De Abraham libri duo 1.4.1
Abraham ab adulterii crimine ob susceptum ex ancilla filium defenditur: nempe quod ab humana fragilitate non esset immunis, et tunc Chaldaeorum superstitiones vix reliquisset: deinde quod in legem ut pote necdum latam non peccaverit: postea quod non libidine, sed amore prolis inductus sit; ubi multa contra adulterium disputantur: defenditur ultimo quod illud ipsum mysterium non peccatum fuerit.
PL 14, 428Cアブラハムは、女奴隷から子を儲けたことについて、姦淫の罪から弁護される。すなわち、彼は人間の弱さを免れていたのではなく、そのころはカルデア人の迷信をようやく離れたばかりであったこと。次に、まだ与えられていない律法に対しては罪を犯していないこと。さらに、情欲ではなく子孫への愛に導かれたこと。ここでは姦淫に反対して多くのことが論じられる。最後に、その事そのものが罪ではなく奥義であったことが弁護される。
De Abraham libri duo 1.4.2
Ad extremum quaeritur an decuerit circumcisionem institui postea revocandam, et minimum in se perfectionis continentem. 22. Sed fortasse dicat aliquis: Quomodo Abraham nobis imitandum proponis, cum de ancilla susceperit filium?
PL 14, 428C最後に、割礼が、のちに廃されるべきものとして、またそれ自体に完全さをほとんど含まないものとして、定められたのがふさわしかったかどうかが問われる。22. しかし、おそらく誰かが言うだろう。「あなたはなぜ、女奴隷から子を儲けたアブラハムを、我々が倣うべき者として示すのか。」
De Abraham libri duo 1.4.3
Aut quid sibi vult hoc esse, ut tantus vir huic errori fuerit obnoxius, cujus tanta opera miramur? Et ideo ne quodam more navigantium locum hunc quem plerique vadosum putant, declinasse videamur, rationem ejus explanare cordi est.
PL 14, 428D「また、その業を我々がこれほど賞賛する偉大な人が、この過ちに陥っていたとは、どういうことか。」航海者たちの習いのように、多くの人が浅瀬だと考えるこの箇所を我々が避けたと見えないように、その理由を説き明かしたいと思う。
De Abraham libri duo 1.4.4
Non abnuo quod Abraham de ancilla susceperit filium; ut cognoscas quoniam non superioris cujusdam naturae ac substantiae fuit Abraham, sed unus e numero et fragilitate universorum hominum.
PL 14, 429Aアブラハムが女奴隷から子を儲けたことを、私は否定しない。それは、あなたが、アブラハムがより高い何らかの本性や実体の者ではなく、すべての人間の数に入る一人であり、人間の弱さを共にしていたことを知るためである。
De Abraham libri duo 1.4.5
Denique et de regione Chaldaeorum vocatus est, quos superstitioni vanae intentos esse magis quam caeteros accepimus; et ideo majorem invenit gratiam apud Deum, quia superioribus renuntiavit, ad priora se extendit, ut sequeretur Deum.
PL 14, 429A実際、彼はカルデア人の地方から召されたが、カルデア人は他の者たちよりも空しい迷信に熱心であったと我々は聞いている。それゆえ彼は、神のもとでいっそう大きな恩寵を見いだした。以前のものを捨て、前にあるものに身を伸ばして、神に従ったからである。
De Abraham libri duo 1.4.6
Propositus est enim ad imitandum tibi, ut et tu advertas, quod si peccatis renunties, possis emereri Domini misericordiam.
PL 14, 429A彼はあなたに、倣うべき者として示されたのである。あなたもまた、罪を捨てるなら、主の憐れみを得ることができると気づくためである。
De Abraham libri duo 1.4.7
23. Movere tamen aliquos potest, quod jam cum Deo loquebatur, et ad ancillam introivit, sicut scriptum est: Quia dixit Sara ad Abram: Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: intra ergo ad ancillam meam, ut filios facias ex illa (Gen. XVI, 2; 32, q. 4, c. Dixit Sara) .
PL 14, 429A23. しかし、彼がすでに神と語っていたのに、女奴隷のもとへ入ったことは、ある人々を動揺させうる。書かれているとおりである。「サラはアブラムに言った。見よ、主は私を閉ざして、産めないようにした。それゆえ、私の女奴隷のところへ入れ。彼女によって子らをもうけよ」(創世記16:2、『教令集』第2部第32事例第4問題「Dixit Sara」法文)〔教会法の引照〕。
De Abraham libri duo 1.4.8
Et ita factum est. Sed consideremus, primum quia Abraham ante legem Moysis, et ante Evangelium fuit: nondum interdictum adulterium videbatur. Poena criminis ex tempore legis est, quae crimen inhibuit: nec ante legem ulla rei damnatio est; sed ex lege.
PL 14, 429Bそして、そのとおりになった。しかし、まず、アブラハムがモーセの律法より前、福音より前にいたことを考えよう。姦淫はまだ禁じられていないと見られていた。罪の刑罰は、その罪を禁じた律法の時から生じる。律法の前には、いかなる罪の断罪もなく、断罪は律法から生じる。
De Abraham libri duo 1.4.9
Non ergo in legem commisit Abraham, sed legem praevenit. Deus in paradiso licet conjugium laudaverit (Gen. I, 28) non adulterium damnaverat. Non vult enim mortem peccatoris, et ideo quod praemii est pollicetur: quod poenae, non exigit.
PL 14, 429Bしたがってアブラハムは、律法に対して罪を犯したのではなく、律法に先んじていた。神は楽園で結婚を称えたが(創世記1:28)、姦淫を断罪してはいなかった。神は罪人の死を望まない。それゆえ、報いに属することは約束し、刑罰に属することは要求しない。
De Abraham libri duo 1.4.10
Mavult enim mitibus provocare, quam terrere saevioribus. Et tu peccasti cum gentilis esses, habes excusationem: venisti ad Ecclesiam, audisti legem: Non adulterabis (Exod. XX, 14) , jam excusationem delicti non habes.
PL 14, 430A実際、神は、厳しいもので脅すより、穏やかなものによって促すことを望む。あなたも、異邦人であったときに罪を犯したのなら、弁解の余地がある。しかしあなたは教会に来て、律法を聞いた。「姦淫してはならない」(出エジプト記20:14)。もはや罪の弁解はない。
De Abraham libri duo 1.4.11
Tamen quoniam cum his mihi sermo est, qui ad gratiam baptismatis nomen dederunt, si quis tantum crimen fecit, sciat sibi tribuendam veniam; sed quasi ei qui crimen commiserit, in reliquum tamen abstinendum noverit.
PL 14, 430Aそれでも、私が語っているのは、洗礼の恩寵に名を連ねた人々に対してであるから、もしこのような大きな罪を犯した者がいれば、赦しが自分に与えられるべきことを知るがよい。しかし同時に、罪を犯した者として、今後は慎まねばならないことも知るがよい。
De Abraham libri duo 1.4.12
Denique illi adulterae quam in Evangelio obtulerunt scribae Pharisaeorum, ignovit quidem Dominus superiora, sed ait: Vade, et amodo vide ne pecces (Joan. VIII, 11) . Quod cum illi dicit, tibi dicit. Fecisti gentilis adulterium, fecisti catechumenus?
PL 14, 430A実際、福音書で、ファリサイ派の書記たちが差し出した姦淫の女に対しても、主は以前のことは赦したが、こう言った。「行け。今からは罪を犯さぬよう気をつけよ」(ヨハネ8:11)。彼が彼女に言ったことは、あなたに言ったのである。あなたは異邦人のときに姦淫をしたか。洗礼志願者のときにしたか。
De Abraham libri duo 1.4.13
Ignoscitur tibi, remittitur tibi per baptismum. Vade, et post haec vide ne pecces. Habes unam Abrahae defensionem.
PL 14, 430Aあなたは赦される。洗礼によってあなたに赦しが与えられる。行け、そしてこののちは、罪を犯さぬよう気をつけよ。これが、アブラハムのための第一の弁護である。
De Abraham libri duo 1.4.14
24. Secunda illa est, quod non ardore aliquo vagae succensus libidinis, non petulantis formae captus decore, ancillae contubernio conjugalem posthabuit thorum, sed studio quaerendae posteritatis et propagandae sobolis.
PL 14, 430B24. 第二の弁護は次のことである。彼が女奴隷との同居のために夫婦の寝床を後回しにしたのは、さまよう情欲の何らかの熱に燃え立たされたからでも、放埒な美貌の魅力に捕らえられたからでもなく、子孫を求め、子らを増やそうとする熱意からであった。
De Abraham libri duo 1.4.15
Adhuc post diluvium raritas erat generis humani: erat etiam religionis, ne quis non reddidisse debitum videretur naturae.
PL 14, 430B洪水のあと、なお人類は少なかった。それはまた信心の務めでもあった。誰も自然に対する負債を返さなかったと見られることのないようにである〔erat etiam religionis は、子をもうけることが宗教上の務めでもあった、の意に取った〕。
De Abraham libri duo 1.4.16
Denique et Lot sancti filiae hanc causam quaerendae posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum; et ideo publici muneris gratia privatam culpam praetexuit.
PL 14, 430B実際、聖なるロトの娘たちにも、人類が絶えないようにと、子孫を求めるこの理由があった。それゆえ、この理由は、公の務めのためという名目で、私的な過ちを覆い隠したのである。
De Abraham libri duo 1.4.17
Nec otiosum est quod uxor auctor facti inducitur; ut excusetur maritus, ne vago raptus errore credatur: simul ut discant mulieres diligere viros, nec agitari vana suspicione pellicatus, aut invidere privignis, si ipsae liberos non susceperint.
PL 14, 430B妻が行為の発案者として導入されていることも、無意味ではない。夫が弁護されるためであり、夫がさまよう迷いにさらわれたとは思われないようにするためである。同時に、女たちが夫を愛することを学び、妾の疑いというむなしい疑いに揺さぶられたり、自分に子ができなかったときに継子たちを妬んだりしないようにするためである。
De Abraham libri duo 1.4.18
Uxori bonae cordi erat excusare apud virum sterilitatem suam; et ne causa esset viro quod is liberos non haberet, suadet ut intraret ad ancillam. Hoc fecit Lia, hoc Rachel postea. Disce mulier zelum deponere, qui saepe mulieres in furorem incitat.
PL 14, 431A善き妻は、自分の不妊を夫の前で弁明することを心にかけた。そして、自分が、夫に子がないことの原因とならないように、女奴隷のもとへ入るよう勧める。レアもそうし、のちにはラケルもそうした。女よ、嫉妬を捨てることを学べ。それはしばしば女たちを激情に駆り立てる。
De Abraham libri duo 1.4.19
25. Sed et vos moneo, viri, maxime qui ad gratiam Domini tenditis, non commisceri adulterino corpori (qui enim se jungit meretrici unum corpus est) nec dare hanc occasionem divortii mulieribus. Nemo sibi blandiatur de legibus hominum (33, q. 4, cap. Nemo) .
PL 14, 431A25. しかし、男たちよ、諸君にも私は勧める。とりわけ主の恩寵を目指す者は、姦淫の体と交わってはならない(娼婦と結びつく者は一つの体だからである)。また、女たちにこの離婚の口実を与えてはならない。誰も、人間の法を理由に自分を甘やかしてはならない(『教令集』第2部第33事例第4問題「Nemo」法文)〔教会法の引照〕。
De Abraham libri duo 1.4.20
Omne stuprum adulterium est, nec viro licet quod mulieri non licet. Eadem a viro, quae ab uxore debetur castimonia. Quidquid in eam quae non sit legitima uxor, commissum fuerit adulterii damnatur crimine.
PL 14, 431Aすべての不貞は姦淫であり、女に許されないことは男にも許されない。妻に求められるのと同じ貞潔が、夫からも求められる。正当な妻でない女に対して犯されたことは、何であれ姦淫の罪として断罪される。
De Abraham libri duo 1.4.21
Ergo advertistis quid debeatis cavere, ne quis sacramentis se indignum praebeat. 26. Accipite etiam aliud, quia hujusmodi intemperantia solvit charitatem conjugii, superbas ancillas facit, iracundas matronas, discordes conjuges, concubinas procaces, inverecundos maritos.
PL 14, 431Bこうして諸君は、何を避けなければならないかを悟った。誰も、秘跡にふさわしくない者として自らを示さないためである。26. さらに別のことも聞け。このような無節制は、夫婦の愛を解き、女奴隷を高慢にし、主婦を怒りっぽくし、夫婦を不和にし、妾を厚かましくし、夫を恥知らずにする。
De Abraham libri duo 1.4.22
Simul ut de domino conceperit ancilla, spernit dominam suam tamquam ditior partu: domina se despici dolet, maritum auctorem injuriarum suarum arguit.
PL 14, 431B女奴隷は、主人によって身ごもると、出産によって自分のほうが豊かになったかのように、自分の女主人を軽んじる。女主人は軽んじられることを嘆き、夫を、自分が受けた不正の元凶として責める。
De Abraham libri duo 1.4.23
Denique Sara ipsa marito ancillae suae potestatem dederat, et postea dicit ad eum: Injuriam accipio ego ex te: ego dedi ancillam meam in sinum tuum; ubi autem videt conceptum esse, spreta sum, inquit, coram ab ea: judicet Deus inter me et te (Gen. XVI, 5) .
PL 14, 431B実際サラ自身も、夫に自分の女奴隷に対する権限を与えたのに、のちに彼に言う。「私は汝から不当な扱いを受けている。私は自分の女奴隷を汝の懐に与えた。ところが彼女は、自分が身ごもったのを見ると」と彼女は言う、「私は彼女の前で軽んじられた。神が、私と汝のあいだを裁くように」(創世記16:5)。
De Abraham libri duo 1.4.24
Quantus dolor, quam gravis querela sit feminarum lectione exponitur. Da improvidum et levem maritum qui morigerari nesciat, et divortii causas exhibet.
PL 14, 431C女たちの苦痛がどれほど大きく、嘆きがどれほど重いかは、聖書の朗読によって明らかになる。思慮がなく軽率で、機嫌をとる術を知らない夫を想定してみよ。離婚の原因が生じる。
De Abraham libri duo 1.4.25
Sed Abraham, vir moderatus et prudens: Ecce, inquit, ancilla tua in manibus tuis, utere ea quomodo tibi placuerit (Ibid., 6) . Maluit enim uxorem tenere, quam famulam. Nec hoc tamen plenum remedium.
PL 14, 431Cしかしアブラハムは、節度ある思慮深い人であった。「見よ、汝の女奴隷は汝の手の中にある。汝の気に入るように彼女を扱え」と彼は言う(創世記16:6)。彼は女奴隷よりも妻を保つことを選んだのである。それでも、これは十分な解決ではなかった。
De Abraham libri duo 1.4.26
Accepit potestatem irata uxor, et immoderatius ultione permissa utitur. Quod si Sara moderationem non tenuit, quae tenebit?
PL 14, 431C怒った妻は権限を得て、復讐が許されると、過度にそれを用いた。もしサラが節度を保てなかったなら、誰が保つだろうか。
De Abraham libri duo 1.4.27
Ideoque scriptum est: Et afflixit eam Sara, et fugit a facie ejus. (Ibid.) Duo sunt quae comprehendit Scriptura; ut et dominae gravem indignationem exprimeret, et ancillae tumorem ac superbiam.
PL 14, 431Cそれゆえこう書かれている。「そしてサラは彼女を苦しめ、彼女はサラの前から逃げた」(創世記16:6)。聖書は二つのことを含めている。女主人の激しい憤りと、女奴隷の思い上がりと高慢とを表すためである。
De Abraham libri duo 1.4.28
Quod afflixit eam Sara, ad iracundiam affligentis refertur: quod Agar fugit, contumeliam servili patientia non ferebat, quae sibi herilis contubernii vindicabat fastigium: indignata est injuriam, quae induerat insolentiam.
PL 14, 431Cサラが彼女を苦しめたというのは、苦しめる者の怒りっぽさに帰される。ハガルが逃げたというのは、彼女がこの侮辱を奴隷の忍耐で耐えなかったということである。彼女は、主人との同居における頂点の地位を自分のものと主張していた。侮辱を腹立たしく思ったのは、傲慢を身にまとっていたからである。
De Abraham libri duo 1.4.29
Denique interroganti angelo quo iret, respondit: A facie Sarae dominae meae ego fugio (Ibid., 8) . Et hoc tumoris immodici, ut prius nomen Sarae diceret, postea dominam significaret. Illud ad injuriam praemissum, hoc ad expressionem personae additum.
PL 14, 431D実際、どこへ行くのかと尋ねた天使に、彼女は答えた。「私は女主人サラの前から逃げている」(創世記16:8)。これもまた過度な思い上がりである。まずサラの名を言い、そのあとで女主人と示したからである。前者は〔女主人への〕侮りとして先に置かれ、後者は人物を明示するために付け加えられた。
De Abraham libri duo 1.4.30
Non placuit angelo ancillae insolentia; et ideo dixit illi: Revertere ad dominam tuam (Ibid., 9) .
PL 14, 432A天使は、女奴隷の傲慢を喜ばなかった。そこで彼女に言った。「汝の女主人のところに戻れ」(創世記16:9)。
De Abraham libri duo 1.4.31
Utique non latuisset angelum, si vi suppliciorum victa fugisset, et magis reprehendisset verberantis saevitiam, quam fugientis discessionem: sed ut ostenderet quia tamquam superba fugiebat, ne superba esset dominae, addidit: Et humilia te sub manibus ejus (Ibid.) .
PL 14, 432Aもし彼女が責め苦の暴力に負けて逃げたのなら、むろん天使に隠れはしなかったであろうし、逃げる者の離反よりも、打つ者の残酷さをいっそう咎めたであろう。しかし、彼女が傲慢な者として逃げていることを示すため、また女主人に対して傲慢にならないよう、こう付け加えた。「そして、その手の下に自らを低くせよ」(創世記16:9)。
De Abraham libri duo 1.4.32
Opto igitur ut hoc vitium nullus incidat: sed si quis inciderit, discat ancillam suam humiliare uxori suae; ne dum vult ancillam vindicare, excludat uxorem.
PL 14, 432Aだから私は願う、この悪徳に陥る者が一人もないように。しかし、もし陥る者があれば、自分の女奴隷を妻の前でへりくだらせることを学べ。女奴隷を守ろうとして妻を締め出すことのないように。
De Abraham libri duo 1.4.33
27. Ergo Abraham et unus de populo erat gentili, et causa posteritatis introierat ad ancillam; quia uxor ejus sterilitatem suam obumbrare cupiens, auctor ejus facti fuerat viro: et tamen non otiosum est quod post hoc Deus statim, quia alia ejus opera probaret, vel hujus facti poenitentiam, dixit illi: Ego sum Deus tuus, emerere in conspectu meo, et esto sine querela (Gen. XVII, 1) , quasi adhuc plene non emeruisset, qui desperaret sterilis partum uxoris, et de ancilla posteritatem quaereret.
PL 14, 432A27. このように、アブラハムは異邦の民の一人であり、子孫のために女奴隷のもとへ入ったのであって、その妻が自分の不妊を覆い隠そうとして、夫にこの行いを勧めたのである。それにもかかわらず、この後すぐに神が彼に「私は汝の神である。私の前で功を積み、非の打ちどころなき者であれ」(創世記17:1)と言ったのは、理由のないことではない。これは、神が彼のほかの行いを、あるいはこの行いへの悔い改めを是認したからである〔quia 以下の係りは定かでない。神の言葉の理由を述べる節と取った〕。妻が不妊のまま産むことに望みを失い、女奴隷から子孫を求めた者は、まだ十分には功を積んでいなかったかのようだからである。
De Abraham libri duo 1.4.34
Esto, inquit, sine querela, hoc est, irreprehensibilis; ut de te non queratur uxor, nec quisquam tua facta reprehendat.
PL 14, 432B「非の打ちどころなき者であれ」と神は言う。すなわち、とがめられるところのない者であれ、ということである。妻があなたについて不平を言うことなく、また誰もあなたの行いをとがめることのないように。
De Abraham libri duo 1.4.35
Mutat enim nomen, littera addita, ut de Abram vocaretur Abraham, hoc est, de patre vano, sicut habet Latina interpretatio, vocaretur pater sublimis, pater electus; vel de patre fieret et pater filii.
PL 14, 432B神は文字を一つ加えて名を変え、アブラムをアブラハムと呼ばせた。すなわち、ラテン語訳が伝えるとおり、空しい父から、崇高な父、選ばれた父と呼ばれるようになり、あるいは単なる父から、子の父ともなるようにした。
De Abraham libri duo 1.4.36
Vanus erat cum Deum nesciret: electus factus est postquam cognovit Deum. Pater erat cum de ancilla prolem haberet: sed pater filii non erat; quia non erat ei filius, qui non erat legitimo susceptus conjugio. Peperit Sara, et factus est pater filii.
PL 14, 432B神を知らなかったときは空しい者であったが、神を知ってのちは選ばれた者となった。女奴隷から子をもうけたときは父であったが、子の父ではなかった。正当な婚姻によって迎えた子ではなかったからである。サラが産み、彼は子の父となった。
De Abraham libri duo 1.4.37
Circumcidi jubetur accepturus veri seminis haereditatem. Nonne evidenter circumcisio carnis praeceptum est castimoniae, ut aliquis resecet libidinem carnis, et indomitas luxu ac lascivia refrenet cupiditates?
PL 14, 432C真の種の相続を受けようとする者として、割礼を命じられる。肉の割礼が貞潔の命令であることは明らかではないか。それは、肉の情欲を切り取り、奢りと放縦によって抑えのきかなくなった欲望を抑えるためである。
De Abraham libri duo 1.4.38
Etenim circumcisionis vocabulo id praescribitur, ut omnis impuritatis foetor abstergatur, et incentivum libidinis auferatur. Duabus usi sumus defensionibus.
PL 14, 432C実際、割礼という語によって指示されるのは、あらゆる不浄の悪臭を拭い去り、情欲の火種を取り除くことである。我々は二つの弁護を用いた。
De Abraham libri duo 1.4.39
28. Tertia quoque est quam nobis Apostoli Pauli tribuit auctoritas, qui ait: Illa quae gessit Abraham ut de ancilla susciperet sobolem, in figuram facta sunt, et secundum allegoriam dicta.
PL 14, 432C28. 第三の弁護は、使徒パウロの権威が我々に与えるものである。彼は言う。「アブラハムが女奴隷から子孫をもうけるために行ったことは、象りとして行われ、寓意によって語られたのである。」
De Abraham libri duo 1.4.40
Allegoria est cum aliud geritur et aliud figuratur; sicut etiam ipse Apostolus docet dicens: Sub lege volentes esse, legem non legistis?
PL 14, 432C寓意とは、ある事が行われながら別の事が象られることである。使徒自身もそう教えて言う。「律法の下にいることを望む者よ、汝らは律法を読まなかったのか。」
De Abraham libri duo 1.4.41
Scriptum est enim, Quoniam Abraham duos filios habuerit, unum de ancilla, et unum de libera; sed is quidem qui de ancilla, secundum carnem natus est: qui autem de libera per repromissionem: quae sunt per allegoriam dicta.
PL 14, 432C「こう書かれている。アブラハムには二人の子があり、一人は女奴隷から、もう一人は自由な女から生まれた。女奴隷から生まれた者は肉によって生まれたが、自由な女から生まれた者は約束によって生まれた。これらは寓意によって語られたことである。」
De Abraham libri duo 1.4.42
Nam haec sunt duo testamenta: unum quidem a monte Sina in servitutem generans quod est Agar (Galat. IV, 21 et seq.) , duos populos ostendens de Abrahae generatione manare: unum Judaeorum, qui legis syllabis serviat; eo quod de ancilla in servitutem videatur esse generatus: alterum Christianum, qui ad remissionem peccatorum coelestis gratiae libertatem acceperit.
PL 14, 432D「この二人の女は二つの契約だからである。一つはシナイ山から出て奴隷を産む者で、これがハガルである」(ガラテヤ4:21以下)。使徒は二つの民がアブラハムの血筋から出ていることを示している。一つはユダヤ人で、律法の綴りに仕える者である。彼らは女奴隷から奴隷として生まれたとみなされるからである。もう一つはキリスト教徒で、罪の赦しにより、天の恩寵の自由を受けた者である。
De Abraham libri duo 1.4.43
Quod ergo putas esse peccatum, advertis esse mysterium, quo ea quae posterioribus erant futura temporibus, revelabantur. Denique addidit: Vos autem, fratres, secundum Isaac promissionis fili iestis (Galat., IV, 28) .
PL 14, 433Aこうして、あなたが罪だと思っていることが、実は奥義であることに気づくであろう。その奥義によって、のちの時代に起こるはずのことが明らかにされていたのである。使徒はさらに加えている。「兄弟たちよ、汝らはイサクにならう約束の子である〔底本は fili iestis。filii estis と読む〕」(ガラテヤ4:28)。
De Abraham libri duo 1.4.44
Ideo, inquit, nolite quaerere opera legis; quoniam non justificatur homo ex operibus legis, nisi per fidem Jesu Christi (Galat. II, 16) .
PL 14, 433A「だから、律法の行いを求めてはならない」と彼は言う。「人は律法の行いによっては義とされず、イエス・キリストへの信仰によってのみ義とされるからである」(ガラテヤ2:16)。
De Abraham libri duo 1.4.45
Et ut scias quia Christianis dixit: Et nos, inquit, in Christum Jesum credimus; ut justificemur ex fide Christi, et non ex operibus legis (Ibid.) .
PL 14, 433Aこれがキリスト教徒に向かって語られたことを、あなたが知るために言えば、使徒はこう言う。「我々もキリスト・イエスを信じた。それは、キリストの信仰によって義とされ、律法の行いによって義とされないためである」(ガラテヤ2:16)。
De Abraham libri duo 1.4.46
Agnoscamus ergo quoniam haec quae in figuram contingebant, illis crimini non erant: nobis autem erunt, si ad correptionem nostram scripta cavere nolimus: sed magis id agamus, ut cum simus liberae filii, quae est Sara, ne legis laqueis serviamus, cum Abraham liberam tenuerit, ancillam ejecerit.
PL 14, 433Aだから我々は認めよう。象りとして起こったこれらのことは、彼らにとっては罪ではなかったが、我々の戒めのために書かれたものを避けようとしないなら、我々にとっては罪となる。むしろ我々は、サラという自由な女の子であるのだから、律法の罠に仕えることのないよう努めようではないか。アブラハムは自由な女を保ち、女奴隷を追い出したのである。
De Abraham libri duo 1.4.47
29. Quo loco (Gen. XVII, 10) plerosque moveri scio: si enim bona est circumcisio, hodieque teneri debuit: si inutilis, mandari non debuit, divino praesertim oraculo.
PL 14, 433B29. この箇所(創世記17:10)で多くの人が動揺することを私は知っている。割礼が善いものなら、今日でも守るべきであったはずだ。無益なものなら、命じられるべきではなかった、まして神の託宣によっては、というのである。
De Abraham libri duo 1.4.48
Sed cum Apostolus dixerit Paulus (Rom. IV, 11) : Quia Abraham signum accepit circumcisionis: utique signum non ipsa res, sed alterius rei est, hoc est, non veritas, sed indicium veritatis.
PL 14, 433Bしかし使徒パウロは言っている(ローマ4:11)。「アブラハムは割礼のしるしを受けた」と。しるしとは事柄そのものではなく、別の事柄のしるしである。すなわち真理ではなく、真理の指標である。
De Abraham libri duo 1.4.49
Denique ipse exposuit et expressit dicens (Ibid.) : Signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae et fidei. Unde non incongrue intelligimus quia circumcisio corporalis signum circumcisionis est spiritalis. Ergo signum mansit donec veniret veritas.
PL 14, 433B実際、彼自身がこう言って説明し、明らかにしている(ローマ4:11)。「彼は割礼のしるしを受けた。それは正義と信仰の印である」。したがって、体の割礼が霊的な割礼のしるしであると解するのは、不当ではない。それゆえ、しるしは真理が来るまで残った。
De Abraham libri duo 1.4.50
Advenit Dominus Jesus, qui ait: Ego sum via, veritas, et vita (Joan. XIV, 6) . Quia non partem exiguam corporis in signo, sed totum circumcidit hominem in veritate, signum detraxit, veritatem induxit; quia postea quam venit quod perfectum est, quod ex parte erat, evacuatum est; et ideo cessavit circumcisio partis, ubi refulsit circumcisio universitatis.
PL 14, 433C主イエスが来た。彼は言う。「私は道であり、真理であり、命である」(ヨハネ14:6)。彼はしるしにおいて体のわずかな部分ではなく、真理において人の全体に割礼を施したので、しるしを取り去り、真理を導き入れた。完全なものが来たとき、部分的であったものは廃れたからである。それゆえ、全体の割礼が輝き出たとき、部分の割礼は終わった。
De Abraham libri duo 1.4.51
Jam enim non ex parte, sed totus homo salvatur in corpore, salvatur in anima. Scriptum est enim: Qui vult post me venire, abneget seipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me (Matth. XVI, 24) .
PL 14, 433Cもはや部分によってではなく、人は全体として、体において救われ、魂において救われる。こう書かれているからである。「私について来ようとする者は、自分を捨て、自分の十字架を負い、私に従え」(マタイ16:24)。
De Abraham libri duo 1.4.52
Haec est perfectio circumcisionis; quia per corporis oblationem redimitur anima, de qua ipse Dominus ait: Qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam (Luc. IX, 24) .
PL 14, 433Cこれが割礼の完成である。体を献げることによって魂が贖われるからである。その魂について主自身が言う。「私のために自分の魂を失う者は、それを見いだす」(ルカ9:24)。
De Abraham libri duo 1.4.53
30. Superest illa nunc quaestionis portio, utrum debuerit pars praemitti, cum esset ventura perfectio. Qui locus facilis est ad diluendum, si consideremus quibus pars mandata sit, quibus servata perfectio.
PL 14, 433C30. いま残っているのは、この問いの次の部分である。完全なものが来ようとしているときに、部分が先に送られるべきであったのかどうか。この箇所は、部分が誰に命じられ、完全が誰のために取っておかれたかを考えれば、解くのは容易である。
De Abraham libri duo 1.4.54
Pars enim mandata est secundum legem populo Judaeorum, illi dura cervice, illi infirmo, illi qui Deum suum non cognovit. Cum ergo partem non potuerit sustinere, quomodo perfectionem servare potuisset?
PL 14, 433D部分は、律法に従って、ユダヤ人の民に命じられた。彼らは頑なな首の民、弱い民、自分の神を知らなかった民である。部分にさえ耐えられなかった者が、どうして完全を守ることができたであろうか。
De Abraham libri duo 1.4.55
Ut si puerulum litteris imbuas, a singulis litterarum elementis inchoandum est tibi, ut a singulis apicibus ad syllabas, a syllabis eum per ordinem ad nomina, orationemque deducas.
PL 14, 434Aたとえば幼い子に文字を教えるなら、あなたは文字を一つ一つ教えることから始めなければならない。一つ一つの文字の画から音節へ、音節から順を追って単語へ、そして文章へと導くのである。
De Abraham libri duo 1.4.56
Nec potest mare quisquam navigare intrepidus, nisi qui ante in fluminibus navigaverit. Denique si quid aut conficiendi itineris, aut levandi oneris puero velis provectiorique mandare, numquid aequanda onera sunt, aut aequandus labor?
PL 14, 434A海を恐れずに渡れるのは、あらかじめ川で舟を漕いだことのある者だけである。ましてや、道のりを終えることや荷を持ち上げることを、子どもと、より成長した者とに任せようとするとき、荷も労苦も同じにするだろうか。
De Abraham libri duo 1.4.57
Ita igitur noveris his perfectionem circumcisionis esse servatam, qui a Christo instituti, validioribus idonei viderentur; ut fideles probarentur, quorum multitudo innumera crucem tolleret; suamque pro Christo animam devoveret, et increduli non possent resistere, qui in totius corporis immolatione quaeri salutem putarent, qui exiguum circumcisionis suae sanguinem salutarem arbitrarentur.
PL 14, 434Aだから次のように知るがよい。割礼の完成は、キリストによって教え導かれ、より力強い務めに適うとみなされた者たちのために取っておかれた。それは、数えきれない大群衆が十字架を負い、キリストのために自分の魂を捧げる信仰者であることが証しされるためであり、また、体全体を犠牲にすることに救いが求められると考える者たちに、自分たちの割礼のわずかな血を救いに資するものと見なす不信仰な者たちが、抵抗できないようにするためである〔初めの qui 以下は殉教する信仰者を指すと取った。ミーニュの脚注によれば、ローマ版のみ qui a Christi institutis validioribus と読む〕。
De Abraham libri duo 1.4.58
31. Considerandum autem quod in praeputio positum vocavit Deus, in praeputio adhuc manenti legitimi filii promissa est haereditas; ut non Judaeorum tantummodo patrem, ut ipsi asserunt, sed omnium credentium auctorem per fidem credas.
PL 14, 434B31. さらに考えるべきことがある。神は、包皮のうちにある者を召した。まだ包皮のうちにとどまっている者に、正当な子としての相続が約束された。それは、あなたがアブラハムを、彼ら自身が主張するようにユダヤ人だけの父ではなく、信仰によって、信じるすべての者の祖と信じるためである。
De Abraham libri duo 1.4.59
Sara quoque ante circumcisionem viri in unius litterae adjectione non mediocri remuneratione benedicitur, ut principatum virtutis et gratiae haberet; de qua nationes et reges gentium spondet futuros, ut in ipsa typus non Synagogae, sed Ecclesiae constitueretur.
PL 14, 434Bサラもまた、夫が割礼を受ける前に、文字をただ一つ加えることで、並々ならぬ報いをもって祝福され、徳と恩寵の首位を得た。神は、彼女から諸国民と異邦の王たちが出ると約束する。それは、彼女において、シナゴーグではなく教会の予型が立てられるためである。
De Abraham libri duo 1.4.60
Quod autem promisso ex ea filio, risit Abraham, non incredulitatis, sed exsultationis indicium fuit. Denique procidit in faciem, qui adoravit, et credidit, et adjecit: Si mihi centum annorum nascetur filius, et si Sara nonaginta annorum pariet.
PL 14, 434B彼女から子が約束されたとき、アブラハムが笑ったのは、不信仰のしるしではなく、喜びのしるしであった。実際、彼はひれ伏して顔を地につけ、礼拝し、信じた。そして付け加えた。「もし百歳の私に子が生まれ、もしサラが九十歳で産むのなら」〔si の帰結は示されていない。アンブロシウスは続く説明で、これを疑いではなく信じる言葉と解している〕。
De Abraham libri duo 1.4.61
Et dixit: Ismael hic vivat in conspectu tuo (Gen. XVII, 17 et 18) . Non est incredulus in promissis, nec avarus in votis. Hoc est, non dubito quod facias, ut et centum annorum seni dones filium, et naturae auctor naturae metas relaxes.
PL 14, 434Cそして言った。「このイシュマエルが汝の前に生きるように」(創世記17:17、18)。彼は約束を信じない者ではなく、願いにおいて貪欲な者でもない。すなわち、汝が百歳の老人に子を与え、本性の創造者として本性の限界を緩めることを、私は疑わない、ということである。
De Abraham libri duo 1.4.62
Beatus cui ista donantur: sed tamen etiam hic Ismael quem habeo de vernacula, si vivat in conspectu tuo, abundat mihi gratia. Denique Dominus et probavit ejus affectum, et petitionem non abnuit, et sua promissa firmavit.
PL 14, 434Cこれらのものを授かる者は幸いである。しかし、私が家に生まれた女奴隷から得たこのイシュマエルも、汝の前に生きるなら、私には恩寵があり余る。実際、主は彼の心を是認し、願いを退けず、自分の約束を確かなものとした。