ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De Abraham libri duo

Liber I, Caput V 第I巻 第V章

Ambrose of Milan · De Abraham libri duo · PL 14, 434C · 42 sectiones

De Abraham libri duo 1.5.1

1

De hospitalitate Abraham hospitum explorantis adventum, eisque obviam properantis. Commendatur eadem virtus, et vana quorumdam excusatio diluitur. Quam diligentem in ea se praebuerit idem sanctus, et quomodo uxorem in meriti partem adsciverit?

PL 14, 434C

もてなしについて。アブラハムは客の到来をうかがい、客のもとへ急ぐ。この徳が称えられ、ある人々の空しい言い訳が退けられる。この聖なる人がもてなしにいかに熱心であったか、また妻をどのようにして功に与らせたか。

De Abraham libri duo 1.5.2

2

Quid oblata ab utroque mystice significent? Postremo facta ministranti Abrahamo filii promissio, sicut et Sarae risus exponitur. 32. Diximus de Abrahae devotione, ac fide, de prudentia, justitia, charitate, parcimonia: nunc etiam de hospitalitate dicamus.

PL 14, 434C

二人が差し出したものは奥義としていかなる意味をもつか。最後に、仕えたアブラハムに子の約束がなされ、またサラの笑いが説き明かされる。32. 我々はアブラハムの献身と信仰について、また思慮、正義、愛、倹約について語った。いまはもてなしについても語ろう。

De Abraham libri duo 1.5.3

3

Est enim non mediocris ea virtus. Unde et Apostolus principaliter eam in episcopo esse oportere geminae scriptionis docuit auctoritate; ut praesto sit advenientibus, et occurrat obviam, et itinera exploret, et adsit non quaerentibus, et rapiat praetergredientes.

PL 14, 435A

この徳は決して小さなものではない。それゆえ使徒も、二つの書簡の権威をもって、とりわけ司教にこの徳がなければならないと教えた。すなわち、到来する者たちの役に立ち、彼らを迎えに出て、道中に目を配り、求めない者にも付き添い、通り過ぎる者をさらって引き留めるのである。

De Abraham libri duo 1.5.4

4

Ante ostium sedebat Abraham, sedebat meridie. Quando alii requiescebant, iste hospitum explorabat adventus. Merito illi Deus apparuit ad quercum Mambre, quia fructum hospitalitatis studiosissime requirebat.

PL 14, 435A

アブラハムは戸口の前に座っていた。真昼に座っていた。ほかの者が休んでいるとき、彼は客の到来をうかがっていた。神がマムレのカシの木のもとで彼に現れたのは当然である。彼はもてなしの実を、きわめて熱心に求めていたからである。

De Abraham libri duo 1.5.5

5

33. Et respiciens, inquit, oculis vidit, et ecce tres viri stabant secus illum. Et cum vidisset illos, cucurrit obviam illis (Gen. XVIII, 2) . Vide primo fidei mysterium. Deus illi apparuit, et tres aspexit.

PL 14, 435A

33. 「目を上げて見ると、見よ、三人の男が彼のそばに立っていた。彼らを見ると、彼らを迎えに走り出た」(創世記18:2)。まず信仰の奥義を見よ。神が彼に現れたのに、彼は三人を見たのである。

De Abraham libri duo 1.5.6

6

Cui Deus refulget, Trinitatem videt, non sine Filio Patrem suscipit, nec sine Spiritu sancto Filium confitetur. Haec alibi plenius (In lib. de Resurrectione carnis) . Nunc moralis persequendi propositum est loci.

PL 14, 435B

神が輝き現れる相手は三位一体を見る。子を伴わずに父を迎えることはなく、聖なる霊を伴わずに子を告白することもない。このことは別の箇所(『肉の復活について』の書)でより詳しく述べた。いまは、この箇所を道徳的に論じていくことが目的である。

De Abraham libri duo 1.5.7

7

Non otiosus sedet, qui longe aspicit: nec aspexisse contentus, cucurrit obviam. Festinavit occurrere, quia non satis est recte facere, nisi etiam maturare quod facias. Festinanter enim manducare pascha lex jubet (Exod. XII, 11) .

PL 14, 435B

遠くを見る者は、怠けて座っているのではない。見るだけで満足せず、迎えに走った。急いで出迎えたのは、正しく行うだけでは足りず、行うことを急いで成し遂げなければならないからである。実際、律法は過越の食事を急いで食べるよう命じている(出エジプト記12:11)。

De Abraham libri duo 1.5.8

8

Uberiores enim fructus habet celerata devotio. Disce ergo quam impiger esse debeas, ut possis praevenire hospitem; ne quis praeveniat, et te boni muneris defraudet copia.

PL 14, 435B

急がれた献身は、いっそう豊かな実を結ぶからである。だから学べ。あなたは、客に先んじることができるほど機敏でなければならない。他の誰かが先んじて、あなたからよい贈り物の豊かさを奪うことのないようにするためである。

De Abraham libri duo 1.5.9

9

34. Bona est hospitalitas, habet mercedem suam, primum humanae gratiae, deinde quod majus est, remunerationis divinae. Omnes in hoc incolatu hospites sumus; ad tempus enim habitandi habemus hospitium: emigramus propere.

PL 14, 435C

34. もてなしは善いものであり、それ自体の報いがある。まず人間の好意という報いがあり、次に、それよりも大きい、神による報いがある。我々はみな、この仮住まいにおいては旅人である。しばらく住むために宿を得ているにすぎず、やがて急いで去っていく。

De Abraham libri duo 1.5.10

10

Caveamus ne si nos duri aut negligentes fuerimus in recipiendis hospitibus, etiam nobis post vitae istius cursum sanctorum hospitia denegentur.

PL 14, 435C

客を迎え入れるのに我々が冷淡で怠慢であれば、この生涯の歩みを終えたのち、聖徒たちの宿が我々にも拒まれることのないよう用心しよう。

De Abraham libri duo 1.5.11

11

Unde in Evangelio Salvator dicit: Facite vobis amicos de iniquo mammona, qui vos recipiant in aeterna tabernacula sua (Luc. XVI, 9) . Deinde etiam in hoc corpore sitis plerumque oboritur peregrinandi necessitas.

PL 14, 435C

それゆえ福音書で救い主は言う。「不義のマンモンで、自分のために友を作れ。彼らが汝らを永遠の幕屋に迎え入れるであろう」(ルカ16:9)。さらに、この体にある間、旅をしなければならない必要がしばしば生じる。

De Abraham libri duo 1.5.12

12

Quod ergo aliis negaveris, id in te ipse decernis: et quod aliis detuleris, eo te facies dignum videri. Si omnes eam sententiam non suscipiendi hospites sequantur, ubi erit requies peregrinantibus?

PL 14, 435C

だから、他の人に拒んだことを、あなたは自分自身に対して決めているのである。他の人に与えたことによって、あなたは自分がそれに値する者と見られるようになる。もしすべての人が客を受け入れないという考えに従うなら、旅人はどこで休息を得られるのか。

De Abraham libri duo 1.5.13

13

Relictis igitur humanis habitaculis, captabimus secessus ferarum, bestiarum cubilia. 35. Sed pauperiem praetendis. Non opes a te hospes requirit, sed gratiam; non ornatum convivium, sed cibum obvium.

PL 14, 435D

人の住まいをすべて捨てるなら、我々は野獣の隠れ家、獣のねぐらを求めることになるのか。35. しかし、あなたは貧しさを口実にする。客があなたに求めるのは財産ではなく好意であり、飾り立てた宴ではなく、ありあわせの食事である。

De Abraham libri duo 1.5.14

14

Melior est, inquit, hospitalitas cum oleribus ad amicitiam et gratiam, quam si vitulos occidas ad praesepia cum inimicitiis (Prov. XV, 17) . Haec grata hominibus, et accepta Deo.

PL 14, 435D

聖書は言う。「野菜の料理でも、友情と好意をもってもてなす方が、憎しみをもって飼い葉桶のそばで子牛を屠るよりも善い」(箴言15:17)。これは人々に喜ばれ、神に受け入れられる。

De Abraham libri duo 1.5.15

15

Unde Dominus Jesus in Evangelio (Matth. X, 42) eum quicumque dederit hospiti potum aquae frigidae, coelestium asserit praemiorum non exsortem futurum. Denique Jacob oves adaquavit Rachel, et gratiam reperit, et uxorem acquisivit.

PL 14, 435D

それゆえ主イエスは福音書で(マタイ10:42)、客に冷たい水を一杯与える者は誰であれ、その者が天の報いにあずからぬことはないと断言している。実際、ヤコブはラケルの羊に水を飲ませて、好意を得、妻を得た。

De Abraham libri duo 1.5.16

16

Deinde qui scis an Deum suscipias, cum hospitem putas? Abraham dum peregrinantibus defert hospitium, Deum atque angelos ejus hospitio suscepit: quamvis et cum hospitem suscipis, suscipias Deum, sicut scriptum in Evangelio legis, dicente Domino Jesu: Hospes eram, et collegistis me . . . .

PL 14, 436A

そのうえ、あなたはどうして、客と思って迎える相手が神でないと知っているのか。アブラハムは旅人にもてなしを与えながら、神とその天使たちを宿に迎えた。あなたが客を迎えるときも、神を迎えているのである。福音書にこう書かれているのをあなたは読む。主イエスは言う。「私は旅人であったが、汝らは私を迎え入れた…。」

De Abraham libri duo 1.5.17

17

Quod enim uni horum minimorum fecistis, mihi fecistis (Matth. XXV, 35 et 40) . Unius horae hospitio vidua illa quae suscepit Eliam, et exiguo cibo pavit, perpetuum toto tempore famis invenit alimentum, et mercedem accepit mirabilem, ut numquam de hydria farina deficeret.

PL 14, 436A

「汝らがこの最も小さい者の一人にしたことは、私にしたのである」(マタイ25:35、40)。エリヤを迎え入れ、わずかな食物で養ったあのやもめは、一時間のもてなしによって、飢饉の間ずっと続く養いを見いだし、驚くべき報いを受けた。水がめの粉が尽きることがなかったのである。

De Abraham libri duo 1.5.18

18

Elisaeus quoque defuncti pignoris resuscitatione donata, solvit hospitii pensionem. 36. Non sola tamen facilitas susceptionis, sed etiam sedulitas suscipientis et affectus quaeritur. Utrumque te Abraham docet.

PL 14, 436B

エリシャもまた、亡くなった子を生き返らせて、宿の代価を支払った。36. しかし、求められるのは迎え入れる容易さだけではなく、迎える者の熱意と心づかいである。アブラハムはあなたにその両方を教える。

De Abraham libri duo 1.5.19

19

Cucurrit obviam, rogavit prior dicens: Domine, si inveni gratiam ante te, ne praeterieris servum tuum: sumatur aqua, et laventur pedes vestri, et refrigerate sub arbore: et sumam panem, et manducate, et post haec transietis: propter quod declinastis ad servum vestrum (Gen. XVIII, 3 et seq.) .

PL 14, 436B

彼は迎えに走り、自分から先に頼んで言った。「主よ、もし汝の前に恩寵を得たなら、汝の僕のそばを通り過ぎるな。水を取って来させ、汝らの足を洗わせよう。木の下で涼め。私はパンを取って来よう。食べよ。そののちに行くがよい。汝らは僕のもとに立ち寄ったのだから」(創世記18:3以下)。

De Abraham libri duo 1.5.20

20

Tres vidit, et unum Dominum appellavit, ipsius solius se servum fatetur. Deinde conversus ad duos quos ministros arbitrabatur, etiam ipsis deferre gestit obsequium, jam non jure debito servitutis obstrictus, sed blando sedulitatis nomine, usuque famulatus.

PL 14, 436B

三人を見て、一人を主と呼び、その者だけの僕だと告白している。それから、僕と思っていた二人に向き直って、彼らにも奉仕を捧げようとした。それはもはや僕の身分によって負う義務としてではなく、心づかいという親しみのある名のもとで、仕える習わしによってであった。

De Abraham libri duo 1.5.21

21

37. Et festinavit Abraham in tabernaculum ad Saram, et dixit ei: Festina et consperge tres mensuras similaginis, et fac subcinericia (Ibid., 6) . Bonus maritus exsortem religiosi muneris esse non patitur uxorem, nec avare sibi totum munus usurpat.

PL 14, 436C

37. 「アブラハムは急いで幕屋のサラのところへ行き、彼女に言った。急いで、上等の小麦粉を三升こねて、灰の下で焼くパンを作れ」(創世記18:6)。よい夫は、妻が敬虔な務めに与らずにいることを許さず、またその務め全体を、貪欲に自分のものにしてしまうこともしない。

De Abraham libri duo 1.5.22

22

Recte igitur et pietatis, et verecundiae causa servatur. Quod pietatis est, vult esse commune: quod pudoris est, integrum manet Sarae.

PL 14, 436C

だから、敬虔のためにも慎みのためにも、このようにするのは正しい。敬虔に属することは共有しようとし、恥じらいに属することはサラのもとに損なわれずに残る。

De Abraham libri duo 1.5.23

23

Ante tabernaculum vir hospitum explorat adventus: intra tabernaculum Sara tuetur feminae verecundiam, et opera muliebria tuto exercet pudore. Foris maritus invitat, intus Sara convivium adornat.

PL 14, 436C

幕屋の前では、男が客の到来をうかがう。幕屋の中では、サラが女としての慎みを守り、安全な恥じらいのもとに女の仕事をする。外では夫が招き、内ではサラが宴を整える。

De Abraham libri duo 1.5.24

24

Nec solum ipse festinat Abraham, sed etiam festinandum dixit uxori, sociam devotionis ostendens, nec fide disparem. 38. Consperge, inquit, tres mensuras similaginis, et fac subcinericia.

PL 14, 436C

アブラハム自身が急ぐだけでなく、妻にも急ぐようにと言った。彼女が献身を分かち合う者であり、信仰において劣らない者であることを示したのである。38. 「上等の小麦粉を三升こねて、灰の下で焼くパンを作れ」と彼は言う。

De Abraham libri duo 1.5.25

25

Graece. ἐγκρύφια dicuntur, hoc est, abscondita; eo quod latere debeat omne mysterium, et quasi operiri fido silentio, ne profanis temere divulgetur auribus. Hoc pascitur divina majestas, hunc epulatur affectum, qui parcus loquendi sit, nec sacra in medium ferat.

PL 14, 436D

ギリシア語では「エンクリュピア」と呼ばれる。すなわち隠されたものである。あらゆる奥義は隠されているべきであり、いわば忠実な沈黙で覆われ、俗な耳に軽々しく漏らされてはならないからである。神の威厳はこれを糧とし、これを宴として喜ぶ。語ることに控えめで、聖なるものを人前に持ち出さない心を喜ぶのである。

De Abraham libri duo 1.5.26

26

Breviter autem fidei mysterium docet Sara, unius similaginis tres mensuras faciens, quae typum Ecclesiae habet cui dicitur: Laetare sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis (Esai. LIV, 1) .

PL 14, 436D

サラは、同じ一つの小麦粉から三升を作ることによって、信仰の奥義を簡潔に教える。それは教会の予型であり、教会にはこう言われる。「喜べ、産まない不妊の女よ。声を上げて叫べ、産みの苦しみを知らない女よ」(イザヤ54:1)。

De Abraham libri duo 1.5.27

27

Haec est enim quae intimo fidem spiritu fovet, ejusdem divinitatis asserens Trinitatem, pari quadam mensura atque reverentia Patrem, Filiumque, et sanctum adorans Spiritum, et majestatis unitate concelebrans, personarumque proprietate distinguens, hac devotionem tuam fidei assertione consperge.

PL 14, 437A

教会こそ、最も内なる霊で信仰を温めるものである。同一の神性の三位一体を主張し、いわば等しい量と敬意をもって、父と子と聖なる霊を礼拝し、威厳の一体性において共に祝い、ペルソナの固有性において区別する。この主張で、あなたの献身をこねよ。

De Abraham libri duo 1.5.28

28

39. Mulier similaginem offerat, hoc est, interiora spiritalis frumenti vel grani illius de quo dictum est, quod nisi in terram ceciderit, nullum fructum afferat.

PL 14, 437A

39. 女は小麦粉を差し出すがよい。すなわち、霊的な麦、あるいはあの一粒の麦の内側のものである。それについては、地に落ちなければ、何の実も結ばないと言われている。

De Abraham libri duo 1.5.29

29

Unde et prima vidit Maria Dominicae resurrectionis mysterium, et festinavit non passim omnibus, sed solis Petro et Johanni intimare sacrae salutis nuntium.

PL 14, 437A

それゆえ、マリアも主の復活の奥義を最初に見て、救いの聖なる知らせを、手当たり次第にすべての人にではなく、ペトロとヨハネだけに急いで知らせた。

De Abraham libri duo 1.5.30

30

Vir currat ad boves, sumat vitulum, et sacramentum Dominicae passionis festinato impiger studio, non lento otio remissus accipiat, tradat illud puero qui innocentiam tenerae servet aetatis, dolum nesciat, referire non noverit, incorrupti corporis castimoniam custodiat.

PL 14, 437B

男は牛のところへ走り、子牛を取れ。そして主の受難の秘跡を、急ぐ熱心さをもって、のろのろと怠けることなく受け取り、それを少年に渡せ。その少年は、幼い年頃の無垢を保ち、欺きを知らず、やり返すことを知らず、損なわれていない体の貞潔を守る者である。

De Abraham libri duo 1.5.31

31

De quo ait Dominus Jesus: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum (Matth. XVIII, 3) .

PL 14, 437B

この少年について主イエスは言う。「汝らが回心して、この子どものようにならなければ、天の国に入ることはない」(マタイ18:3)。

De Abraham libri duo 1.5.32

32

Huic puero et similibus ejus etiam sanctus David divinae laudationis dispensat officium dicens: Laudate, pueri, Dominum (Ps. CXII, 1) . 40. Nec illud otiosum, quod cucurrit ad boves, tenerum vitulum et bonum sumpsit, et cum lacte apposuit.

PL 14, 437B

聖なるダビデも、この少年とその同類に、神への賛美の務めを割り当てて言う。「少年たちよ、主を賛美せよ」(詩篇112:1)。40. また、彼が牛のところへ走り、柔らかくよい子牛を取り、乳と共に出したのも理由のないことではない。

De Abraham libri duo 1.5.33

33

Denique et in Exodo cum pascha Domini declararet, ait Moyses: Agnus sine macula, mundus, consummatus, anniculus, masculus erit vobis ab ovibus et hoedis. Sumetis et occidetis, inquit, illum tota multitudo synagogae ad vesperum (Exod. XII, 5) .

PL 14, 437B

実際、出エジプト記でも、モーセは主の過越を告げて言う。「傷のない、汚れのない、完全な、一歳の雄の子羊を、羊とヤギの中から汝らのために取れ。集会の全群衆は、夕方にそれを取って屠れ」(出エジプト記12:5)。

De Abraham libri duo 1.5.34

34

Unde et hic meridies esse describitur, quando Abraham Domino offert hospitium. Sed ad coenam vitulus immolatur, et cum lacte manducatur, hoc est, non in sanguine, sed cum fidei puritate. Bonus vitulus, ut pote qui peccata dilueret.

PL 14, 437C

それゆえここでも、アブラハムが主にもてなしを捧げる時は真昼であったと書かれている。しかし子牛は夕食のために屠られ、乳と共に食べられる。すなわち血のうちにではなく、信仰の清さと共に食べられる。この子牛は善い子牛であり、罪を洗い流す者だからである。

De Abraham libri duo 1.5.35

35

Tener, quia non dura cervice, sed molli jugum legis agnovit, crucis patibulum non recusavit. Et merito tener, de cujus capite et pedibus et internis nihil relictum est, et os non est contritum ab eo, sed totus epulantium cibo cessit.

PL 14, 437C

柔らかいというのは、頑なな首ではなく、柔らかい首で律法の軛を知り、十字架の磔刑台を拒まなかったからである。まさに柔らかいと言うにふさわしい。その頭も足も内臓も何一つ残されず、骨は砕かれず、すべて食べる者たちの食物となったからである。

De Abraham libri duo 1.5.36

36

Talem nobis Legis figuravit umbra, talem veritas Evangelii demonstravit (Joan. XIX, 36) . 41. Manducaverunt, inquit, illi: Abraham autem stabat sub arbore (Gen. XVIII, 8) . Advertimus humilitatis officium commendare humilitatem.

PL 14, 437C

そのような子牛を、律法の影が我々のために象り、福音の真理が示した(ヨハネ19:36)。41. 「彼らが食べているあいだ、アブラハムは木の下に立っていた」(創世記18:8)。我々は、へりくだりの務めがへりくだりを推奨していることに気づく。

De Abraham libri duo 1.5.37

37

Abraham stabat, et tu primam accubitionis partem occupas? Denique ea humilitas invenit gratiam, ut promitteretur ei filius. 42. Dixit autem ad illum: Ubi est Sara uxor tua? Qui respondit, et dixit: Ecce in tabernaculo (Ibid., 9) .

PL 14, 437D

アブラハムは立っていたのに、あなたは食卓の上席を占めるのか。実際、そのへりくだりが恩寵を得たので、彼に子が約束された。42. 「彼は彼に言った。汝の妻サラはどこにいるか。彼は答えて言った。見よ、幕屋の中にいます」(創世記18:9)。

De Abraham libri duo 1.5.38

38

Numquid ignorabat Dominus qui in posterioribus Sodomorum futura excidia denuntiat, ubi Sara esset?

PL 14, 437D

のちにソドムの滅びを告げる主が、サラのいる場所を知らなかったのだろうか。

De Abraham libri duo 1.5.39

39

Non ignorabat: sed docere nos voluit, quantus pudor esse debeat feminarum; ne procaci occursu hospitum in se oculos inflectant; salva verecundia ministerium suum exerceant.

PL 14, 438A

知らなかったのではない。女の恥じらいがどれほどであるべきかを、我々に教えようとしたのである。女は厚かましく出てきて、客の目を自分に向けさせてはならない。慎みを保ったまま、自分の務めを果たすべきである。

De Abraham libri duo 1.5.40

40

Abraham quoque auribus tuis ingerit in tabernaculo Saram degere; ut discas quid ab uxore exigas. Provectiore aetate jam Sara juvenilem custodit verecundiam, ideo Dominus spopondit ei filium. Defecerant, inquit, Sarae fieri muliebria (Ibid., 11) .

PL 14, 438A

アブラハムも、サラが幕屋の中にいることをあなたの耳に入れる。それは、あなたが妻に何を求めるべきかを知るためである。年を重ねてもなお、サラは若い女の慎みを守っていた。だから主は彼女に子を約束した。「サラには女のならわしが絶えていた」(創世記18:11)。

De Abraham libri duo 1.5.41

41

Non otiose additum, ne putares femineae adhuc possibilitatis fuisse, ut pareret. 43. Risit autem Sara (Ibid., 10) . Quod indicium futuri magis, quam incredulitatis arbitror.

PL 14, 438A

これは理由なく付け加えられたのではない。彼女に産むことがまだ女の身として可能であったと、あなたが思わないようにするためである。43. 「サラは笑った」(創世記18:10)〔底本は 18:10。18:12 の誤りか〕。私はこれを、不信仰のしるしというよりも、未来のしるしと考える。

De Abraham libri duo 1.5.42

42

Risit enim, licet adhuc nesciens quid rideret, quod publicam esset in Isaac paritura laetitiam. Ideo negavit se risisse, quia ignoravit: ideo risit, quia prophetavit.

PL 14, 438A

彼女はなお何を笑っているのか知らなかったが、笑った。イサクにおいて、公に喜びを産むことになるからである。自分が笑ったことを否んだのは、知らなかったからであり、笑ったのは、預言したからである。