の地があった。すなわちカルデア人の地方であり、アブラハムの父テラはそこから出てハランに移り住んだ。また彼は自分の甥を連れ出したが、その甥にも「汝の親族から出よ」と言われていた。そこで、考えてみよう。「自分の地から出る」とは、この地、すなわち我々の体のある種の滞在から出ること、パウロが出たその滞在から出ることではないか。パウロは言った。「しかし我々の暮らしは天にある」(フィリピ3:10)〔底本は 3:10。3:20 の誤りか〕。また、魂の親族とも〔聖書が〕呼んだ、体の誘惑と悦楽から出ることではないか。魂は、体の絆に結ばれて付いているかぎり、体とともに苦しむことが避けられない。

De Abraham libri duo 1.2.9

9

Ergo exire de conversatione terrena, et saecularibus oblectamentis et superioris vitae moribus atque actibus debemus; ut non solum loca, sed etiam nosmetipsos mutemus. Si cupimus adhaerere Christo, deseramus corruptibilia.

PL 14, 421D

それゆえ我々は、地上の暮らしから、この世の慰みから、以前の生の習いと行いから出なければならない。場所だけでなく、我々自身をも変えるためである。キリストにつながることを望むなら、朽ちるものを捨てよう。

De Abraham libri duo 1.2.10

10

Sunt autem corruptibilia in nobis caro, delectatio, vox obnoxia passionibus corporalibus. Per vocem autem passiones intelligimus.

PL 14, 422A

ところで、我々のうちの朽ちるものとは、肉、悦楽、体の情念に服する声である。我々は「声」によって情念を理解する〔「汝の地」「汝の親族」「汝の父の家」の三つを、肉・悦楽・声に当てているらしい。声を情念と解する理由は述べられていない〕。

De Abraham libri duo 1.2.11

11

Unde quoniam anima nostra διμερής est, hoc est, bipertita, et rationabile habens et irrationabile, quod dividitur per carnem et delectationis corporalis illecebras, caeterasque passiones corporis: qui justus est vir, rationabile animae suae ab irrationabili disjungere debet ac segregare.

PL 14, 422A

それゆえ、我々の魂はディメレース(二つの部分から成るもの)、すなわち二分されたもので、理性的な部分と非理性的な部分をもつ。後者は、肉と、体の悦楽の誘惑、その他の体の情念によって分かたれている。義人たる者は、自分の魂の理性的な部分を非理性的な部分から切り離し、隔てなければならない。

De Abraham libri duo 1.2.12

12

Hoc est enim exire de Charra, tamquam de cavernis quibusdam, et cuniculis, latibulisque egredi. Latere enim criminosae conscientiae est. Et nos igitur sequentes Abraham exeamus de latibulis.

PL 14, 422A

実際、ハランから出るとは、洞穴や坑道や隠れ場から出るようなことである。隠れることは、罪ある良心に属するからである。ゆえに我々もまた、アブラハムに従って、隠れ場から出よう。

De Abraham libri duo 1.2.13

13

Si enim filii Abrahae sumus, opera Abrahae faciamus; ut luceant opera nostra coram Deo, et coram hominibus. Justus dicit opera sua regi: peccator seipsum occultat, sicut Adam se occultare cupiebat, sed latere non poterat.

PL 14, 422B

というのも、もし我々がアブラハムの子であるなら、アブラハムの業を行おう。我々の業が神の前と人々の前で輝くように。義人は自分の業を王に告げ、罪人は自分を隠す。アダムが身を隠そうと望んだが、隠れることはできなかったように。

De Abraham libri duo 1.2.14

14

Paruit itaque Abraham mandato, nec ulla legitur mora intervenisse. 5. Egressus perambulavit terram usque ad Sichem (Gen. XII, 6) , quod interpretatione latina dicitur humerus vel cervix, per quae exsecutionem praescripti operis intelligimus.

PL 14, 422B

こうしてアブラハムは命令に従い、いかなる遅れも入り込んだとは読まれない。5. 「出て、シケムに至るまで地を巡り歩いた」(創世記12:6)。シケムはラテン語に解釈すれば「肩」または「うなじ」と言われ、それによって我々は、命じられた業の遂行を理解する。

De Abraham libri duo 1.2.15

15

Siquidem et infra habemus scriptum: Supposuit humerum suum ad laborandum (Gen. XLIX, 15) .

PL 14, 422B

実際、のちにも、こう書かれている。「彼は労するために肩を差し出した」(創世記49:15)。

De Abraham libri duo 1.2.16

16

Unde per figuram locorum id expressum advertimus, quod devotionem suam sanctus Abraham non solum studio, sed etiam efficacia probaverit fructuosa, qua ad quercum usque pervenerit. Quo loco apparuit illi Dominus, et dixit: Semini tuo dabo terram hanc (Gen. XII, 7) .

PL 14, 422B

ここから我々は、場所の象りによって、聖なるアブラハムが自らの神への献身を、熱意だけでなく、実りある効力によっても証明したことが表されていると気づく。その効力によって彼はカシの木のところまで至った。この場所で主は彼に現れて言った。「汝の子孫に、この地を与えよう」(創世記12:7)。

De Abraham libri duo 1.2.17

17

Vide quomodo promisso frequenti tamquam invalidum adhuc informet atque instituat; et ipse memor sui totum Deo deputet, nihil sibi vindicet.

PL 14, 422C

見よ、神がたびたびの約束によって、彼をいわばまだ弱い者として、どのように形づくり教えるかを。また、アブラハム自身が自らをわきまえて、すべてを神に帰し、何も自分のものとしないかを。

De Abraham libri duo 1.2.18

18

Ideo et aram aedificavit Deo, qui apparuit ei; et recessit inde in montem contra Orientem Bethel (Ibid.) , surgentem adhuc sibi solem cupiens justitiae videre. Ideoque non in vallibus, sed in monte tabernaculum sibi locavit, quia Deus montium est, et non vallium.

PL 14, 422C

それゆえ彼は、自分に現れた神のために祭壇を築き、そこからベテルの東にある山へ退いた(創世記12:7)。まだ昇りつつある正義の太陽を見ることを望んだのである。それゆえ谷ではなく山に天幕を据えた。神は山の神であって、谷の神ではないからである。

De Abraham libri duo 1.2.19

19

6. Et invocavit nomen Domini (Ibid., 8) . Ubi Bethel, id est, domus Dei, ibi et ara: ubi ara, ibi et invocatio Dei nostri. Non immeritoque processus tantos habuit, quia Deum sperabat sibi auxilio fore.

PL 14, 422C

6. 「そして彼は主の名を呼んだ」(創世記12:8)。ベテル、すなわち「神の家」のあるところに、祭壇もある。祭壇のあるところに、我々の神を呼ぶこともある。彼がこれほどの前進をなしたのは、当然である。神が自分の助けとなることを望みとしていたからである。

De Abraham libri duo 1.2.20

20

Exercetur athleta Dei, et probatur adversis: in desertum abiit, fames incidit, in Aegyptum descendit. Compererat in Aegypto lascivam esse juvenum luxuriam, petulantem cupiditatem, voluptatum intemperantiam.

PL 14, 422C

神の競技者は鍛えられ、逆境によって試される。荒れ野へ行き、飢饉が襲い、エジプトへ下った。彼はエジプトでは、若者たちの淫らな放縦、不遜な欲望、快楽の無節制があることを知っていた。

De Abraham libri duo 1.2.21

21

Advertebat inter hujusmodi viros intutam uxoris pudicitiam fore, sibique conjugis pulchritudinem periculo futuram: monuit uxorem, ut sororem se diceret. Quo docetur non magnopere decorem conjugis quaerendum, qui viro necem plerumque gignere solet.

PL 14, 422D

彼は、このような男たちのあいだでは妻の貞潔が守られず、妻の美しさが自分には危険となるだろうと見抜いた。そこで妻に、自分は彼の妹だと言うよう勧めた。これによって、妻の美貌をさほど求めるべきでないことが教えられる。それはしばしば夫に死をもたらすものだからである。

De Abraham libri duo 1.2.22

22

Non enim tam pulchritudo mulieris, quam virtus ejus et gravitas delectat virum. Qui suavitatem quaerit conjugii, non superiorem censu ambiat, quam necessitates non teneant maritales: si non monilibus ornatam, sed moribus.

PL 14, 423A

実際、夫を喜ばせるのは、女の美しさよりも、その徳と重厚さである。結婚の甘美さを求める者は、財産の面で自分を上回る女、すなわち夫婦としての必要に縛られない女を求めてはならない。〔求めるなら〕装身具ではなく品行によって飾られた女を〔求めよ〕〔si non monilibus ornatam, sed moribus の係りは定かでない。「装身具ではなく品行によって飾られた女を」と取った。ミーニュの脚注によれば、諸版は si を欠いて non monilibus と読み、この取り方に合う。また脚注は quam necessitates non teneant maritales を、富のゆえに驕って夫婦の結びつきの掟を守ろうとしない妻のことと解する〕。

De Abraham libri duo 1.2.23

23

Offendit plerumque virum, si se uxor nobiliorem noverit. Haec proxima superbiae sunt. Sara non facultatibus ditior, non genere splendidior erat; ideo virum imparem non putabat, ideo quasi parem gratia diligebat, ideo non censu est retenta, non parentibus, non propinquis, sed virum proprium quocumque pergeret, sequebatur: externa adiit, sororem se ejus adseruit, contenta si ita esset necesse, se periclitari pudore, quam virum salute.

PL 14, 423A

妻が自分のほうが高貴だと知ると、しばしば夫を傷つける。これは高慢にごく近い。サラは財産が豊かでもなく、家柄が輝かしくもなかった。だから夫を釣り合わない者とは考えず、いわば同等の者として好意から愛し、財産にも両親にも親族にも引き止められず、自分の夫のゆく所へはどこへでも従った。異国へ入り、自分を彼の妹だと言い張った。必要とあれば、夫の安全よりも自分の貞操を危険にさらすことで満足した。

De Abraham libri duo 1.2.24

24

Ut tueretur maritum mentita est germanitatem; ne insidiatores pudoris ejus tamquam aemulum et vindicem uxoris necarent.

PL 14, 423B

夫を守るために、彼女は兄妹の間柄だと偽った。彼女の貞操を狙う者たちが、夫を恋敵あるいは妻の守護者として殺すことのないようにである。

De Abraham libri duo 1.2.25

25

Denique simul ut viderunt illam Aegyptii, admirati quod speciosa esset valde, induxerunt illam ad regem suum, et cum Abraham bene egerunt, tamquam fratrem ejus quae placuisset regi, honorantes.

PL 14, 423B

そして、エジプト人たちは、彼女を見るやいなや、非常に美しいことに驚き、王のもとへ連れて行き、アブラハムを、王の気に入った女の兄として敬い、よく遇した。

De Abraham libri duo 1.2.26

26

7. Afflixit autem Dominus Pharao afflictationibus magnis et saevissimis, et domum ejus propter Saram uxorem Abrae (Gen. XII, 17) . Magnum testimonium documentumque castitatis tuendae.

PL 14, 423B

7. 「主はファラオと、その家を、アブラムの妻サラのゆえに、大きな、きわめて苛烈な災いで打った」(創世記12:17)。貞潔を守るべきことの大いなる証しであり、教えである。

De Abraham libri duo 1.2.27

27

Locus ita hortatorius, ut unusquisque se castum praebeat, alienum non affectet thorum, nec latendi spe, aut faciendi impunitate alienam uxorem incessat, non incuria aut stultitia provocetur mariti, aut absentia longiore.

PL 14, 423B

この箇所は、各人が貞潔を示し、他人の寝床を求めず、隠れおおせる望みや罰を受けない見込みによって他人の妻を襲うことがなく、夫の不注意や愚かさ、あるいは長い不在に誘われることのないよう、励ますものである。

De Abraham libri duo 1.2.28

28

Adest praesul conjugii Deus quem nihil lateat, nullus evadat, nemo irrideat: vicem absentis mariti tuctur, servat excubias, imo sine excubiis deprehendit reum antequam faciat quod paraverit; in animis singulorum, in mentibus universorum crimen agnoscit.

PL 14, 423B

夫婦の守護者である神がそこにいる。神には何も隠れず、誰も逃れず、誰も嘲れない。神は不在の夫の代わりに立って守り〔底本は tuctur。tuetur と読む〕、見張りを続ける。いや、見張りがなくても、罪を犯す者を、企てたことを実行する前に捕らえる。一人ひとりの心の中、すべての人の精神の中に、罪を見分ける。

De Abraham libri duo 1.2.29

29

Et si maritum adulter fefelleris, non fallis Deum: et si maritum evaseris, et si judicem fori luseris, non evadis judicem totius mundi. Ille gravius ulciscitur injuriam inopis, contumeliam imprudentis mariti.

PL 14, 423C

そして、姦夫であるあなたが夫を欺いたとしても、神を欺くことはない。夫を逃れても、法廷の裁判官を嘲っても、全世界の裁き主を逃れることはできない。神は、力なき者への不正、思慮の足りない夫への侮辱を、いっそう厳しく罰する。

De Abraham libri duo 1.2.30

30

Major est enim injuria auctorem, quam custodem thalami spretum et non consideratum. 8. Ipse quoque Pharao, licet rex Aegyptiorum quem et insolentia regalis potentiae supinaret, et Aegypti lascivia atque luxuries a studio castitatis abduceret, vocavit Abraham, et arguit eum dicens: Quid hoc fecisti mihi?

PL 14, 423C

実際、寝床の創始者が軽んじられ顧みられないことは、その守り手がそうされることよりも、不正として大きい。8. ファラオ自身も、エジプト人の王であって、王権の傲慢が彼を思い上がらせ、エジプトの放縦と奢侈が貞潔への熱意から彼を引き離したにもかかわらず、アブラハムを呼んで責めて言った。「汝は私に何ということをしたのか。」

De Abraham libri duo 1.2.31

31

Quare non dixisti mihi quia uxor tua est: sed dixisti mihi quia soror tua est: et sumpseram eam mihi uxorem? Et nunc ecce mulier tua ante te (Ibid., 18, et 19) .

PL 14, 423D

「なぜ彼女が汝の妻だと私に言わず、汝の妹だと言ったのか。私は彼女を自分の妻として迎えてしまった。いま見よ、汝の妻が汝の前にいる」(創世記12:18, 19)。

De Abraham libri duo 1.2.32

32

Etsi natura ferus ac barbarus, tamen significat etiam exteris ac barbaris moribus esse curam pudoris, et adulterii etiam sibi crimen cavendum. Qui praetendit ignorantiam, condemnat intemperantiam.

PL 14, 424A

彼は生まれつき粗野で異邦人であったが、それでも、異国の、異邦人の風習にも貞操への配慮があり、姦淫の罪はやはり自分にも避けるべきものであることを示している。無知を口実にする者は、自らの無節制を断罪するのである。

De Abraham libri duo 1.2.33

33

Nec mirum si barbarus jus novit naturae: muta animalia quae nullis tenentur legibus, sunt tamen aliqua quae non solum paribus suis copulae servent fidem; verum etiam coitus unius castitatem custodiant. Ita major lex naturae, quam legum praescriptio est.

PL 14, 424A

異邦人が自然の法を知っているのも不思議ではない。いかなる法にも縛られない物言わぬ動物でも、なかには、同類との交わりに誠実を守るだけでなく、ただ一つの相手との交わりの貞潔をも守るものがある。このように、自然の法は、法の定めよりも大きい。

De Abraham libri duo 1.2.34

34

Non mirum ergo si et iste Aegyptius rex Deum timuit qui hominem non timebat, et poenam solvit adulterii, qui nullis reus tenebatur legibus: statimque ubi alienam esse cognovit uxorem, non solum marito reddidit, verum etiam prosecutores dedit qui deducerent eum; ne quis de populo barbaro irrogaret violentiam vel peculio viri, vel uxoris pudori.

PL 14, 424A

したがって、人を恐れなかったこのエジプトの王が、神を恐れ、いかなる法によっても罪に問われる者ではなかったのに姦淫の刑罰を受けたのも、不思議ではない。他人の妻だと知るや、ただちに彼女を夫に返しただけでなく、彼を送り届ける案内の者たちまでつけた。この異邦の民のうちの誰かが、夫の財産にも妻の貞操にも暴力を加えることのないようにである。

De Abraham libri duo 1.2.35

35

9. Pulcherrimus est hic locus ad incitandum studium devotionis, quod is qui Deum sequitur tutus semper est.

PL 14, 424B

9. この箇所は、神への献身への熱意をかきたてるのに、きわめて美しい。神に従う者は常に安全だからである。

De Abraham libri duo 1.2.36

36

Et ideo Deum praeferre debemus omnibus, nec patriae contuitus, nec parentum filiorumque gratia, nec uxoris contemplatio nos revocare debet ab exsecutione praeceptorum coelestium; quia Deus nobis omnia illa largitur, et potens est servare quae donat.

PL 14, 424B

それゆえ、我々は神をすべてに優先させねばならず、祖国への顧慮も、両親や子らへの愛着も、妻への思いも、天の命令の遂行から我々を引き戻してはならない。神がそれらすべてを我々に授け、与えたものを守る力をもつからである。

De Abraham libri duo 1.2.37

37

Itaque magnum exemplum devotionis Abrahae, quod cum uxore speciosa descendit in Aegyptum. Erat quidem justo viro cura conjugalis pudicitiae: sed majus erat studium maturandae devotionis, ne praetulisse custodiam thori mandatis videretur coelestibus.

PL 14, 424B

それゆえ、美しい妻を伴ってエジプトに下ったことは、アブラハムの献身の大いなる実例である。義人には、たしかに妻の貞潔を守る配慮があった。しかし、天の命令よりも寝床の守りを優先したと見えないよう、献身を急ぎ果たそうとする熱意のほうが大きかった。

De Abraham libri duo 1.2.38

38

Itaque quoniam propter Deum contempsit omnia, recepit a Deo multiplicata omnia: sed primam Deus pudicitiae tribuit remunerationem, quam gratam sciebat conjugi.

PL 14, 424C

このように、神のためにすべてを軽んじたので、神からすべてを何倍にもして受け取った。しかし神がまず授けたのは、貞潔への報いであり、それが妻にとって喜ばしいことを神は知っていた。

De Abraham libri duo 1.2.39

39

Nam quia studio obeundi coelestis oraculi uxorem quoque in periculum deduxit pudoris, etiam castimoniam conjugii defendit.

PL 14, 424C

実際、天の託宣を果たそうとする熱意のために、妻をも貞操の危険に導いたのだから、神は夫婦の貞潔をも守ったのである。