De paradiso 1.1
[0275] Quam difficile sit de paradiso disserere. Ejus tamen auctor, natura, situs, incola indicantur; et res ad mysterium sensum traducitur. 1. Et plantavit Deus paradisum in Eden secundum Orientem: et posuit ibi hominem quem finxit (Gen. II, 8) .
PL 14, 275A楽園について論じることがどれほど難しいか。それでも、その創造者、本性、所在、住人は示され、事柄は奥義の意味へと移される〔底本は ad mysterium sensum で、語の結び付きが崩れている。ad mysticum sensum(奥義的な意味へ)の意に解した〕。――1. 「そして神は東の方、エデンに楽園を植え、そこに自ら形づくった人を置いた」(創世記2:8)。
De paradiso 1.2
De paradiso adoriundus sermo non mediocrem aestum nobis videtur incutere, quidnam sit paradisus, et ubi, qualisve sit, investigare et explanare cupientibus: maxime cum Apostolus sive in corpore, sive extra corpus nesciat, raptum se tamen dicat usque ad tertium coelum.
PL 14, 275A楽園についての論述に取りかかろうとすると、楽園とは何であり、どこにあり、どのようなものかを探り明らかにしたいと願う我々には、少なからぬ動揺が襲ってくると思われる。とりわけ、使徒は、体のうちにあったのか体の外にあったのかは知らないと言いながら、それでも第三の天にまで引き上げられたと述べているのだから。
De paradiso 1.3
Et rursus: Scio, inquit, hujusmodi hominem, sive in corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit; quoniam raptus est in paradisum, et audivit ineffabilia verba, quae non licet homini loqui . . .
PL 14, 275Aまた彼は言う、「私はこのような人を知っている。体のうちにあったのか、体の外にあったのか、私は知らない、神が知っている。彼は楽園に引き上げられ、人が語ることの許されない言い表しがたい言葉を聞いたのである……」
De paradiso 1.4
Pro hujusmodi gloriabor, pro me autem non gloriabor, nisi in infirmitatibus meis: si enim voluero gloriari, non ero stultus: nam veritatem dico (II Cor. XII, 5 et 6) .
PL 14, 275B「このような人については私は誇ろう。だが私自身については、自分の弱さのほかには誇らない。たとえ誇ろうと思っても、私は愚か者にはならない。真実を語っているのだから」(二コリント12:5-6)。
De paradiso 1.5
Ergo si hujusmodi paradisus est, ut eum solus Paulus, aut vir aliquis Pauli similis, cum in hac vita degeret, videre potuerit; idem tamen sive in corpore, sive extra corpus viderit, meminisse non possit; audierit tamen verba, quibus prohibitus sit vulgare quod audierat: quo tandem nos modo paradisi situm poterimus absolvere, quem nec videre potuimus: et si potuissemus videre, prohiberemur tamen aliis intimare ?
PL 14, 275Bそれゆえ、もし楽園がそのようなもので、パウロ一人、あるいはパウロに似たある人だけが、この生にあってそれを見ることができ、しかもその同じ人が体のうちで見たのか体の外で見たのかを思い出せず、それでも自分が聞いたことを人々に広めることを禁じられた言葉を聞いたのだとすれば、我々はいったいどのようにして楽園の所在を明らかにできようか。我々は見ることさえできなかったのであり、たとえ見ることができたとしても、他の人々に告げることは禁じられるであろうに。
De paradiso 1.6
Simul cum Paulus extollere se revelationum sublimitate sit veritus, quanto magis nobis timendum est id sollicitius indagare, cujus etiam revelatio obnoxia sit periculo? Non igitur hylen hunc paradisum aestimare debemus; et ideo relinquamus Pauli esse secretum.
PL 14, 275Bパウロでさえ啓示の崇高さゆえに思い上がることを恐れたのだから、その啓示までが危険にさらされているものを、いっそう熱心に探ることを、我々はなおさら恐れねばならない。したがって、この楽園を質料(ヒュレー)とみなしてはならない。それゆえ、パウロの秘密はパウロのものとして残しておこう。
De paradiso 1.7
2. Tamen quoniam hic legimus in Genesi a Deo paradisum esse plantatum secundum Orientem, et ibi esse positum hominem, quem plasmavit Deus; istius paradisi auctorem jam possumus invenire.
PL 14, 275C2. しかし、我々はここで創世記に、神が東の方に楽園を植え、そこに神が形づくった人が置かれたと読むのだから、この楽園の創造者はすでに見いだせる。
De paradiso 1.8
Quis est enim qui potuit fingere paradisum, nisi omnipotens Deus, qui dixit et facta sunt, numquam indigens eorum quae generari vellet?
PL 14, 275C楽園を造ることができたのは、全能の神でなくて誰か。神は語り、そして万物は成った。神は、生み出そうと望むもののいずれをも必要としたことがないのである。
De paradiso 1.9
Ipse ergo plantavit paradisum de quo dicit Sapientia: Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus, eradicabitur (Matth. V, 13) . Bona angelorum plantatio, bona sanctorum.
PL 14, 276Aそれゆえ神自身が楽園を植えた。この楽園について知恵は言う、「私の父が植えなかった植物はすべて根こそぎにされる」(マタイ5:13)〔引照は底本のまま。この句はマタイ15:13に当たる〕。天使たちの植え付けは善く、聖徒たちの植え付けも善い。
De paradiso 1.10
Sancti enim sub ficu et vite dicuntur in illo pacis futuri tempore, in quibus typus est angelorum (Micheae. IV, 4) .
PL 14, 276A聖徒たちは、来たるべき平和の時にあって、イチジクとブドウの木の下にいると言われているからである。その聖徒たちのうちに〔in quibus は聖徒たちとも、イチジクとブドウとも取れる。聖徒たちと取った〕、天使たちの予型がある(ミカ4:4)。
De paradiso 1.11
3. Ergo paradisus est plurima ligna habens, sed ligna fructifera, ligna plena succi atque virtutis, de quibus est: Exultabunt omnia ligna silvarum (Ps. XCV, 13) ; ligna semper florentia viriditate meritorum, sicut illud lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, cujus folium non defluet; quia totus in eo fructus exuberat.
PL 14, 276A3. それゆえ楽園とは、多くの木を持つものであるが、それは実を結ぶ木、樹液と徳に満ちた木である。これらの木について「森のすべての木は歓喜する」(詩篇95:13)と言われる。それは功績の緑によっていつも花咲く木々であり、流れのほとりに植えられたあの木のようなものである。その葉は枯れ落ちない。その木には実がことごとくあふれているからである。
De paradiso 1.12
Hic ergo paradisus est. 4. Locus autem ejus in quo est plantatus, voluptas dicitur. Unde et sanctus David ait: Ex torrente voluptatis tuae potabis eos (Ps. XXXV, 9) . Legisti enim: Quia fons procedit ex Eden, qui rigat paradisum (Gen., II, 10) .
PL 14, 276Aこれこそが楽園である。4. 楽園が植えられた場所は「快楽」と呼ばれる。それゆえ聖なるダビデは言う、「汝は汝の快楽の流れから彼らに飲ませる」(詩篇35:9)。あなたは読んだはずだ、「泉がエデンから出て、楽園を潤す」(創世記2:10)と。
De paradiso 1.13
Haec igitur sanctorum ligna, quae plantata sunt in paradiso, quasi profluvio quodam torrentis spiritus irrigantur. De quo etiam alibi ait: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei (Ps. XLV, 5) .
PL 14, 276Bそれゆえ、楽園に植えられたこれら聖徒たちの木は、いわば霊の奔流のほとばしりによって潤される。これについて彼は別の箇所でも言う、「川の勢いが神の都を喜ばせる」(詩篇45:5)。
De paradiso 1.14
Est autem civitas illa quae sursum est Hierusalem libera, in qua diversa sanctorum merita pullularunt. 5. In hoc ergo paradiso hominem Deus posuit quem plasmavit.
PL 14, 276Bその都とは、上にあるエルサレム、自由な女であり、そこでは聖徒たちのさまざまな功績が芽吹いた。5. それゆえ神は、自ら形づくった人をこの楽園に置いた。
De paradiso 1.15
Intellige etiam quia non eum hominem qui secundum imaginem Dei est, posuit, sed eum qui secundum corpus. Incorporalis enim in loco non est.
PL 14, 276Bまた理解せよ。神が置いたのは、神の像に従う人ではなく、体に従う人であることを。体を持たないものは場所のうちにないからである。
De paradiso 1.16
Posuit autem eum in paradiso sicut solem in coelo, exspectantem regnum coelorum, quemadmodum creatura exspectat revelationem filiorum Dei.
PL 14, 276C神は彼を楽園に置いたが、それは太陽を天に置くのと同じであり、彼は天の国を待ち望む者として置かれた。被造物が神の子らの現れを待ち望んでいるのと同じようにである。
De paradiso 1.17
6. Ergo si paradisus est in quo erant exorta virgulta, videtur paradisus anima esse quae multiplicat semen acceptum, in qua virtus unaquaeque plantatur, in qua erat etiam lignum vitae, hoc est sapientia, sicut dixit Salomon (Sap. VII, 25) : quia sapientia non de terra exorta est, sed de Patre. Est enim splendor lucis aeternae, et emanatio omnipotentis gloriae.
PL 14, 276C6. それゆえ、楽園が若木の芽生えた所であるなら、楽園は魂であると思われる。魂は受けた種を増やし、そのうちにあらゆる徳が植えられ、そのうちには命の木、すなわち知恵もあった。ソロモンが言ったとおりである(知恵の書7:25)。知恵は地から生じたのではなく、父から生じたからである。実に知恵は永遠の光の輝きであり、全能の栄光の流出である。