De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.1
Evam damnationis sententia in Sara tamquam solutam esse, sed multo magis in Maria, quae virginitate integra Deum genuit, nec non ejusdem virtutis signum extulit.
PL 16, 313Aエバは断罪の宣告からサラにおいていわば解かれたが、マリアにおいてはなおさらそうであった。マリアはおとめの身を損なわずに神を産み、同じ徳のしるしをも掲げた。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.2
Quam impudenter ipsam virginem perseverasse negarint haeretici, quorum argumenta ex Evangeliis petita diluuntur. 32. Veni, Eva, jam sobria; veni, Eva, etsi in te aliquando intemperans, sed jam in prole jejuna.
PL 16, 313A異端者たちは、この〔マリア〕自身がおとめ〔Virgo(マリア)を本サイトでは「おとめ」と訳す〕であり続けたことを、いかに恥知らずにも否んできたことか。彼らの論拠は福音書から取られているが、それは解きほぐされる。32. 来い、エバよ、今や節度ある者として。来い、エバよ、かつては自分の内で放埒であったが、今や子孫においては断食する者として。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.3
Veni, Eva, jam talis, ut non de paradiso excludaris, sed rapiaris ad coelum. Veni, Eva, jam Sara, quae parias filios non in tristitia, sed in exsultatione: non in moerore, sed risu. Isaac tibi multiplex nascetur.
PL 16, 313A来い、エバよ、今や、楽園から締め出されるのではなく、天へと引き上げられる者として。来い、エバよ、今やサラとなり、悲しみのうちにではなく歓びのうちに、嘆きのうちにではなく笑いのうちに子らを産む者として。イサクが、あなたに、幾倍にもなって生まれるであろう。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.4
Veni iterum, Eva, jam Sara, de qua dicatur viro: Audi Sarai uxorem tuam (Gen. XXI, 12) . Sis tu licet viro subdita, quia esse te decet; cito tamen solvisti sententiam, ut vir te audire jubeatur.
PL 16, 313B再び来い、エバよ、今やサラとなり、夫にこう言われる者として。「汝の妻サライに聞け」(創世記21:12)。あなたが夫に服するのは、そうあるのがふさわしいのだから、構わない。しかしあなたは、夫があなたに聞くよう命じられるほどに、すみやかに宣告を解いた。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.5
33. Si typum Christi illa pariendo a viro meretur audiri, quantum proficit sexus qui Christum, salva tamen virginitate, generavit! Veni ergo, Eva, jam Maria, quae nobis non solum virginitatis incentivum attulit, sed etiam Deum intulit.
PL 16, 313B33. もしサラがキリストの予型を産むことによって夫に聞かれるに値したのなら、おとめの身を損なわずにキリストを産んだ性は、どれほど進んだことか。ゆえに来い、エバよ、今やマリアとなり、我々におとめの身への励ましをもたらしただけでなく、神をも〔世に〕もたらした者として。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.6
Unde laetus et exsultans tanto munere dicit Esaias: Ecce virgo in utero accipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel (Esai. VII, 14) , quod est interpretatum, nobiscum Deus (Matth. I, 23) . Unde hoc munus?
PL 16, 313Bそれゆえイザヤは、この賜物に喜び躍って言う。「見よ、おとめが胎に宿り、男の子を産み、その名はインマヌエルと呼ばれる」(イザヤ7:14)。それは、「神は我々とともにいる」と訳される(マタイ1:23)。この賜物はどこから来たのか。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.7
Non de terra utique, sed de coelo vas sibi hoc per quod descenderet Christus elegit, et sacravit templum pudoris. Per unam descendit, sed multas vocavit. Unde et speciale Maria Domini hoc nomen invenit, quod significat: Deus ex genere meo.
PL 16, 313Cもちろん地からではなく、天からである〔Non de terra utique, sed de coelo は前の問いへの答えと取った。「地からではなく天から器を選んだ」とも読める〕。キリストは、それを通って降るためのこの器を自らのために選び、恥じらいの神殿を聖別した。一人の女を通して降り、しかし多くの女を招いた。だからマリアは、主の特別なこの名を見いだした〔Maria Domini の構文は定かでない。Domini を「名」に係けて取った〕。その名は「神は私の種族から」を意味する。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.8
34. Dictae sunt et ante Mariae multae: nam et Maria soror Aaron dicta fuit (Exod. XV, 20, 23) ; sed illa Maria amaritudo maris vocabatur.
PL 16, 314A34. マリアと呼ばれた女は以前にも多くいた。実にアロンの姉もマリアと呼ばれた(出エジプト記15:20, 23)。しかしそのマリアは「海の苦さ」と呼ばれていた。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.9
Venit ergo Dominus in amaritudinem fragilitatis humanae, ut conditionis amaritudo dulcesceret, Verbi coelestis suavitate et gratia temperata.
PL 16, 314Aそれゆえ主は、人の弱さの苦さの中に来た。境遇の苦さが、天の言葉の甘さと恩寵によって和らげられ、甘くなるためである。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.10
Hoc significavit fons Merrha per lignum dulcoratus; eo quod populus nationum amarus ante peccatis, vel caro nostra temperamento passionis Dominicae in usus alteros mutaretur.
PL 16, 314Aこのことをメラの泉が、木によって甘くされたことで示した。以前は罪で苦かった諸民族の民、あるいは我々の肉が、主の受難による和らげによって、別の用途へと変えられるためである。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.11
35. Egregia igitur Maria, quae signum sacrae virginitatis extulit, et intemeratae integritatis pium Christo vexillum erexit. Et tamen cum omnes ad cultum virginitatis sanctae Mariae advocentur exemplo, fuerunt qui eam negarent virginem perseverasse.
PL 16, 314A35. それゆえ、聖なるおとめの身のしるしを掲げ、汚されぬ無傷さの敬虔な旗をキリストのために立てたマリアは卓越している。しかし、すべての者が聖なるマリアの例によって、おとめの身の崇敬へと招かれているのに、彼女がおとめであり続けたことを否んだ者たちがいた。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.12
Hoc tantum sacrilegium silere jamdudum maluimus: sed quia causa vocavit in medium, ita ut ejus prolapsionis etiam Episcopus argueretur, indemnatum non putamus relinquendum; et maxime quia et mulierem eam legimus, sicut qui in Cana Galilaeae ipse Dominus ait dicenti sibi: Vinum non habent, fili, respondit: Quid mihi et tibi est, mulier (Joan. II, 3, 5) ?
PL 16, 314Bこれほどの冒瀆については、すでに久しく黙しておくことを選んできた。だが、事柄が公の場へと呼び出し、その過ち〔の嫌疑〕のゆえに司教までが責められるほどになったので〔ある司教がこの誤りのかどで咎められたことを言う。本文は名を挙げない〕、断罪されぬまま放置すべきではないと考える。ことに、我々は彼女が「女」と呼ばれるのも読むからである。ガリラヤのカナで、主自身が、「ぶどう酒がありません、子よ」と言った彼女に答えた〔底本は sicut qui in Cana。崩れていると見て、「のように」と取った〕。「女よ、私と汝に何のかかわりがあるのか」(ヨハネ2:3, 5)。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.13
Et alibi legimus quod dixerit Matthaeus de Joseph et Maria: Inventa est antequam convenirent, in utero habens de Spiritu sancto (Matth. I, 18) . Et infra: Non cognovit eam, donec peperit (Ibid., 19) . Et iterum de Joseph: Noluit eam traducere (Matth. XII, 47) .
PL 16, 314Bまた別の箇所で、マタイがヨセフとマリアについてこう言ったと読む。「二人が一緒になる前に、聖なる霊によって胎に宿していることが見いだされた」(マタイ1:18)。さらにその少しあとに。「子を産むまで、彼女を知らなかった」(マタイ1:19〔刷られた引照のまま。この句はマタイ1:25に当たる〕)。そして再びヨセフについて。「彼女を晒し者にすることを望まなかった」(マタイ12:47〔刷られた引照のまま。この句はマタイ1:19に当たる〕)。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.14
Et fratres Domini videntur significare, quod de Maria suscepti sint. Et Apostolus ait: Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege (Gal. IV, 4) .
PL 16, 314Bまた「主の兄弟たち」は、マリアから生まれたことを示しているように見える。そして使徒は言う。「時の満ちるに及んで、神は自らの子を、女から生まれ、律法の下に生まれた者として遣わした」(ガラテヤ4:4)。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.15
Quae singula enodanda nobis sunt ut qui illa legit, sermonis hujusmodi vinculo non alligetur. Respondeamus itaque suo ordine. 36. De mulieris nomine quid moveamur? Ad sexum retulit; non enim corruptelae, sed sexus vocabulum est. Vulgi usus non praejudicat veritati.
PL 16, 315A我々はこれらを一つ一つ解きほぐさねばならない。それを読む者が、この種の論の鎖に縛られないためである。そこで順を追って答えよう。36. 「女」という名について、何を気にかけることがあろうか。それは性に関わるのであって、汚れではなく性の呼び名である。世俗の用法は真理を損なわない。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.16
Denique virginitas primum hoc nomen accepit; nam cum sumpsisset Deus unam de costis Adae, et supplevisset carnem in locum ipsius: Aedificavit, inquit, eam in mulierem (Gen. II, 22) . Utique adhuc virum non cognoverat, et jam mulier vocabatur.
PL 16, 315A実に、おとめの身がまずこの名を受けた。神がアダムのあばら骨の一つを取り、その場所に肉を補ったとき、「彼女を女へと築き上げた」と言うからである(創世記2:22)。もちろんまだ男を知らなかったのに、すでに女と呼ばれていた。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.17
Rationem quoque nominis hujus Scriptura non tacuit dicens: Quia dixit Adam: Os de ossibus meis, et caro de carne mea. Haec vocabitur mulier, quoniam de viro suo sumpta est (Ibid., 23) . Quia sumpta est, inquit, de viro suo, non quia virum experta.
PL 16, 315A聖書はこの名の理由も黙してはいない。こう言う。「アダムは言った。これは私の骨からの骨、私の肉からの肉。これは女と呼ばれる。男から取られたからである」(創世記2:23)。「男から取られたから」と聖書は言うのであって、「男を知ったから」ではない。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.18
Itaque quamdiu in paradiso fuit, mulier vocata est, et cognita viro non erat: ubi autem ejecta est de paradiso, tunc legitur quia Adam cognovit Evam mulierem suam, et tunc concepit et peperit filium (Gen. IV, 1) . Primus igitur solutus est nodus.
PL 16, 315Bこうして彼女は楽園にいた間は女と呼ばれ、男に知られてはいなかった。しかし楽園から追い出されてから、「アダムは自分の妻エバを知り、そのとき身ごもって子を産んだ」と読まれる(創世記4:1)。こうして最初の結び目が解かれた。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.19
37. Secunda quaestio, quia scriptum est, Antequam convenirent, inventa est in utero habens (Matth. I, 18) . Consuetudo autem divinae Scripturae ea est, ut causam quae suscepta est, astruat, incidentem differat.
PL 16, 315B37. 第二の問いは、「二人が一緒になる前に、彼女は胎に宿していることが見いだされた」と書かれていることである(マタイ1:18)。しかし神の聖書の慣いは、引き受けた主題を確立し、付随する事柄を後回しにすることである。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.20
38. Quo solvitur etiam tertia quaestio, qua dictum est: Non cognovit eam, donec peperit Filium (Ibid., 19) . Quid ergo? Postea cognovit? Minime. Denique habes scriptum: Ego sum Deus, et donec senescatis, ego sum (Esai. XLVI, 4) .
PL 16, 315B38. これによって第三の問いも解かれる。「彼は、彼女が子を産むまで、彼女を知らなかった」と言われているものである(マタイ1:19)。では何か。その後は知ったのか。決してそうではない。実に、あなたはこう書かれているのを持つ。「私は神である。汝らが年老いるまで、私はある」(イザヤ46:4)。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.21
Numquid igitur postquam senuerunt, quibus donec dictum erat, Deus esse desivit? Item in prophetia David legimus: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum (Psal. CIX, 1) .
PL 16, 315Cでは、彼らが老いたのちは、「まで」と言われた相手に対して、神は神であることをやめたのか。同様にダビデの預言にこう読む。「主は私の主に言った。私の右に座せ、私が汝の敵を汝の足台とするまで」(詩篇109:1)。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.22
Numquid subjectis populis nationum, qui ante videbantur inimici, cum salutis auctorem negarent, simulacris servirent, ad dexteram Patris Filius sedere desivit, aut in perpetuum non sedebit?
PL 16, 315Cでは、かつて敵と見え、救いの創始者を否み、偶像に仕えていた諸民族の民が従えられたのちに、子は父の右に座すことをやめたのか。あるいは永遠に座さないのか。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.23
39. Quid autem praejudicat Mariae, si coelestis consilii mysterium Joseph non intellexit, et putavit virginem non esse, quam praegnantem videret?
PL 16, 315C39. また、天の計画の奥義をヨセフが理解せず、身ごもっているのを見た女はおとめではないと思ったとしても、それがマリアにとって何の不利になろうか。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.24
Resurrectionem ejus angeli ignoraverunt, quod significant versiculi: Tollite portas, principes, vestras, et elevamini portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae (Psal. XXIII, 7, 8) ?
PL 16, 315C天使たちはキリストの復活を知らなかった。それを次の詩句が示す。「君主たちよ、汝らの門を上げよ。永遠の門よ、高く上がれ。栄光の王が入るであろう。この栄光の王とは誰か」(詩篇23:7, 8)。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.25
Interrogant quasi ignorent; et alii respondent: Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio, ipse est Rex gloriae.
PL 16, 316A彼らは知らないかのように尋ね、別の者たちが答える。「強く力ある主、戦いに力ある主、彼こそ栄光の王である」。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.26
Et repetivit Propheta eosdem versiculos, et nihilominus illi quasi ignorantes iterum interrogaverunt; sic enim scriptum est: Tollite portas, principes, vestras, et elevamini portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae (Ibid. 9, 10) ?
PL 16, 316Aそして預言者は同じ詩句を繰り返し、それでも彼らは知らないかのように再び尋ねた。実にこう書かれている。「君主たちよ、汝らの門を上げよ。永遠の門よ、高く上がれ。栄光の王が入るであろう。この栄光の王とは誰か」(詩篇23:9, 10)。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.27
Quomodo ergo homo potuit divinum scire secretum, quod angeli nesciebant? Et in Esaiae libro habes: Quis est iste, qui advenit ex Edom; rubor vestimentorum ejus ex Bosor (Esai. LXIII, 1) ? Et utique minus erat hominem resurrexisse, quam virginem parturisse.
PL 16, 316Aそれならば、天使たちが知らなかった神の秘密を、どうして人が知り得たのか。またイザヤの書にもこうある。「エドムから来るこの者は誰か。その衣の赤さはボツラから来る」(イザヤ63:1)。そして確かに、人が復活したことは、おとめが産んだことよりも小さな事であった。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.28
Etenim jam Eliae precibus, Elisaei orationibus mortui resurrexerant (III Reg. XVII, 22) : numquam autem ante, numquam postea virgo generavit (IV Reg. IV, 17) .
PL 16, 316Aというのも、すでにエリヤの祈りにより、エリシャの祈願により、死者たちがよみがえっていた(列王記三17:22)。しかし以前にも以後にも、おとめが産んだことはなかった(列王記四4:17)。
De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 5.29
40. Hoc autem opinatus est quod traduceret eam quasi ream, antequam ab angelo moneretur (Matth. I, 20) : postea autem quasi fidelis nec dubius virginitatis ejus servavit oraculum.
PL 16, 316B40. 彼が、彼女を咎ある者として晒し者にしようと思ったのは、天使に告げられる前のことである(マタイ1:20)。しかしその後は、忠実な者として、疑うことなく、彼女のおとめの身についての託宣を守った。