De bono mortis 8.1
Nihil terroris habere ipsam mortem, sed opinionem de morte terrori esse; quae quidem opinio ad vitam referenda est. Duas causas esse cur mors habeatur terribilis, quibus refutatis, mors variis testimoniis, sed praesertim B. Job auctoritate praedicatur.
PL 14, 554D死そのものには何の恐ろしさもなく、恐ろしいのは死についての思い込みである。その思い込みは、生に帰されるべきものである。死が恐ろしいとされる理由は二つあり、それらを論駁したのち、死はさまざまな証言によって、とりわけ福者ヨブの権威によって宣べ伝えられる。
De bono mortis 8.2
31. Quod si terribilis apud viventes aestimatur, non mors ipsa terribilis est, sed opinio de morte, quam unusquisque pro suo interpretatur affectu, aut pro sua conscientia perhorrescit. Suae igitur unusquisque conscientiae vulnus accuset, non mortis acerbitatem.
PL 14, 555A31. もし死が生きている者たちのもとで恐ろしいと見なされるなら、恐ろしいのは死そのものではなく、死についての思い込みである。各人はそれを自分の心情に応じて解釈し、あるいは自分の良心に応じて震え上がる。それゆえ各人は、死の苦さではなく、自らの良心の傷を責めよ。
De bono mortis 8.3
Denique justis mors quietis est portus, nocentibus naufragium putatur. Certe iis quibus gravis est timor mortis, non est grave mori, sed grave est vivere sub metu mortis. Non ergo mors gravis, sed metus mortis.
PL 14, 555A実際、義人にとって死は安息の港であり、罪ある者にとっては難破と思われる。確かに、死への恐れが重くのしかかる者たちにとって、重いのは死ぬことではなく、死への恐れのもとで生きることである。したがって、重いのは死ではなく、死への恐れである。
De bono mortis 8.4
Metus autem opinionis est: opinio vero nostrae infirmitatis, contraria veritati. Nam per veritatem virtus, per opinionem infirmitas. Opinio autem non mortis utique, sed vitae est. Ergo illud grave vitae magis invenitur esse.
PL 14, 555A恐れとは思い込みから来るものであり、思い込みとは我々の弱さから来るもので、真理に反している。真理によって力が、思い込みによって弱さが生じるからである。ところで思い込みは、死のものではなく、生のものである。それゆえ、あの重さは、むしろ生に属するものと見いだされる。
De bono mortis 8.5
Liquet igitur quia mortis metus non ad mortem referendus est, sed ad vitam. Non enim habemus quod in morte metuamus, si nihil quod timendum sit vita nostra commisit.
PL 14, 555Bそれゆえ明らかなように、死への恐れは死に帰すべきではなく、生に帰すべきである。もし我々の生が、恐れるべきことを何も犯していないなら、死において恐れるものを我々は持たないからである。
De bono mortis 8.6
Etenim prudentibus delictorum supplicia terrori sunt: delicta autem non mortuorum actus sunt, sed viventium.
PL 14, 555B思慮ある者にとって恐ろしいのは、罪に対する刑罰である。しかし罪は、死んだ者の行いではなく、生きている者の行いである。
De bono mortis 8.7
Vita igitur ad nos refertur, cujus actus in nostra potestate est: mors autem nihil ad nos; est enim separatio animae et corporis: anima absolvitur, corpus resolvitur.
PL 14, 555Bそれゆえ生は我々に帰せられ、その行いは我々の力の内にある。これに対して死は我々に関わりがない。死とは魂と体の分離であって、魂は解き放たれ、体は解体されるのである。
De bono mortis 8.8
Quae absolvitur, gaudet: quod resolvitur in terram suam, nihil sentit: quod nihil sentit, nihil ad nos.
PL 14, 555B解き放たれるものは喜び、自らの土に解体されるものは何も感じない。何も感じないものは、我々に関わりがない。
De bono mortis 8.9
32. Tamen si mors malum, quomodo juvenes non timent fieri senes, nec finitimam morti verentur aetatem; patientiusque deficit qui praesumpta morte deficit, quam qui inopinata.
PL 14, 555B32. しかしもし死が悪であるなら、なぜ若者たちは老人になることを恐れず、死に隣り合う年齢を畏れないのか。また、死を予期して力尽きる者のほうが、思いがけず力尽きる者よりも、耐えやすく力尽きるのはなぜか。
De bono mortis 8.10
His quoque qui mortem malum putant, aptum responsum arbitror, quia per vitam ad mortem est transitus: per mortem autem ad vitam reditus. Neque enim nisi qui mortui fuerint, possunt resurgere.
PL 14, 555C死を悪と考える者たちにも、適切な答えがあると私は考える。生を通って死への移行があり、死を通って生への帰還があるのである。死んだ者でなければ、よみがえることはできない。
De bono mortis 8.11
Insipientes autem mortem quasi summum malorum reformidant: sapientes quasi requiem post labores, et finem malorum expetunt. 33. Duabus autem ex causis mortem insipientes verentur.
PL 14, 555C愚かな者は死を悪の極みのように恐れる。賢い者は死を、労苦ののちの安息、悪の終わりとして望む。33. 愚かな者が死を恐れる理由は二つある。
De bono mortis 8.12
Una, quod eam interitum appellant: interitus autem hominis esse non potest, cum anima superstes corpori sit, salvo eo quod ipsum corpus maneat resurrectio.
PL 14, 555C一つは、死を滅びと呼ぶからである。しかし人間の滅びはありえない。魂は体より後に生き残り、また体そのものにも復活が待っているからである。
De bono mortis 8.13
Altera autem causa, quod poenas reformident, poetarum videlicet fabulis territi, latratus Cerberi, et Cocyti fluminis tristem voraginem, Charontem tristiorem, Furiarum agmina, aut praerupta tartara, in quibus Hydra saevior sedem habeat.
PL 14, 555Cもう一つの理由は、刑罰を恐れるからである。すなわち、詩人たちの作り話に怯え、ケルベロスの吠え声、コキュートス川の陰鬱な渦、さらに陰鬱なカロン、フリアエの群れ、あるいは切り立ったタルタロスを思い、そこには、より凶暴なヒュドラが住みかを構えているというのである。
De bono mortis 8.14
Tityi quoque viscera reparandis fecunda suppliciis, quae vultur immanis sine ullo fine depascitur. Ixionii quoque orbis perpetuam sub poenae atrocitate vertiginem, tum saxi desuper imminentis super capita accubantium inter epulas impendentem ruinam.
PL 14, 555Dまたティテュオスの臓腑も、それは責め苦が繰り返されるたびに再び生え、巨大なハゲワシが際限なくそれを食らい続ける。またイクシオンの輪が、刑罰の苛烈さのもとで永遠にめぐり続けること、さらに、宴の席に横たわる者たちの頭上に、岩が上から迫って落ちかかることである。
De bono mortis 8.15
Haec plena sunt fabularum, nec tamen negaverim poenas esse post mortem. Sed quid ad mortem id quod post mortem est? Si autem quae post mortem sunt, referantur ad mortem, eadem etiam quae post vitam sunt, referantur ad vitam.
PL 14, 555Dこれらは作り話に満ちている。しかし私は、死後に刑罰があることを否定するつもりはない。だが、死後にあるものが死と何の関わりがあるのか。もし死後にあるものが死に帰せられるなら、生の後にあるものも、同じく生に帰せられることになる。
De bono mortis 8.16
Nulla ergo erunt supplicia quae referantur ad mortem. Mors enim, ut supra diximus (cap. 4) , absolutio est et separatio animae et corporis: non est autem mala solutio; quia dissolvi et esse cum Christo multo melius (Philip. I, 23) . Non igitur mala mors.
PL 14, 556Aしたがって、死に帰せられるべき刑罰など存在しない。死とは、先に述べたように(第4章)、魂と体の解放であり分離である。そしてそれは悪い解体ではない。「解き放たれて、キリストとともにいるほうが、はるかに優れている」(フィリピ1:23)からである。それゆえ、死は悪ではない。
De bono mortis 8.17
Denique mors peccatorum pessima. Non utique mors pessima generaliter: sed pessima specialiter peccatorum (Psal. XXXIII, 22) . Denique pretiosa justorum. Unde liquet acerbitatem non mortis esse, sed culpae (Ps. CXV, 15) .
PL 14, 556A確かに、罪人たちの死は最悪である。死が一般に最悪なのではなく、罪人たちの死が、とりわけ最悪なのである(詩篇33:22)。他方、義人たちの死は尊い。これによって、苦さは死のものではなく、咎のものであることが明らかである(詩篇115:15)。
De bono mortis 8.18
34. Pulchre autem Graeci a fine mortem appellaverunt; τελευτὴν enim mortem appellant, eo quod finis istius vitae sit. Sed etiam somnum Scriptura nuncupat mortem, sicut est illud: Lazarus amicus noster dormit: sed vado ut suscitem eum (Joan. XI, 11) .
PL 14, 556A34. ギリシア人は、見事にも、終わりから死を名づけた。死をテレウテー(終わり)と呼ぶのは、それがこの生の終わりだからである。しかし聖書もまた死を眠りと呼ぶ。次の言葉のとおりである、「我々の友ラザロは眠っている。だが私は、彼を起こしに行く」(ヨハネ11:11)。
De bono mortis 8.19
Somnus autem bonus, quoniam quies est, sicut scriptum est: Ego dormivi, et requievi, et surrexi; quoniam Dominus suscepit me (Psal. III, 6) . Dulcis igitur quies mortis. Denique Dominus suscitat quiescentes, quia Dominus est resurrectio.
PL 14, 556B眠りは善いものである。それは安息だからである。書かれているとおりである、「私は眠り、安らぎ、そして起き上がった。主が私を受け入れたからである」(詩篇3:6)。したがって、死の安息は甘美である。それゆえ主は、安らいでいる者たちを起こす。主は復活だからである。
De bono mortis 8.20
35. Illud quoque egregium, quod ait Scriptura: Ante mortem non laudaveris quemquam (Eccli. XI, 30) . Unusquisque enim in novissimis suis cognoscitur, et in filiis suis aestimatur, si bene filios suos instituit, et disciplinis competentibus erudivit.
PL 14, 556B35. 聖書の言う次の言葉もまた優れている、「死の前に、誰をも称えてはならない」(集会の書11:30)。人は誰でも、その終わりにおいて知られ、その子らにおいて評価されるからである。自分の子らをよく育て、ふさわしい規律で教え導いたかどうかによってである。
De bono mortis 8.21
Siquidem ad negligentiam patris refertur dissolutio filiorum. Tum quia unusquisque, quamdiu vivit, obnoxius est lapsui, nec senectus immunis a crimine; ideo legis quia Abraham mortuus est in senectute bona (Gen. XXV, 8) , eo quod in bonitate propositi sui permansit.
PL 14, 556B実際、子らの放縦は、父の怠慢に帰せられる。また、人は誰でも生きているあいだは堕落にさらされており、老年も犯罪を免れないからである。それゆえ、アブラハムは「良い老年に死んだ」(創世記25:8)と読む。それは、自分の志の善にとどまり続けたからである。
De bono mortis 8.22
Mors igitur vitae est testimonium. Nam si laudari ante gubernator non potest, quam in portum navem deduxerit, quomodo laudabis hominem, prius quam in stationem mortis successerit?
PL 14, 556Cしたがって、死は生の証しである。舵取りが、船を港に導き入れてからでなければ称えられないのなら、人を、死という停泊地に着く前に、どうして称えることができようか。
De bono mortis 8.23
Et ipse sui est gubernator, et ipse vitae hujus jactatur profundo, quamdiu in salo isto, tamdiu inter naufragia. Dux ipse nisi confecto praelio non sumit lauream, nec miles arma deponit, nec stipendii mercedem adipiscitur, nisi hoste superato.
PL 14, 556C人はまた自分自身の舵取りであり、この生の深みに揺さぶられている。この海の中にいるかぎり、難破のただ中にいるのである。将軍自身も、戦いが終わらなければ月桂冠を取らず、兵士も、敵に打ち勝たなければ武器を置かず、兵役の報酬を得ることもない。
De bono mortis 8.24
Mors igitur stipendiorum plenitudo, summa mercedis, gratia missionis est. 36. Quantum autem morti dedit sanctus Job, qui dixit: Benedictio morituri in me veniat (Job. XXIX, 13) ?
PL 14, 556Cしたがって、死は兵役の満了であり、報酬の総和であり、除隊の恩寵である。36. 聖ヨブは、死にどれほどのものを与えたことか。彼は言った、「死にゆく者の祝福が私の上に来るように」(ヨブ記29:13)。
De bono mortis 8.25
Nam etsi Isaac benedixerit filios suos moriens, et Jacob benedixerit Patriarchas: tamen benedictionis illius gratia poterat solis benedicentium meritis deputari, vel pietati paternae.
PL 14, 556D確かに、イサクは死にゆくとき自分の子らを祝福し、ヤコブは族長たちを祝福した。しかしその祝福の恩寵は、ただ祝福する者たちの功績や、父としての愛情に帰せられうるものであった。
De bono mortis 8.26
Hic vero nulla praerogativa meritorum est, nulla pietatis, sed solius mortis privilegium: cum benedictio cujusque morituri tantum virtutis habeat, ut eam sibi sanctus Propheta optaverit. Ac per hoc cogitemus semper hunc versiculum, et corde teneamus.
PL 14, 556Dだがここでは、功績の特権も愛情の特権もなく、ただ死のみの特権である。死にゆく者の祝福は、聖なる預言者がそれを自分のために願うほどの力を持つからである。それゆえ、この一節をつねに思い、心にとどめよう。
De bono mortis 8.27
37. Si quem viderimus pauperem moriturum, sumptu juvemus; et dicat unusquisque nostrum: Benedictio morituri in me veniat. Si quem viderimus debilem, non deseramus: si quem in extremis positum, non relinquamus: occurrat et nobis dicere: Benedictio morituri in me veniat.
PL 14, 557A37. もし我々が死にゆく貧しい人を見たなら、費用を出して助けよう。そして我々の一人ひとりが言おう、「死にゆく者の祝福が私の上に来るように」。もし衰弱した人を見たなら、見捨てるまい。もし臨終の人を見たなら、置き去りにするまい。我々にも「死にゆく者の祝福が私の上に来るように」と言うことが思い浮かぶように。
De bono mortis 8.28
Laudet et te unusquisque moriturus, unusquisque depositus aevo, unusquisque confectus vulnere gravi, unusquisque morbo absumptus, et jam morti proximus. Hic versiculus quantos benedici fecit!
PL 14, 557A死にゆく者は誰でも、年齢で衰え果てた者は誰でも、重い傷に打ちひしがれた者は誰でも、病に消耗してすでに死に近い者は誰でも、あなたをも称えるように。この一節は、どれほど多くの人を祝福させたことか。
De bono mortis 8.29
Quoties mihi pudorem incussit, si moriturum praeterii, si non visitavi graviter aegrum, si fastidivi inopem, si captivum non redemi, si senem sprevi! Sit ergo in corde id semper, ut stimulet duriores, ut admoneat promptiores.
PL 14, 557A私が死にゆく人の傍らを素通りしたとき、重病の人を見舞わなかったとき、貧しい人を疎んじたとき、捕らわれ人を買い戻さなかったとき、老人を軽んじたとき、この一節はどれほど私に恥を感じさせたことか。それゆえ、これがつねに心にあるように。頑なな者たちを刺し、すばやく動く者たちを促すためである。
De bono mortis 8.30
Resonent te postrema verba morituri, et benedictionem tui egrediens corpore anima secum vehat. Eripe etiam eum qui ad mortem ducitur, qui periturus erat, nisi tu subvenisses, ut dicas: Benedictio perituri veniat in me.
PL 14, 557B死にゆく者の最後の言葉があなたを称えて響くように。体から出てゆく魂が、あなたの祝福を伴って運んでゆくように。死へ引かれてゆく者、あなたが助けなければ滅びたはずの者をも救い出せ。そして、あなたが「滅びゆく者の祝福が私の上に来るように」と言えるようにせよ。