ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus

Caput XVII 第XVII章

Ambrose of Milan · De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus · PL 16, 330C · 29 sectiones

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.1

1

Aguntur Deo gratiae quod angelorum vita in paradiso quondam perdita jam fulgeat in virginibus; quodque mundo Christum edere, atque Hebraeos per mare educere digna fuerit virginitas.

PL 16, 330C

神に感謝が献げられる。かつて楽園で失われた天使たちの生活が、今やおとめたちのうちに輝いていること、また、世にキリストを産み出し、ヘブライ人たちを海を通って導き出すのに、おとめの身がふさわしかったことのゆえである。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.2

2

Post haec Ambrosia ipsa Deo commendatur ac offertur, ut suum in ea tueatur munus, et ad spiritales partus coelesti connubio illam conjungat, virtutes dotis atque ornamentorum loco tribuat, quarum beneficio Sponsum suum tenere mereatur.

PL 16, 330C

このあと、アンブロシア自身が神に委ねられ、献げられる。神が彼女のうちにある自らの賜物を守り、天の婚姻によって彼女を霊の出産に結び合わせ、持参金と飾りの代わりに徳を授け、その徳の働きによって彼女が自らの花婿を保つにふさわしくされるように、と。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.3

3

Denique Christus obsecratur, ut famulam suam laetus excipiat. 104. Nunc ad te, decursis omnibus, Pater gratiae, vota converto, cujus pietati innumerabiles gratias agimus, quod in virginibus sacris angelorum vitam videmus in terris, quam in paradiso quondam amiseramus.

PL 16, 330C

実に、キリストに、自らの仕え女を喜んで迎えるよう願う。104. 今、すべてを論じ終えて、恩寵の父よ、汝に私は願いを向ける。汝の敬虔に、我々は数えきれない感謝を献げる。聖なるおとめたちのうちに、かつて楽園で失った天使たちの生活を、地上で見るからである。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.4

4

Quid enim vel ad imitanda virginum studia, confirmandamque virtutem, vel ad concelebrandam virginitatis gloriam plus conferre potuisti, quam ut Deus ex virgine nasceretur?

PL 16, 331A

おとめたちの熱意を模倣させ、徳を堅くし、あるいはおとめの身の栄光を共に祝わせるために、神がおとめから生まれること以上に、汝は何を与えることができたであろうか。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.5

5

Amplius nobis profuit culpa, quam nocuit: in quo redemptio quidem nostra divinum munus invenit.

PL 16, 331A

咎は我々を害したよりも、いっそう益した。そのことにおいて、我々の贖いは神の賜物を見いだしたのである。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.6

6

105. Sed ipse quoque unigenitus Filius tuus venturus in terras suscipere quod amissum est, puriorem carnis suae generationem reperire non potuit, quam ut habitationi propriae coelestis aulam virginis dedicaret; in qua esset et immaculatae castitatis sacrarium, et Dei templum.

PL 16, 331A

105. だが汝の独り子である子自身も、失われたものを受け取るために地上に来ようとして、自らの肉のより清い誕生を見いだすことができなかった。天の者である自らの住まいに、おとめの広間を献じること以上には〔coelestis は属格で、habitationi propriae にかかると取った〕。そこは汚れなき貞潔の聖所であり、神の神殿であろう。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.7

7

106. Quid autem illud attexam, quod divino tuo munere cum sanctis Moyse et Aaron (Exod. XV, 20) virgo Maria pedes per fluctus duxit Hebraeorum exercitum? Relinquo vetera, privata non quaero: satis est ista nobilitas familiae virginali.

PL 16, 331A

106. この上、何を付け加えようか。汝の神の賜物によって、聖なるモーセとアロンとともに(出エジプト記15:20)、おとめマリア〔出エジプト記15章の女預言者ミリアムを言う。ラテン語の綴りはマリアと同じ〕が、波のただ中を歩いて、ヘブライ人たちの軍勢を導いたことを。古いことは措く、私事は求めない。この高貴さは、おとめの一族にとって十分である。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.8

8

107. Te quaeso ut tuearis hanc famulam tuam, quae tibi servire, tibi animam suam, tibi integritatis suae studium dicare praesumpsit.

PL 16, 331B

107. 汝に願う。汝のこの仕え女を守れ。彼女は、汝に仕え、汝に自らの魂を、汝に自らの無傷の身への熱意を献げることを、あえてしたのである。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.9

9

Quam sacerdotali munere offero, affectu patrio commendo; ut propitius et praesul conferas ei gratiam, quo coelestium thalamorum immorantem adytis Sponsum excutiat, mereatur videre, introducatur in cubiculum Dei sui regis: mereatur audire dicentem sibi: Ades huc a Libano, Sponsa, ades huc a Libano; transibis et pertransibis a principio fidei (Cant. IV, 8) ; ut transeat saeculum, ad illa aeterna pertranseat.

PL 16, 331B

私は彼女を、司教の務めによって献げ、父の情をもって委ねる。汝が恵み深く、保護者として彼女に恩寵を授けるように。その恩寵によって彼女が、天の婚礼の間の奥所に留まっている花婿を呼び覚まし〔excutiat は「呼び覚ます」と取った〕、見るにふさわしくされ、自らの王である神の寝室に導き入れられ、彼女に語りかける声を聞くにふさわしくされるように。「ここへ来よ、花嫁よ、レバノンからここへ来よ。汝は、信仰の初めから通り過ぎ、通り抜けるであろう」(雅歌4:8)。世を過ぎ越え、あの永遠のものへと通り抜けるためである。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.10

10

108. Intende igitur, Pater, in tuum munus, cui sanctificando nullius consilium quaesisti: sed illi sine ullo petitore atque arbitro tantam contulisti gratiam, quantam ante oracula divina credere nemo potuisset, ut in suo utero Deum virgo portaret.

PL 16, 331C

108. それゆえ父よ、汝の賜物に心を向けよ〔munus はマリアに授けた賜物を言うと取った〕。汝はそれを聖別するのに誰の助言も求めず、願い手も判定者もなしに、神の託宣のあとでなければ誰も信じることができなかったほどの大きな恩寵を、彼女に授けた。おとめが自分の胎に神を担うほどの恩寵である。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.11

11

Cujus praerogativa muneris provocata crebrescunt studia virginitatis, et sacrae integritatis exempla.

PL 16, 331C

この賜物の特権に促されて、おとめの身への熱意と、聖なる無傷さの模範とが、いよいよ増している。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.12

12

Quibus haec quoque famula tua ad hujusmodi virtutis gratiam lacessita, tuis assistat altaribus, non rutilanti caesarie flavum deferens crinem flammeo nuptiali dicatum: sed illum crinem quo evangelica illa mulier sancta Maria pedes Christi sedula pietate detersit, et domum totam effuso implevit unguento, sacro offerens velamine consecrandum (Joan. XII, 3) .

PL 16, 331C

これらに促されて、汝のこの仕え女もまた、このような徳の恩寵へと駆り立てられ、汝の祭壇に立つように。婚礼の花嫁のヴェールに献じられるはずの、輝く髪の房に黄金色の髪を携えてではなく、福音書のあの女、聖マリアが、熱心な敬虔をもってキリストの足を拭い、注いだ香油で家全体を満たしたあの髪を、聖なるヴェールによって奉献されるべきものとして献げながら立つのである(ヨハネ12:3)。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.13

13

109. Adest puella, quam non nuptiarum festa, non praemia, non onerati pondus uteri, votivo nupturis dolore sollicitent: sed quae immaculatos sibi fidei partus et pietatis exposcat; ut in utero accipiat de Spiritu sancto, et spiritum salutis Deo feta parturiat.

PL 16, 331C

109. 少女がここにいる。婚礼の祝宴も、結婚の報いも、孕んで重くなった胎の重みも、嫁ぐ女たちが願い求める苦しみ〔votivo nupturis dolore の意味は定かでない。嫁ぐ女たちが願い求める出産の苦しみ、と取った〕も、彼女を心乱すことはない。彼女が求めるのは、信仰と敬虔の汚れなき出産を自分のために得ること、すなわち胎に聖なる霊から受け、神によって孕んで救いの霊を産むことである。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.14

14

Sed ut ista procedere possit meritorum gratia, tu, Deus Pater omnipotens, suffragia commendationis adjunge; non enim solitaria dos pudoris est.

PL 16, 331D

だが、功績の恩寵がこのように進みゆくことができるように、汝、全能の父なる神よ、推薦の助けを添えよ。恥じらいの持参金は、独りだけで立つものではないからである。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.15

15

Succingat sacrae virginitatis crinem modestia, sobrietas, continentia; ut virtutum accincta comitatu, purpureo Dominici cruoris redimita velamine, mortificationem Domini Jesu in sua carne circumferat; haec sunt enim meliora velamina, quae sunt indumenta virtutum, quibus culpa obtexitur, innocentia revelatur.

PL 16, 332A

慎ましさ、節度、自制が、聖なるおとめの身の髪を帯で結ぶように。こうして彼女が、徳の随伴を帯び、主の血の紫のヴェールで巻かれて、主イエスの死を自分の肉に帯びて歩むためである。徳の衣であるものこそ、よりよいヴェールだからである。それによって咎は覆われ、無垢は現れる。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.16

16

110. His igitur famulam tuam indue vestimentis, quae in omni tempore munda sint; mundum enim manet, quidquid nulla interveniens culpa fuscaverit, ut ei jure dicatur: Quoniam placuerunt Deo facta tua (Eccl. IX, 7, 8) .

PL 16, 332A

110. それゆえ汝の仕え女に、これらの衣を着せよ。それはいかなる時にも清いものである。いかなる咎も介入して暗くしなかったものは、すべて清いままにとどまるからである。それゆえ彼女に正当にこう言われる。「汝のなしたことは神に喜ばれた」(コヘレトの言葉9:7、8)。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.17

17

In omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum in capite non desit, quo faces suas mysticas possit accendere; ut cum venerit Sponsus, inter illas sapientes virgines (Matth. XXV, 10) coelesti thalamo digna numeretur, quae devotionis ac fidei suae, gravitatisque lumine munus sacrae professionis illuminet.

PL 16, 332A

「いつも汝の衣は白くあれ」〔前節に引いたコヘレトの言葉の句の続きを、二人称のまま引く〕。また頭に油が欠けることのないように。彼女がそれによって、自らの奥義の松明を灯すことができるように。花婿が来るとき、あの賢いおとめたち(マタイ25:10)の中に数えられて、天の婚礼の間にふさわしい者とされ、自らの献身と信仰と重厚さの光で、聖なる誓願という務めを照らすように。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.18

18

111. Tuere igitur ancillam tuam, Pater charitatis et gloriae, ut quasi in horto clauso et fonte signato teneat claustra pudicitiae, signacula veritatis. Agrum suum colere noverit quem colebat sanctus Jacob; et sexagesimos ex eo centesimosque fructus capesset.

PL 16, 332B

111. それゆえ愛と栄光の父よ、汝のはしためを守れ。彼女が、いわば閉ざされた園、封じられた泉にあるように、貞潔の閂と真理の封印を保つように。聖なるヤコブが耕していた畑を、自分の畑として耕すことを知るように。そしてそこから、六十倍、百倍の実を収めるであろう。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.19

19

In hujus virtutibus et fortitudinibus agri suscites in ea gratiam, et resuscites charitatem. Inveniat quem dilexit, teneat eum, nec dimittat eum; donec bona illa vulnera charitatis excipiat, quae osculis praeferuntur.

PL 16, 332B

この畑の徳と力強さのうちに、彼女のうちに恩寵を呼び起こし、愛を再び呼び起こせ。彼女が愛した者を見いだし、彼を捕らえ、離さないように。愛のあのよい傷を受けるまで。その傷は口づけにまさる。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.20

20

Semper parata noctibus et diebus toto spiritu mentis invigilet (Cant. V, 7) , ne umquam Verbum eam inveniat dormientem.

PL 16, 332C

夜も昼も常に備えて、精神の全霊をもって目を覚ましているように(雅歌5:7)。言葉〔キリスト〕が彼女を眠っているところに見いだすことが、決してないように。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.21

21

Et quoniam vult se dilectus ejus saepius quaeri, ut exploret affectum; recurrentem sequatur, exeat fides et anima ejus in verbum tuum peregrinetur a corpore, ut adsit Deo: vigilet cor ejus, caro dormiat, ne male incipiat vigilare peccatis.

PL 16, 332C

そして、彼女の愛する者は、その心情を試すために、自分がしばしば求められることを望むので、走り戻る彼を、彼女が追うように。信仰が出て行き、彼女の魂が汝の言葉に向かって体から旅立ち、神のもとにいるように。彼女の心は目覚め、肉は眠るように。罪のために悪しく目覚め始めることのないように。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.22

22

112. Tu, Domine, adjunge alios sacrae virginitatis ornatus, adjunge sedulos pios cultus; ut noverit possidere vas suum, noverit humiliari: dilectionem teneat, veritatis murum, pudoris septum.

PL 16, 332C

112. 主よ、汝、聖なるおとめの身の別の飾りを添えよ、熱心な敬虔な営みを添えよ。彼女が自らの器を所有することを知り、へりくだることを知るように。愛を、真理の城壁を、恥じらいの囲いを保つように。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.23

23

Non pineae velamen ejus, non vincant cupressi, pudicitiam ejus non turtures, simplicitatem ejus non vincant columbae.

PL 16, 332C

マツも彼女のヴェールに〔及ばず〕、イトスギも及ばず、キジバトも彼女の貞潔に、ハトも彼女の素朴さに及ばないように〔底本は Non pineae velamen ejus, non vincant cupressi。一つの vincant(及ぶ)が前後の non の句にかかる。ミーニュの脚注 g によれば、カソボンはこの箇所を引いて、アンブロシウスがガッリエヌス帝の慎みに欠ける詩句にならい、それを敬虔な意味に移したと言う。その詩句も一つの vincant を幾つもの non の句にかけている〕。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.24

24

Sit in corde simplicitas, in verbis modus, erga omnes pudor, pietas erga propinquos, circa egenos et pauperes misericordia: quod bonum est teneat, ab omni specie abstineat mala: veniat super eam benedictio morituri, et os viduae benedicat eam (Job XXIX, 13) .

PL 16, 332C

心には素朴さが、言葉にはほどよさが、すべての人に対して恥じらいが、近親に対して敬虔が、困窮する者と貧しい者に対して慈しみがあるように。よいものを保ち、あらゆる悪の様相から遠ざかるように。死にゆく者の祝福が彼女に臨み、やもめの口が彼女を祝福するように(ヨブ記29:13)。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.25

25

113. Pone ut signaculum verbum tuum in corde ejus, ut signaculum in brachio ejus (Cant. VIII, 6) ; ut in omnibus sensibus et operibus ejus Christus eluceat, Christum intendat, Christum loquatur.

PL 16, 332D

113. 汝の言葉を印として彼女の心に置け、印として彼女の腕に置け(雅歌8:6)。彼女のあらゆる感覚と業のうちにキリストが輝き、キリストに心を向け、キリストを語るように。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.26

26

Aqua multa ejus non possit exstinguere charitatem, nec persecutionis gladius, nec periculum: sed confirmata in omni opere bono atque verbo, gloriam tuam induat, et in tua gratia conversetur in hoc mundo.

PL 16, 333A

大水も彼女の愛を消し去ることができず、迫害の剣も危険も〔消し去れず〕、あらゆるよい業とよい言葉において堅くされて、汝の栄光を身にまとい、汝の恩寵のうちにこの世界で暮らすように。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.27

27

Sanctifices eam in veritate, in virtute confirmes, in charitate connectas, atque ad illam pudicitiae et integritatis coelestem gloriam, coronam illibatam, immaculatamque divino tuo favore perducas; ut illic Agni sequatur vestigia, et in meridiano pascat, in meridiano maneat, nec in grege sodalium incedat: sed agnis tui admixta, sine offensione versetur comes virginum, pedissequa Mariarum (Apoc. XIV, 4; Cant. I, 6) .

PL 16, 333A

真理において彼女を聖別し、徳において堅くし、愛において結び合わせ、貞潔と無傷さのあの天の栄光、汚れなく傷のない冠へと、汝の神としての恩顧によって導け。そこで彼女が子羊の足跡に従い、真昼に養い、真昼にとどまり、仲間たちの群れの中を歩かず、汝の子羊たち〔底本は agnis tui。agnis tuis と読む〕に交じって、つまずきなく暮らすように。おとめたちの伴侶、マリアたちの侍女として(黙示録14:4;雅歌1:6)。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.28

28

114. Egredere itaque tu, Domine Jesu, in die sponsalium tuorum, suscipe jamdudum devotam tibi spiritu, nunc etiam professione; imple agnitione voluntatis tuae; assume ab initio in salutem, in sanctificatione spiritus et fide veritatis, ut dicat famula tua: Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me, et in gloria assumpsisti me (Psal. LXVII, 24) .

PL 16, 333B

114. それゆえ主イエスよ、汝は、汝の婚約の日に出で来よ。霊においてはすでに久しく、今は誓願においても汝に献身した者を受け入れよ。汝の意志の認識で満たせ。初めから救いへと引き取れ、霊の聖化と真理への信仰において。汝の仕え女がこう言うように。「汝は私の右手を取り、汝の意志によって私を導き、栄光のうちに私を受け入れた」(詩篇67:24)〔底本の引照のまま写したが、この句は詩篇72:23–24 にあたる〕。

De institutione virginis et S. Mariae virginitate perpetua ad Eusebium liber unus 17.29

29

Aperi manum tuam, et imple animam ejus benedictione (Psal. CXLIV, 16) ; ut salvam facias sperantem in te (Psal. LXXXV, 2) , et fiat vas in honorem sanctificatum, utile Domino, ad omne opus bonum probatum: per illam aeternabilem crucem, per illam venerabilem gloriam Trinitatis, cui est honor, gloria, perpetuitas, Patri Deo, et Filio, et Spiritui sancto, a saeculis, et nunc, et semper, et in omnia saecula saeculorum, Amen.

PL 16, 334A

汝の手を開き、彼女の魂を祝福で満たせ(詩篇144:16)。汝を望む者を救い(詩篇85:2)、彼女が、栄誉のために聖別された器、主に有用で、あらゆるよい業のために試された器となるように。永遠にとどまるあの十字架によって、三位一体のあの崇むべき栄光によって。三位一体には、父なる神、子、聖なる霊に、栄誉と栄光と永続が、世々より、今も、常に、すべての世々の世々にわたってある。アーメン。