De Abraham libri duo 2.4.1
Abraham ubi commoratus esset in deserto quo mentis tranquillitas adumbratur, in Aegyptum quae tentatio est, descendit fame compulsus. Cur ibi Saram sororem appellaverit, non uxorem?
PL 14, 461Aアブラハムは、精神の静けさが影によって示されている荒れ野に留まったのち、飢えに迫られて、試練であるエジプトに下る。なぜ彼はそこでサラを妻ではなく姉妹と呼んだのか。
De Abraham libri duo 2.4.2
Hanc dum Pharao cum objurgatione marito reddit, mentem continentiae renuntiantem signat. 13. Et abiit Abraham, et demoratus est in deserto (Ibid., 9) .
PL 14, 461Aファラオが叱責とともにサラを夫に返すのは、節制を捨てる精神を表す。13. 「そしてアブラハムは去って、荒れ野に留まった」(創世記12:9)。
De Abraham libri duo 2.4.3
Tunc probatur mens, quando in quodam deserto est, ubi nulla cupiditatum lascivia, nulla abundantia pecuniae, nullus sumptus luxuriae.
PL 14, 461B精神が試されるのは、ある種の荒れ野にいるときである。そこには欲望の放縦もなく、金銭の豊かさもなく、奢侈の浪費もない。
De Abraham libri duo 2.4.4
Utinam in hoc deserto esse possim, destitutus ab omni incentivo cupiditatum, derelictus ab omni delinquendi studio, exspoliatus jactantia et tumore.
PL 14, 461B願わくは、この荒れ野に私がいることができるように。欲望のあらゆる刺激から引き離され、罪を犯そうとするあらゆる熱意から見捨てられ、虚栄と思い上がりを剥ぎ取られて。
De Abraham libri duo 2.4.5
Sed quia vel Deus nos tentari patitur, vel tentator incursat, cum sibi videtur in deserto mens esse quieta ab omni terrenarum voluptatum appetentia, in Aegyptum impellitur, ubi compungi possit.
PL 14, 461Bしかし、神が我々の試みられるのを許すか、あるいは試みる者が襲いかかるかして、精神が荒れ野において、地上の快楽へのあらゆる欲求から離れて静かであるように見えるときに、精神はエジプトへと駆り立てられる。そこで刺し通されうるのである。
De Abraham libri duo 2.4.6
Stimulus enim mentis caro nostra est, et passiones ejus compunctiones sunt nostrae. Ipsa est Aegyptus nostra, hoc est, caro nostra, ipsa est afflictio. In hanc descendit mens nostra, quando cogitat quae carnalia sunt.
PL 14, 461B精神の刺しとなるのは我々の肉であり、その情念は我々にとって刺し通されることである。これこそ我々のエジプトであり、すなわち我々の肉であり、これこそ苦難である。我々の精神は、肉的なことを思うとき、そこへ下る。
De Abraham libri duo 2.4.7
Tunc autem ascendit, quando invisibilia desiderat. Ideo et Abraham dicitur descendisse in Aegyptum, ut affligeretur. Patitur hoc mens nostra, interdum separat se a copore, secernit ut singulariter agat, incorporalibus intendere atque adhaerere cupiens.
PL 14, 461Cそして、見えないものを望むとき、上る。それゆえ、アブラハムもまた、苦しめられるためにエジプトに下ったと言われる。我々の精神はこれを被る。ときに精神は体〔底本は copore。corpore の誤りと読む〕から自らを離し、分かって、単独で働くようにして、非物体的なものに心を向け、それに結びつこうと望む。
De Abraham libri duo 2.4.8
Interdum propter colligationem animae et corporis inclinatur ad carnales voluptates quibus infirma subjicitur, fortior non tenetur. Afflictationes igitur forti viro coronae sunt, invalido infirmitates sunt.
PL 14, 461Cときには、魂と体の結びつきのゆえに、肉的な快楽に傾く。弱い精神はその快楽に屈するが、強い精神は捕えられない。したがって、苦難は強い人には冠であり、弱い者には病弱である。
De Abraham libri duo 2.4.9
Unde et ille non timebat afflictationes quibus probaretur merito, qui dicit: Nam et cum venissemus in Macedoniam, nullamque requiem habuit caro nostra: sed in omnibus sumus afflictati: foris pugnae, intus timores (II Cor. VII, 5) .
PL 14, 461Cそれゆえ、苦難によって正当に試されることを恐れなかった人は言う。「我々がマケドニアに来たときも、我々の肉は少しも安らぎを得ず、あらゆることで我々は苦しめられた。外には戦い、内には恐れがあった」(二コリント7:5)。
De Abraham libri duo 2.4.10
14. Sed ut descenderet in Aegyptum fames coegit (Gen. XII, 10) . Exoritur enim saeva mentis fames, quando appetentia carnis hujus exundat, et exspectatae aquae saluti adversae sunt.
PL 14, 461D14. 「しかし飢えが、エジプトに下るよう彼を強いた」(創世記12:10)。精神の猛烈な飢えが起こるのは、この肉への欲求があふれ出し、待ち望まれた水が救いに背くものとなるときである〔exspectatae aquae の係りは定かでない。待ち望まれた水が、と取った〕。
De Abraham libri duo 2.4.11
Redigunt nos in angustias corporis, cum habendi cupiditas irrepit, luxuria suavitati est, cordi jactantia. Tentamur omnes. Inflectitur etiam sobrius animus, descendit in Aegyptum, hoc est in afflictionem corporis.
PL 14, 461D所有への欲が忍び込み、奢侈が甘美に、虚栄が心にとって快いものとなるとき、それらは我々を体の窮屈さへと追い込む。我々はみな試みられる。慎み深い心でさえ曲げられ、エジプトに、すなわち体の苦難に下る。
De Abraham libri duo 2.4.12
Sic tamen descendit, ut quasi advena ad tempus incolere, non quasi civis possidere videatur. Justus enim dixit: Advena sum in terra hac (Ps. CXVIII, 19) . Et alibi: Heu me, quod incolatus meus prolongatus est (Ps. CXIX, 5) .
PL 14, 462Aただし、下るにしても、一時のあいだ寄留する旅人として住むのであって、市民として所有するようには見えない。義人はこう言ったからである。「私はこの地では寄留者である」(詩篇118:19)。また別の箇所では、「ああ、私の寄留は長引いてしまった」(詩篇119:5)。
De Abraham libri duo 2.4.13
15. Descendens autem Abraham in Aegyptum (Gen. XII, 11) , hoc est, ad feros et barbaros mores, qui virtuti deferre nescirent; ne nocerent per invidiam, dixit Sarae, ne se uxorem ejus diceret, sed sororem appellaret.
PL 14, 462A15. 「アブラハムはエジプトに下って」(創世記12:11)、すなわち、徳に敬意を払うことを知らない荒々しく粗野な風習の中に下って、嫉妬から害を加えられないように、サラに、自分の妻と言わず、姉妹と呼ぶようにと告げた。
De Abraham libri duo 2.4.14
Et hinc grande virtutis mysterium, cui cito invidetur. Et ideo ut invidiam reprimat, humiliorem se praestare debet. Non sibi principatum super omnes vindicet: non sibi soli sapientiam quasi praecipuam arroget. Haec est quam sibi Salomon uxorem acquisivit.
PL 14, 462Aここから、徳の大いなる奥義が出てくる。徳は、すぐに妬まれるものである。それゆえ、妬みを抑えるためには、自らをいっそう低く示さねばならない。すべての人の上に首位を自分のものと主張してはならず、自分一人に知恵を、あたかも格別のものであるかのように、取り込んではならない。これこそ、ソロモンが自分のために妻として得たものである。
De Abraham libri duo 2.4.15
Uxor enim praecipue est uni debita. Itaque omnes cupiunt tali se copula dignos videri, ut doleant aliquem sibi praeferri. Quis tanta solus potiatur pulchritudine? Soror autem quodam vel jure germanitatis, vel nomine plerisque sociatur.
PL 14, 462B妻は、とりわけ一人の者に属するものだからである。それゆえ誰もが、そのような結びつきにふさわしい者と見られたがり、誰かが自分より先に選ばれると悲しむ。これほどの美を、独りで所有できる者がいるだろうか。これに対し姉妹は、血縁の権利によって、あるいは名によって、多くの者と結ばれている。
De Abraham libri duo 2.4.16
Et ideo verum amatorem suum integrum ab injuria reservat. 16. Unde videntes eam Aegyptii (Gen. XII, 15) , qui non possent discernere, nec virtutis formam cognoscere, vulgari aestimantes judicio, induxerunt ad tyrannum, hoc est, ad mentem superbam quae pondus sapientiae non sustinuit, et ideo afflictata est.
PL 14, 462Bそれゆえ〔姉妹と呼ばれる徳は〕、自分の真の愛する者を、害から守って無傷に保つのである。16. 「そこで、エジプト人たちは彼女を見て」(創世記12:15)、見分けることも徳の姿を知ることもできず、世間並みの判断で見なして、彼女を暴君のもとに、すなわち知恵の重みに耐えなかった傲慢な精神のもとに連れて行き、それゆえその精神は苦しめられた。
De Abraham libri duo 2.4.17
Etenim cum animam improbam virtutis intraverit sermo, redarguit eam culpae, errorisque pudore afficit, et prolapsionis torquet dolore.
PL 14, 462Bじっさい、徳の言葉が邪悪な魂の中に入ると、それは魂を罪で責め、誤りの恥を負わせ、転落の痛みで苛む。
De Abraham libri duo 2.4.18
Namque dum in quadam sumus delinquendi libidine, nebulis quibusdam insipientiae mens obducitur, et fumo quodam iniquitatis oculi ejus caligantur; ne videat eorum, quae concupiscit, deformitatem.
PL 14, 462B我々が罪を犯そうとする何らかの欲情にとらわれているあいだは、愚かさの霧に精神が覆われ、不正の煙によってその目がかすむ。自分が欲するものの醜さを見ないようにするためである。
De Abraham libri duo 2.4.19
Sed cum omnis nebula transierit, et sapientiae fulgore fulserit, gravia tormenta exercentur in quodam male conscii secretario. Itaque gravior nostra mens judex est conscientiae reatu, et judicio poenitentiae.
PL 14, 462Cしかしすべての霧が過ぎ去り、知恵の輝きが閃くと、疚しい良心を持つ者の密室で重い責め苦が行われる。こうして我々の精神は、良心の咎めと後悔の裁きによって、いっそう厳しい裁き手となる。
De Abraham libri duo 2.4.20
Quod si vel aegra per culpam, vel invalida per infirmitatem, non potuerit ferre ac perpeti virtutis praesentiam, dimittit eam, atque a se relegat, nec patitur eam volvi in se, et adhaerere cogitationibus suis.
PL 14, 462Cもし精神が、罪のために病んでいるか、弱さのために力がなくて、徳が現に在ることに耐えられないなら、徳を去らせて自分から遠ざけ、自分の内で転がされることも、自分の思いにとりつくことも許さない。
De Abraham libri duo 2.4.21
Et ut infirmiores oculi lucem refugiunt, ita mens invalida sapientiae fulgorem non sustinet. Tales erant Geraseni qui rogabant ut transiret de finibus eorum Dominus Jesus (Matth. VIII, 34). 17. Denique et iste rex Aegypti ait ad Abraham: Quid hoc fecisti mihi?
PL 14, 462C弱い目が光を避けるように、力なき精神は知恵の輝きに耐えない。ゲラサ人たちはそのようであり、彼らは主イエスに自分たちの境から去るようにと願った(マタイ8:34)。17. そしてまた、このエジプトの王もアブラハムに言う。「汝は私に何ということをしたのか」。
De Abraham libri duo 2.4.22
Quare non dixisti mihi, quia uxor tua est? sed dixisti quia soror tua est, et sumpseram mihi uxorem. Et nunc ecce mulier tua ante te, accipe, et recurre hinc (Gen. XII, 18 et 19) .
PL 14, 462D「なぜ、これは汝の妻だと私に言わなかったのか。汝は、これは汝の姉妹だと言い、私は彼女を妻としてめとってしまった。さあ、汝の妻が汝の前にいる。連れて行き、ここから去れ」(創世記12:18, 19)。
De Abraham libri duo 2.4.23
Intueamur animo intemperantem aliquem qui intuitus castitatis gratiam quodam captus ejus decore sequendam putet.
PL 14, 462Dある放埒な者を心に思い描こう。その者は貞潔の恩寵を見て、その美しさにとらえられ、追い求めるべきものと考える。
De Abraham libri duo 2.4.24
Deinde pedissequas ejus nesciens quibus comitata incedit, et stipata advenit, sobrietatem scilicet, modestiam ac verecundiam, parcimoniam cibi, fugam lasciviae, procacitatis, petulantiae, cautionem seriam, sollicitam custodiam, subito aut ebrietatis succensus calore, aut ipsius carnis aestu, aut occursu formae decentioris nequaquam se teneat, nec legi carnis repugnet; nonne dicit: Putavi rem faciliorem, castimoniam sequi: supra humeros meos, supra vires meas est.
PL 14, 462D次に、貞潔がどのような侍女たちを伴って歩み、取り巻かれてやって来るかを、彼は知らない。すなわち、節度、慎み、恥じらい、食の倹約、放縦と無遠慮と不遜からの遠ざかり、真剣な用心、気を抜かぬ見張りである。やがて突然、酒の熱に燃えるか、肉そのものの火照りに燃えるか、より好ましい姿に出会うかして、自らを少しも抑えられず、肉の法に逆らえなくなる。そのとき彼は言わないだろうか。「貞潔を追い求めることは、もっと易しいことだと思っていた。それは私の肩に余り、私の力に余る」。
De Abraham libri duo 2.4.25
Rarus cui ista jungantur. Vale, castitas, recede, recede de finibus sensuum meorum. Recurre cito eo unde huc venisti: non sustineo praesentiam tuam, affligor gravibus quaestionibus, dum tenendam te arbitror, quam tenere non possum.
PL 14, 463A「これらを兼ね備える者はまれだ。さらば、貞潔よ、去れ、私の感覚の境から去れ。来たところへ急いで戻れ。私は汝の臨在に耐えない。汝を保つべきだと考えながら保つことができないために、重い問いに苦しめられている」。
De Abraham libri duo 2.4.26
18. Conversus deinde ad aliquem monitorem sui, qui studuerit in ejus mentem inducere assuetudinem castimoniae, allegans non arduam fore, nec impossibilem, sed pluribus sociam, finitimam studiosis, convenientem voluntariis, Quid hoc, inquit, fecisti mihi?
PL 14, 463A18. それから彼は、自分に忠告する者――貞潔の習慣をその精神に導き入れようと努め、それは険しくも不可能でもなく、多くの者とともにあり、熱心な者に近く、自ら望む者にふさわしいと説いた者――のほうを向いて、言う。「汝は私に何ということをしたのか」。
De Abraham libri duo 2.4.27
Quare non dixisti mihi quia uxor tua est? Hoc est, quae non perfunctorie, sed legitimo teneatur conjugio, secum maximam vehat dotem, quae invehat gravia onera matrimonii, et durae fenus conjunctionis: sed dixisti sororem, nullis astrictam legibus, et naturae sociam, non jure aliquo dotalis census superbam ac potentem.
PL 14, 463B「なぜ、これは汝の妻だと私に言わなかったのか」。すなわち、おざなりにではなく正当な婚姻によって保たれ、最大の持参金を携え、婚姻の重い負担と、厳しい結びつきの利息を持ち込む者だ、と。「そう言わず、汝は姉妹と言った」。いかなる法にも縛られず、自然の仲間であり、持参財産の何らかの権利によって高ぶり力を振るうこともない者だ、と。
De Abraham libri duo 2.4.28
Itaque imprudens onerum ejus copulandam eam mihi et tenendam putaveram, sed intellexi quod pondus sit in ea et sarcina. Ecce mulierem tuam, id est, ecce persuasio tua ante te, accipe, et recurre. Nolo ante me sit, nolo in meis cogitationibus.
PL 14, 463B「そのため私は、その負担を知らぬまま、彼女を自分に結びつけ、保つべきだと考えていた。だが、彼女には重荷と荷物があるのを悟った。見よ、汝の妻を」、すなわち、見よ、汝の説得を、「汝の前に。連れて行き、去れ。私の前に置くことは望まない。私の思いの中に置くことも望まない」。
De Abraham libri duo 2.4.29
Tolle te hinc cum tuis consiliis, cum tua admonitione, cito tolle, cito recurre, moras tuas non fero, afflictiones sunt mihi: satis est, quod ante deceptus sum.
PL 14, 463C「汝の計らいとともに、汝の勧告とともに、ここから去れ。急いで去れ、急いで戻れ。汝が留まることに私は耐えない。それは私にとって苦難である。以前に欺かれたことで、もう十分だ」。
De Abraham libri duo 2.4.30
Et misit alumnos suos quibus vagatur plerumque mens intemperantior, volvens animo cogitationes luxuriae, ambitionis, avaritiae, et diversas illecebras offendens; ut eliminarent, ac longe propellerent castimoniam, ne recursum faceret in eos fines quibus fuerat expulsa; quo secura jam et arbitrii serioris libera, in peccatis suis redargui non formidaret.
PL 14, 463Cそして彼は、自分の従者たち〔alumnos。原義は養い子。放埒な精神が養っている奢侈・野心・貪欲などの思いを、創世記12:20 のファラオの家来になぞらえたものと取った〕を遣わした。放埒な精神はたいていそれらを伴ってさまよい、奢侈、野心、貪欲の思いを心の中で転がし、さまざまな誘惑にぶつかる。彼らが貞潔を追い出し、遠くへ押しやるためであり、貞潔が、いったん追い払われたその境へ再び戻ってこないようにするためである。そうすれば彼は安心し、いっそう真剣な判断から解き放たれて〔arbitrii serioris は「後の判断」とも読める〕、自分の罪について咎められることを恐れなくなる。