De Joseph patriarcha 7.1
Educto Joseph de carcere regis somnium proponitur, a quo et explicatur. Hoc Ambrosius tum rebus sui temporis, tum praesenti et futuro saeculo accommodat.
PL 14, 657Aヨセフが王の獄から連れ出され、王の夢が彼に示され、彼がそれを解き明かす。アンブロシウスはこれを、自らの時代の事柄にも、現在と将来の世にも当てはめる。
De Joseph patriarcha 7.2
Postea Josephi praemia, conjugium, liberos, frumenti distributionem mystice de Christo interpretatur; ac tandem nos ad emendum spiritalia alimenta hortatur.
PL 14, 657A次いで、ヨセフの報い、結婚、子ら、穀物の分配を、キリストについて奥義の意味で解釈する。そして最後に、我々に霊の糧を買うよう勧める。
De Joseph patriarcha 7.3
36. Sed revertamur ad istum vini praepositum, qui quasi multo ebrius mero beneficii auctorem oblitus est diu: aliquando tamen, ut regi provideret interpretem, non quasi gratus, sed quasi callidus intimavit seriem rei gestae.
PL 14, 657A36. さて、かの酒の頭のもとへ戻ろう。彼は大いに生のぶどう酒に酔った者のように、恩恵を施した者をながく忘れていた。それでも、王に解き明かす者を備えるために、感謝する者としてではなく抜け目のない者として、ことの経緯をいつか告げたのである。
De Joseph patriarcha 7.4
Quo cognito, rex quoque eum jussit accersiri, erutumque de carcere interrogavit, si posset interpretari sibi somnium. Cujus explanatione delectatus, removit injuriam, honorem detulit. Itaque videte si non praesentibus et ista conveniunt.
PL 14, 657Bこれを知って、王もまた彼を呼び寄せるよう命じ、獄から引き出して、夢を自分のために解き明かせるかと尋ねた。その解き明かしに喜んで、不当な扱いを取り除き、栄誉を授けた。諸君、見よ、これらのことも現在に当てはまらないだろうか。
De Joseph patriarcha 7.5
Injuria illata est prius quam cognosceretur a rege: gratia relata, ubi regi est cognitus. Ita rex vacat culpa; quia et id quod excepit vir sanctus injuriae, alienum fuit: et id quod recepit gratiae, regis est proprium.
PL 14, 657B不当な扱いが加えられたのは、王に知られる前であった。好意が返されたのは、王に知られてからである。こうして王に咎はない。聖なる人が被った不当な扱いは王とは無縁であり、受けた好意は王自身のものだからである。
De Joseph patriarcha 7.6
37. Somnium autem ejus, et interpretatio hujusmodi est: Quaecumque, inquit, facit Deus, ostendit Pharao. Septem vaccae bonae, septem anni sunt; et septem spicae bonae, septem anni sunt. Somnium Pharao unum est.
PL 14, 657B37. その夢とその解き明かしは次のとおりである。「神が行うことを、ファラオに示している」と彼は言う。「良い七頭の雌牛は七年であり、良い七つの穂も七年である。ファラオの夢は一つである」。
De Joseph patriarcha 7.7
Et septem vaccae macrae, quae post illas ascendebant, septem anni sunt; et septem spicae macrae, et a vento corruptae, septem anni sunt. Erit septem annis fames. Verbum autem quod dixi: Quaecumque facit Deus, ostendit Pharao.
PL 14, 657C「また、その後から上ってきた痩せた七頭の雌牛は七年であり、痩せて風に害われた七つの穂も七年である。七年のあいだ飢饉があろう。私が言った言葉は、『神が行うことを、ファラオに示している』というものである」。
De Joseph patriarcha 7.8
Ecce septem anni veniunt ubertatis magnae in totam terram Aegypti. Veniet autem septem annis fames post haec, et obliviscentur ubertatem in tota Aegypto: et consumet fames totam terram, et non agnoscetur urbertas terrae a fame quae futura est post haec.
PL 14, 657C「見よ、エジプトの全土に大いなる豊作の七年が来る。しかしその後、七年のあいだ飢饉が来て、エジプト全土で人々は豊作を忘れ、飢饉が全土を食い尽くし、この後に来る飢饉のために、地の豊作は見分けられなくなる〔底本は urbertas。ubertas と読む〕」。
De Joseph patriarcha 7.9
Valida enim nimium. Quod autem iteravit somnium Pharao bis; quia verum erit verbum a Deo, et festinabit Deus facere illud. (Gen. XLI, 25 et seq.) 38. Vetus somnium, res recentes.
PL 14, 657C「それはきわめて激しいからである。ファラオが夢を二度繰り返したのは、その言葉が神から出て真実となり、神がそれを急いで行うからである」(創世記41:25以下)。38. 夢は古く、事柄は新しい。
De Joseph patriarcha 7.10
Posterioribus priora consumpta sunt: et ubi erat ante ubertatis copia, ibi rerum omnium facta est indigentia.
PL 14, 657C後の年々に先の年々は食い尽くされ、かつて豊作のあふれていたところに、あらゆる物の欠乏が生じた。
De Joseph patriarcha 7.11
Quod si quis hujusmodi regi consilium dedisset, ut aliquid de superiori ubertate posteriori principatus sui servaret aetati, reliquo quoque tempori larga donandi affluentia redundasset.
PL 14, 657Dもし誰かがこのような王に、先の豊かさの一部を、自らの統治の後の時代のために取っておくよう進言していたなら、残りの時にも、惜しみなく与えるあふれる富が満ちていたであろう。
De Joseph patriarcha 7.12
Sed immodica aevi superioris effusio etiam posteriora destituit, et homines diripientes universa, aliquem Joseph adhibere nolebant.
PL 14, 657Dしかし先の時代の度を越した浪費は、後の時代までも見放し、人々はすべてを奪い取って、ヨセフのような者を用いようとはしなかった。
De Joseph patriarcha 7.13
Etsi non ego Joseph (quis enim istud) clamabam tamen vaccas illas pingues non solum lasciviam, sed etiam incuriam divinae significare reverentiae (de perfidis enim dictum est: Tauri pingues obsederunt me (Ps. XXI, 13) : et de Judaeorum populo scriptum est (Deut. XXXII, 15) : Impinguatus, et obesus factus, et dilatatus est, et dereliquit eum qui fecit eum ), et ideo somnium illud redundantiae saecularis perpetuum esse non posse: fore tempus quo his fames dura succederet.
PL 14, 657Dたとえ私はヨセフではないにしても(実際、誰がそのような者でありえようか〔「quis enim istud」は語を省いた言い方で、こう取った〕)、それでも私は叫んでいた。あの肥えた雌牛たちは、放縦だけでなく、神への畏敬に対する無関心をも表すのであり(不信仰な者たちについて「肥えた雄牛が私を取り囲んだ」と言われ(詩篇21:13)、ユダヤ人の民についても「肥え太り、膨れ上がり、広がって、自らを造った者を捨てた」と書かれている(申命記32:15))、したがってあの世俗のあふれは永続しえない、彼らに厳しい飢饉が続く時が来るであろう、と。
De Joseph patriarcha 7.14
39. Nec tamen hoc somnium uni aut duobus demonstratum arbitror, sed omnibus propositum; eo quod septem anni istius mundi pingues, et saeculari ubertate opimi, absorbeantur ab illis saeculis quae futura sunt, in quibus perpetua quies, et legis observantia spiritalis, quam Ephraem illa tribus patrum Deo fructuosa custodit.
PL 14, 658A39. だが私は、この夢が一人か二人に示されたのではなく、すべての者に差し出されたのだと考える。この世の肥えた七年、世俗の豊かさに満ちた七年は、来たるべき諸世に飲み込まれるからである。その諸世には永遠の安息があり、また、父祖たちのあの部族であるエフライムが、神のために実りをもたらしつつ守る、霊的な律法の遵守がある。
De Joseph patriarcha 7.15
Bona vacca, non illa corporeo distenta ubere, sed abundans spiritalis lactis et gratiae, super cujus decorem cervicis Deus sedere se dicit, ut scriptum est: Ephraem vacca docta diligere victoriam. Ego autem transivi super decorem cervicis ejus (Ose. X, 11) .
PL 14, 658B良い雌牛とは、体の乳房で張りつめたものではなく、霊の乳と恩寵に満ちあふれたものである。その首の美しさの上に神は座ると自ら言う。書かれているとおりである。「エフライムは、勝利を愛することを教えられた雌牛。しかし私は、その首の美しさの上を通り過ぎた」(ホセア10:11)。
De Joseph patriarcha 7.16
Non ergo impinguet caput nostrum oleum peccatoris, nec falsi fructus delectare nos debent, ne dicatur et de nobis: Seminastis impietatem, et iniquitates ejus vindemiastis. Manducasti fructum falsum, quia sperasti in curribus tuis (Ibid., 13) .
PL 14, 658Bそれゆえ、罪人の油が我々の頭を肥やしてはならず、偽りの実が我々を喜ばせてもならない。我々についても、こう言われることのないようにである。「汝らは不敬を種まきし、その不正を収穫した。汝は偽りの実を食べた。汝の戦車に望みを置いたからである」(ホセア10:13)。
De Joseph patriarcha 7.17
Nec me movet quod habet spicas macras, et vento corruptas; quia et David tunc melior erat, quando sicut aranea tabescebat: et spiritus contribulatus sacrificium Dei est; et illi praestantiores evadunt, quos in hoc saeculo gravibus injuriis spiritus malignus exercuit.
PL 14, 658B痩せた、風に害われた穂があることも、私を動揺させない。ダビデもまた、クモのようにやつれていたときのほうが優れていたのであり、砕かれた霊は神への犠牲であり、この世で悪しき霊から重い不当な扱いによって試された者たちのほうが、いっそう優れた者となるからである。
De Joseph patriarcha 7.18
40. Unde magis mystica meruisse praemia Joseph arbitror, quia de mysticis est locutus. Quid enim sibi vult annulus digito ejus insertus, nisi ut intelligamus pontificatum ei fidei esse delatum, ut alios ipse signaret?
PL 14, 658C40. ゆえに私は、ヨセフがむしろ奥義的な報いを受けたのは、奥義について語ったからだと考える。彼の指にはめられた指輪は、何を意味するのか。信仰の祭司職が彼に委ねられ、彼自身が他の人々に印を押すようになったことを、我々が悟るためでなくて何であろう。
De Joseph patriarcha 7.19
Quid stola, quae amictus est sapientiae, nisi tributum ei ab illo rege coelesti, prudentiae principatum? Torques aureus intellectum bonum videtur exprimere. Currus quoque significat fastigium sublime meritorum.
PL 14, 658C知恵の衣である長衣は、あの天の王から彼に授けられた、思慮の首位でなくて何であろう。金の首飾りは、良き理解を表すと見える。戦車もまた、功績の崇高な頂を意味する。
De Joseph patriarcha 7.20
Quis autem est qui ex gentibus accepit uxorem, nisi qui Ecclesiam ex nationibus sibi congregavit, et suscepit ex ea filium Manassen, per quem oblitus est omnes dolores suos quos habuit de sacrilegiis Judaeorum?
PL 14, 658Cところで、諸国民から妻を迎えた者とは、諸国民から教会を自らのもとに集め、教会から息子マナセをもうけた者でなくて誰であろうか。そのマナセによって、ユダヤ人たちの瀆聖から受けたすべての苦しみを忘れたのである。
De Joseph patriarcha 7.21
Suscepit alium quoque filium Ephraem, per cujus profectum claruit quod suscepta in carne humilitas et divinitatem non humiliavit, et gloriam cumulavit. 41. Denique quicumque famem patiebantur, ad Joseph mittebantur.
PL 14, 658C彼はもう一人の息子エフライムをももうけた。その進展によって、肉において受けた謙卑が神性を卑しめず、むしろ栄光を増し加えたことが明らかになった。41. さて、飢えに苦しむ者はみな、ヨセフのもとへ遣わされた。
De Joseph patriarcha 7.22
Qui sunt isti, nisi de quibus dictum est: Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes (Psal. LVIII, 7) ? Erat autem fames non unius loci, sed totius terrae; quia non erat qui faceret bonitatem.
PL 14, 658Dそれは誰か。「彼らは夕べに帰り、犬のように飢えるであろう」(詩篇58:7)と言われた者たちでなくて誰であろう。飢饉は一つの場所のものではなく、全地のものであった。善を行う者がいなかったからである。
De Joseph patriarcha 7.23
Ideo Dominus Jesus jejunia mundana miseratus aperuit horrea sua, et mysteriorum coelestium thesauros scientiae sapientiaeque patefecit absconditos; ut nulli alimenta deessent. Dixit enim Sapientia: Venite, edite panes meos (Prov. IX, 5) .
PL 14, 659Aそれゆえ主イエスは、世の飢えを憐れんで自らの倉を開き、天の奥義の宝を、すなわち隠されていた知識と知恵の宝を明らかにした。誰にも食べ物が欠けることのないようにである。知恵は言ったのである。「来て、私のパンを食べよ」(箴言9:5)。
De Joseph patriarcha 7.24
Et ideo ab illo solo dicitur: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit (Psal. XXII, 1) , qui saturatur a Christo. Aperuit ergo horrea sua Christus, et vendebat, non aera pecuniae, sed fidei pretium, et devotionis stipendium quaerens.
PL 14, 659Aだから、キリストに満たされた者だけが、こう言う。「主は私を養う。私には何も欠けない」(詩篇22:1)。こうしてキリストは自らの倉を開き、売った。金銭の硬貨ではなく、信仰の代価と献身の報酬を求めてである。
De Joseph patriarcha 7.25
Vendebat autem non paucis in Judaea: sed vendebat omnibus, ut ab universis nationibus crederetur. 42. Et omnes regiones venerunt in Aegyptum ad Joseph emere (Gen. XLI, 5 et 7) ; obtinuerat enim fames. Omnes enim esuriunt, quos non paverit Christus.
PL 14, 659Aしかも彼は、ユダヤの少数の者にではなく、すべての者に売った。あらゆる国民から信じられるためである。42. 「すべての地方がエジプトのヨセフのもとへ買いに来た」(創世記41:5,7〔引照の数字は底本のまま。41:57の誤りか〕)。飢饉が覆っていたからである。キリストが養わなかった者は、みな飢えているのである。
De Joseph patriarcha 7.26
Emamus ergo alimenta, quibus famem possimus repellere. Nemo paupertatis suae contemplatione revocetur, nemo vereatur qui argentum non habet. Non quaerit Christus argentum, sed fidem quae argento pretiosior est. Denique emit eam Petrus, qui non habebat argentum.
PL 14, 659Bゆえに、飢えを退けることのできる食べ物を買おう。誰も自らの貧しさを思って引き返してはならず、銀を持たない者も恐れてはならない。キリストが求めるのは銀ではなく、銀より尊い信仰である。事実ペトロは、銀を持たなかったのに、これを買い取った。
De Joseph patriarcha 7.27
Argentum, inquit, et aurum non habeo: sed quod habeo, do tibi. In nomine Jesu Christi surge, et ambula (Act. III, 6) .
PL 14, 659B「銀も金も私にはない。だが私にあるものを、汝に与える。イエス・キリストの名によって、立って歩け」(使徒言行録3:6)。
De Joseph patriarcha 7.28
Et propheta Esaias dicit: Qui sititis, ite ad aquam; et quicumque non habetis argentum, ite, emite, et bibite, et manducate: emite sine argento et pretio vinum, et adipem (Esai. LV, 1) .
PL 14, 659B預言者イザヤも言う。「渇く者たちよ、水に来よ。銀を持たぬ汝らすべても、来て買い、飲み、食べよ。銀なく、代価なく、ぶどう酒と脂を買え」(イザヤ55:1)。
De Joseph patriarcha 7.29
Neque enim pretium quaesivit a nobis, qui pro nobis sanguinis sui pretium solvit; quia non auro et argento, sed pretioso nos redemit sanguine. Ergo id pretium debes quo emptus es; et si ille non semper exigat, tu tamen debes.
PL 14, 659B実際、我々のために自らの血の代価を支払った者は、我々から代価を求めはしなかった。金や銀ではなく、尊い血によって我々を贖ったからである。ゆえにあなたは、それによって買い取られた代価を負っている。たとえ彼がいつも取り立てるのでなくとも、あなたは負っているのである。
De Joseph patriarcha 7.30
Eme igitur tibi Christum non eo quod pauci habent, sed eo quod omnes habent. Omnes habent per naturam, pauci offerunt per timorem. Suum est quod a te Christus reposcit. Ipse vitam omnibus dedit, ipse pro omnibus mortem suam obtulit.
PL 14, 659Cそれゆえ、少数の者が持つものではなく、すべての者が持つものによって、キリストを自分のために買え。すべての者は本性によってそれを持ち、少数の者だけが畏れによってそれを捧げる。キリストがあなたから取り戻そうとするのは、彼自身のものである。彼はすべての者に生命を与え、すべての者のために自らの死を捧げた。
De Joseph patriarcha 7.31
Solve pro auctore, quod soluturus es lege. Non mediocris iste contractus est. Non omnes eum facile vident. Denique illae virgines in Evangelio (Matth. XXV, 9 et seq.) quas veniens sponsus exclusit, ideo foris relictae sunt, quia venale oleum non emerunt.
PL 14, 659C創始者のために、あなたが〔自然の〕定めによっていずれ支払うことになるものを支払え〔lex は死すべき定めを言うと取った。誰もが本性によって持ち、いずれ返す生命・死を、キリストのために差し出せということらしい〕。この取引は並のものではない。誰もがたやすくこれを見てとるわけではない。福音書のあの処女たち(マタイ25:9以下)は、来た花婿に閉め出された者たちである。彼女らが外に残されたのは、売られている油を買わなかったからである。
De Joseph patriarcha 7.32
Unde dicitur eis: Ite potius ad vendentes, et emite vobis. Et negotiator non immerito praedicatur, qui vendidit omnia sua, et emit margaritam (Matth. XIII, 46) .
PL 14, 659Cだから彼女らは言われる。「むしろ売る者たちのところへ行って、自分のために買え」。また、持てるものすべてを売って真珠を買った商人が、当然のこととして称えられる(マタイ13:46)。